پژوهشنامه اقتصاد انرژي ایران سال ششم شماره 23 تابستان 1396 صفحات نفت و سرمایه انسانی: تفکري دوباره بر فرضیه نفرین منابع در ایران یونس نادمی 1

اندازه: px
شروع نمایش از صفحه:

Download "پژوهشنامه اقتصاد انرژي ایران سال ششم شماره 23 تابستان 1396 صفحات نفت و سرمایه انسانی: تفکري دوباره بر فرضیه نفرین منابع در ایران یونس نادمی 1"

رونوشت

1 پژوهشنامه اقتصاد انرژي ایران سال ششم شماره 23 تابستان 1396 صفحات نفت و سرمایه انسانی: تفکري دوباره بر فرضیه نفرین منابع در ایران یونس نادمی 1 هدي زبیري 2 چکیده: تاریخ وصول: 1396/04/02 تاریخ پذیرش: 1396/08/02 سرمایه انسانی یکی از مهمترین نهادههاي تولید در تابع تولید محسوب میشود که این عامل نقشی اساسی در فرآیند توسعه اقتصادي ایفا میکند. این عامل در کشورهاي نفتی همچون اقتصاد ایران می تواند از درآمدهاي نفتی و نحوه توزیع رانت نفت تاثیر پذیرد. این اثرات میتواند متضاد یا مبهم باشند. هدف از این مقاله بررسی اثرات غیرخطی درآمدهاي نفتی بر سرمایه انسانی در ایران در بازه زمانی میباشد. بدین منظور با بکارگیري روش رگرسیون آستانهاي به مدلسازي سرمایه انسانی پرداخته شده است. نتایج برآورد مدل حاکی از وجود اثرات غیرخطی درآمدهاي نفتی بر سرمایه انسانی است. به عبارت دیگر هنگامیکه نسبت درآمدهاي نفتی به تولید ناخالص داخلی کمتر از حدود 0/09 است افزایش نسبت درآمد نفتی به تولید ناخالص داخلی تاثیري مثبت و معنیدار به میزان 20/21 واحد بر سرمایه انسانی دارد. اما پس از عبور از این حد آستانه افزایش نسبت درآمد نفتی به تولید ناخالص داخلی تاثیري مثبت و معنیدار به میزان 5/37 واحد بر سرمایه انسانی دارد. به عبارت دیگر شدت تاثیر درآمدهاي نفتی بر سرمایه انسانی به میزان قابل توجهی در رژیم درآمد نفت بالا کاهش یافته است. بر این اساس افزایش سرمایه انسانی در کشور از مسیر کاهش وابستگی به درآمدهاي نفتی میسر میشود. طبقهبندي Q43 Q33 I20 O15 :JEL کلیدواژهها: : درآمد نفتی سرمایه انسانی فرضیه نفرین منابع ایران رگرسیون آستانهاي 1. استادیار اقتصاد دانشگاه آیت االله العظمی بروجردي (ره) (نویسنده مسي ول) 2. استادیار اقتصاد دانشگاه مازندران

2 154 پژوهشنامه اقتصاد انرژي ایران سال ششم شماره 23 تابستان مقدمه وفور منابع در کشورهاي غنی از منابع طبیعی تاثیرات متفاوت و بعضا متضادي بر فرآیند توسعه اقتصادي کشورها داشته است. در تي وريهاي مرسوم وفور منابع طبیعی به عنوان یک نهاده تولیدي میتواند فرآیند رشد و توسعه اقتصادي را تسریع نماید اما براي بسیاري از کشورها در عمل اینگونه نبوده است و نه تنها به رشد و توسعه اقتصادي در این کشورها کمک چندانی نکرده است بلکه در مواردي حتی منجر به کند شدن فرآیند رشد و توسعه اقتصادي شده است (گیلفاسون 2001). 1 به منظور اراي ه پاسخ به این سوال که چرا کشورهاي غنی از منابع طبیعی نتوانستهاند مسیر توسعه اقتصادي را طی نمایند و دچار مشکلات عدیده اقتصادي شدهاند پدیده نفرین منابع مطرح شده است. براساس نظریه نفرین منابع وابستگی به درآمدهاي ارزي ناشی از صادرات منابع طبیعی منجر به تشدید گرایشهاي رانت جویانه عدم شفافیت و کارایی دولت و بی توجهی به ارتقاء کیفیت سرمایه انسانی در این جوامع می شود که به عملکرد ضعیف اقتصادي در این کشورها منجر میشود (کریمی 1394). ایران به عنوان یک کشور داراي منابع سرشار نفت و گاز میتواند یک مورد مطالعاتی مناسب براي آزمون فرضیه نفرین منابع باشد. پژوهش حاضر به آزمون نظریه نفرین منابع با تمرکز بر نقش درآمدهاي نفتی بر انباشت سرمایه انسانی متمرکز می شود و به دنبال پاسخ به این پرسش است که آیا درآمدهاي نفتی به انباشت سرمایه انسانی در ایران آسیب زده است به عبارت دیگر آیا نفت در تشکیل سرمایه انسانی یک موهبت بوده یا یک نفرین در یک نگاه اجمالی درآمدهاي نفتی میتواند دو اثر متضاد بر سرمایه انسانی داشته باشد. درآمدهاي نفتی میتواند از طریق فراهم نمودن منابع کافی براي بودجه آموزشی دولت موجبات تقویت و توسعه سیستم آموزشی کشور را فراهم کند و از این طریق به تقویت سرمایه انسانی منجر شود. همچنین درآمدهاي نفتی میتواند منابعی را در اختیار دولت قرار دهد تا با اعطاي یارانه آموزشی و رایگان نمودن آموزش براي عموم مردم موجبات ارتقاي سرمایه انسانی کشور را فراهم کند. اما در عین حال گسترش درآمدهاي نفتی و به دنبال آن 1.Gylfason(2001)

3 نفت و سرمایه انسانی: تفکري دوباره بر ایجاد یک دولت رانتی در اقتصاد میتواند منابع نفتی را به هدف گروههاي رانتجو تبدیل نموده و بجاي تخصیص درآمدهاي نفتی به زیرساختهاي آموزشی آن را تبدیل به ابزاري براي سیاستهاي عامهپسند و ضد توسعه تبدیل کند. در این کشورها براي تحول صنعتی و حضور در بازارهاي صادراتی تلاش چندانی صورت نمیپذیرد. به همین دلیل براي نیروي انسانی ماهر و دانش تقاضاي زیادي وجود ندارد. نفت میتواند دولت را آنچنان بزرگ سازد که جایی براي بخش خصوصی مولد باقی نماند و این به معناي تخریب کارایی سراسري در اقتصاد است. اگر بخش خصوصی روز به روز تضعیف شود باید انتظار تضعیف و کاهش سرمایه انسانی را نیز داشت زیرا تولید بخش خصوصی بیش از هر نهاده دیگر به سرمایه انسانی نیاز دارد و لذا تضعیف تولید بخش خصوصی به معناي تضعیف سرمایه انسانی تلقی میشود. این درحالیست که دولتهاي کشورهاي داراي منابع طبیعی با استخدامهایی که عمدتا منطق اقتصادي ندارند و بیشتر اهدافی چون اشتغالزایی را دنبال میکنند عملا موجب افت سرمایه انسانی جذب شده در بدنه دولت میشوند زیرا بهرهوري نیروي کار در بخش دولتی وضعیت ناگواري دارد و در چنین فضایی مدیران دولتی دغدغهاي براي ارتقاي سرمایه انسانی اعضاي خود ندارند و اصولا چنین مسي لهاي در بسیاري از شرکتهاي دولتی موضوعیت ندارد چرا که مدیران دولتی همواره در حال چانهزنی در بودجه براي تامین بدهیهاي خود هستند و البته در استخدام نیروها تابع معیارهاي بهبود عملکرد شرکت نیستند بلکه از دستورات بالادستی تبعیت میکنند. از آن گذشته در یک اقتصاد رانتی تلاش برخی نخبگان بجاي کارآفرینی در جهت رانتجویی منحرف میشود زیرا دستیابی به شغلی دولتی با درآمد مناسب و بی دغدغه بسیار جذابتر از کارآفرینی با وجود فضاي نامناسب کسب و کار است. در چنین شرایطی که کارآفرینی به حاشیه میرود و رانتجویی جاي تولیدات مولد را می- گیرد نمیتوان انتظار بهبود سرمایه انسانی را داشت و تنها باید شاهد فرار آن دسته از سرمایه- هاي انسانیاي بود که یا علاقهاي به رانتجویی نداشتهاند یا توان آن را نداشتهاند. زیرا تقاضاي زیادي براي نیروي انسانی ماهر و دانش وجود ندارد (شاو و یانگ 2014). 1 1.Shao & Yang(2014)

4 156 پژوهشنامه اقتصاد انرژي ایران سال ششم شماره 23 تابستان 1396 بنابراین درآمد نفت میتواند دو اثر متضاد بر سرمایه انسانی داشته باشد و در چنین شرایطی ممکن است که اثرات درآمد نفتی بر سرمایه انسانی غیرخطی باشد. لذا یکی دیگر از ویژگیهاي مقاله حاضر غیرخطی فرض کردن تاثیر درآمدهاي نفتی بر سرمایه انسانی است. این غیرخطی فرض نمودن تاثیر درآمدهاي نفتی بر سرمایه انسانی این امکان را به وجود میآورد که هر دو اثر موهبت و نفرین درآمدهاي نفتی بر سرمایه انسانی مورد ملاحظه قرار گیرد. این مقاله در پنج بخش تدوین شده است. در بخش بعدي ادبیات نظري اثرگذاري درآمدهاي حاصل از منابع طبیعی بر سرمایه انسانی بحث شده است. در بخش سوم تصریح مدل اراي ه شده است. بخش چهارم به برآورد مدل تحقیق و تحلیل نتایج تجربی اختصاص یافته است و در نهایت در بخش پنجم و پایانی نتیجهگیري و پیشنهاد اراي ه میشود. 2.ادبیات پژوهش ادبیات گسترده اي در رابطه با وفور منابع طبیعی و عملکرد اقتصادي کشورهاي داراي منابع طبیعی وجو دارد که با نام نفرین منابع شهرت یافته اند (پربیش کوردن ساچس و وارنر ترونل و لین نیري و ونویجنبرگن گلب بولت و دامانیا ویک و آي وتی کوکسد لدرمن و مالونی 2010). وفور منابع طبیعی میتواند از کانالهاي آرزکی و وندرپلوي گ 11 بولت 1.Prebisch(1950) 2.Corden(1984) 3.Gelb(1988) 4.Neary & van Wijnbergen(1986) 5.Sachs &Warner(1999) 6.Tornell and Lane(1999) 7.Auty(2001) 8.Coxhead(2007) 9.Lederman & Maloney(2008) 10.Bulte & Damania(2008) 11.Wick and Bulte(2009) 12.Arezki & van der Ploeg(2010)

5 نفت و سرمایه انسانی: تفکري دوباره بر مختلفی از قبیل رانتجویی و گسترش فساد (آرزنکی و بوچه ابکه و امگبا 2011) 2 کاهش انباشت سرمایه فیزیکی و انسانی (فیلیپوت بلانکو و گریر 2012) 4 کاهش بهرهوري (ورنون و کیلوس 2013) 5 تضعیف حکمرانی(بسه و گرونیگ ( بر بوولند ( افزایش نابرابري(بوکلاتو و الساندرینی مالاي و همکاران رشد اقتصادي اثر بگذارد. مطالعه حاضر به بررسی اثر منابع طبیعی بر انباشت سرمایه انسانی متمرکز شده است. کانالهاي 11 و گیلفاسون( 2008 ) 10 ساچس و وارنر (1997) گیلفاسون و زوگا( 2006 ) مختلف اثرگذاري منابع طبیعی بر انباشت سرمایه فیزیکی را مورد بررسی قرار دادند. اول وفور منابع طبیعی ممکن است به کوتاه شدن افق سیاستگذاريها منجر شود. سیاستگذاران کسب منفعت بیشتر در زمان حال را ترجیح میدهند و در نتیجه نسبت به سیاستگذاران کشورهاي فاقد منابع طبیعی سرمایهگذاريهاي کوتاهمدتتر و با بهرهوري کمتري انجام میشود. دوم وابستگی به منابع طبیعی ممکن است به بیماري هلندي منجر شود و سودآوري صادارت کالاهاي اولیه باعث افزایش ارزش پول و بنابراین کاهش سودآوري کارخانههاي تولیدي شود. اگر صنایع کارخانهاي نسبت به بخش منابع طبیعی سرمایه برتر باشند آنگاه افزایش ارزش پول منجر به کاهش انباشت سرمایه در اقتصاد می شود. (گیلفسون 2001) معتقد است ثروت ناشی از منایع طبیعی میتواند باعث برونرانی سرمایههاي فیزیکی و مالی شود: (هنگامی که بخش اعظمی از ثروت یک ملت حاصل از منابع طبیعی است نیاز کمتري به واسطههاي مالی براي معاملات روزانه وجود دارد چون مصارف بیشتر از طریق تخلیه 1.Arezki & Bruckner(2009) 2.EBeke & Omgba(2011) 3.Philippot(2010) 4.Blanco and Grier(2012) 5.Vernon & Kulys(2013) 6.Busse & Groning(2013) 7.Bowland(2012) 8.Buccellato & Alessandrini(2009) 9.Mallaye, et. al, (2015) 10.Gylfason & Zoega(2006) 11.Gylfason(2008)

6 158 پژوهشنامه اقتصاد انرژي ایران سال ششم شماره 23 تابستان 1396 سریعتر ذخایر طبیعی و فروش بیشتر آنها و پسانداز بیشتر از طریق استخراج و فروش کمتر ذخایر طبیعی تا مین میشود. مشکل هنگامی بزرگتر میشود که بخش زیادي از درآمد حاصل از منابع طبیعی در خارج از کشور سپردهگذاري میشود و بانکهاي داخلی از کمبود منابع مالی رنج میبرند. در نتیجه کارآفرینان سایر بخشها (غیر از منابع طبیعی) در دریافت اعتبار با مشکل مواجه میشوند و در نتیجه سرمایهگذاري در این بخشها کاهش مییابد(گیلفسون 2001 ص:.(17 هم چنین گیلفسون (2001) مطرح میکند که بخشهاي مرتبط با منابع طبیعی و کالاهاي اولیه استفاده بیشتري از نیروي کار کم مهارت و استفاده کمتري از سرمایههاي پیشرفته دارند و پیوندهاي پیشین و پسین کمتري با سایر بخش هاي اقتصاد دارند. کارگران شاغل در بخش منابع طبیعی توانایی کار در صنایع کارخانهاي که به دنبال کارگران ماهر هستند را ندارند و دولتی که متکی به منابع طبیعی است نیاز کمتري به سرمایهگذاري در سیستم آموزشی دارد. 1 نیز معتقد است سیاستمداران در کشورهاي داراي وفور منابع بردسال و همکاران( 2001 ) طبیعی انگیزه اي براي سرمایه گذاري در مهارت هاي اولیه و پایه اي نیروي انسانی ندارند. به عقیده فیلیپوت (2010) انباشت سرمایه انسانی در کشورهاي داراي منابع طبیعی از کانالهاي دیگري علاوه بر موارد فوق نیز آسیب می بیند. وي معتقد است به علت نوسان قیمت منابع طبیعی مانند نفت بودجه دولتها و در نتیجه سیاستهاي مالی دولت دچار نوسان میشود. هنگامی که قیمتهاي جهانی کاهش مییابد دولت این کشورها ناچار به انقباض بودجه و در نتیجه کاهش مخارج آموزش میشوند که میتواند به کاهش انباشت سرمایه 2 انسانی در این کشورها منجر شود. همچنین اگر منابع طبیعی مطابق لیتی و ویدمن( 1999 ) 3 منجر به افزایش فساد در این جوامع شود کاهش و سالایی مارتین و سوبرمانیان( 2003 ) سرمایه انسانی را نیز به همراه خواهد داشت. زیرا منابع تخصیص یافته به آموزش در طول فرآیند به علت وجود فساد در بخش هاي مختلف در نهایت در بخش آموزش سرمایهگذاري 1.Birdsall, et. al, (2001) 2..Leite & Weidmann(1999) 3.Sala-I-Martin and Subramanian(2003)

7 نفت و سرمایه انسانی: تفکري دوباره بر نمی شوند. علاوه براین فیلیپوت (2010) معتقد است که انگیزه سیاسی کافی براي سرمایهگذاري در آموزش کشورهاي داراي منابع طبیعی وجود ندارد. نخبگان این کشورها از رانت حاصل از منابع طبیعی بهره مند می شوند و براي حفظ این رانت از کانالهاي مختلفی از قبیل فساد و انحراف بودجه عمومی استقاده میکنند که سرمایهگذاري اندك در آموزش عمومی نیز یکی از این کانال ها محسوب میشود زیرا افزایش سرمایه انسانی در این کشورها به معناي افزایش طبقه متوسط فرهیخته در این جوامع است که خواستار افرایش شفافیت در درآمدهاي حاصل از منابع عمومی و نحوه توزیع آن در بخشهاي مختلف کشور و حذف رانت از سیستم اقتصادي این کشورها هستند. از طرف دیگر استیجنز (2006) 1 معتقد است منابع طبیعی با سطح تحصیلات رابطه مثبت دارد. با توجه به آن که دولتهاي کشورهاي داراي منابع طبیعی مبالغ زیادي در اجراي پروژهها و برنامههاي مختلف هزینه میکنند عجیب است اگر آموزش استثنا باشد و در این زمینه سرمایهگذاري نشود (استیجنز 2006 ص: 1061 ). گیلفسون( 2008 ) نیز در مطالعه خود 2 که کشوري با ثروت عظیم الماس است هزینه بیشتري (به نسبت نشان میدهد بوتسوانا درآمد) در مقایسه با سایر کشورهاي دنیا در بخش آموزش انجام داده است. از طرف دیگر 3 معتقدند رابطه سرمایه انسانی و منابع طبیعی ممکن است در کابرالس و هاك( 2011 ) کشورهاي مختلف متفاوت باشد. ایشان مدلی اراي ه کردند که در آن منابع طبیعی در کشورهایی با نهادهاي خوب داراي اثر مثبت و در کشورهایی با نهادهاي بد داراي اثر منفی 4 معتقدند وفور منابع طبیعی میتواند اثرات متضادي بر سرمایه است. شاو و یانگ( 2014 ) انسانی داشته باشد. از یک طرف رونق درآمد نفتی منجر به صنعتی زدایی 5 و نوسانات کلان و توسعه نیافتگی در نتیجه سرمایهگذاري ناکافی در سرمایه انسانی و نفرین منابع می شود. از طرف دیگر رونق صنایع مبتنی بر منابع طبیعی می تواند منجر به افزایش سرمایه انسانی و 1.Stijns(2006) 2.Botswana 3.Cabrales and Hauk(2011) 4.Shao & Yang(2014) 5.De-Industrialization

8 160 پژوهشنامه اقتصاد انرژي ایران سال ششم شماره 23 تابستان 1396 رشد اقتصادي به علت افزایش تقاضا براي تکنیسینهاي ماهر و افزایش بودجه سرمایهگذاري عمومی در تحصیلات شود. مطالعات تجربی نیز نتیجه یکسانی از رابطه منابع طبیعی و انباشت سرمایه بدست نمی دهند 1 هیچ رابطه معنی داري میان و اتفاق نظري در این رابطه وجود ندارد. ساچس وارنر( 1997 ) وفور منابع طبیعی با پس انداز تحصیلات و سرمایهگذاري در مطالعه خود بر روي 90 کشور طی دوره 1970 تا 1990 مشاهده نکردند. هر چند گیلفسون( 2001 ) در یک مطالعه بین کشوري از 65 کشور طی دوره نشان میدهد که همبستگی منفی میان سرمایههاي طبیعی با هزینههاي عمومی آموزشی سالهاي تحصیل دختران و نرخ ثبت نام 2 در مقطع تحصیلی دبیرستان وجود دارد و نتیجه میگیرد سرمایه طبیعی باعث برونرانی (جایگزینی) سرمایه انسانی میشود و رشد اقتصادي را کاهش میدهد. مطالعه بهبودي و (2010) 3 در مورد کشورهاي صادرکننده نفت نیز نتایج وي را مورد تایید قرار همکاران دادند. بردسال و همکاران( 2001 ) نیز در یک مطالعه تطبیقی میان برزیل و کره جنوبی رابطه منفی میان وفور منابع طبیعی و سرمایه گذاري در سرمایه انسانی را نشان داد. مطالعه مقطعی پاپیراکیس و گرلاف (2006) در بررسی 82 کشور در سال 1994 حاکی از رابطه منفی قوي و معنی داري میان موهبت منابع طبیعی و سرمایه گذاري در سرمایه فیزیکی بوده است. از طرف دیگر گیلفسون (2008) بر تفاوت میان وفور منابع و وابستگی به منابع تاکید میکند و در یک مطالعه بین کشوري از 108 کشور طی دوره 1960 تا 2000 نشان میدهد که دوران تحصیل رابطه منفی با وابستگی به منابع و رابطه مثبت با وفور منابع دارد. اگرچه استینجز( 2006 ) در مطالعه خود بر روي 70 کشور طی دوره 1971 تا 1995 نشان داد که رابطه میان تحصیلات و منابع طبیعی به نحوه اندازهگیري منابع نیز بستگی دارد. بطور مشخص وي نشان داد که صادرات مواد معدنی با سطح تحصیلات همبستگی مثبت دارد در حالی که ثروت کشاورزي 1.Sachs &Warner(1997) 2.Crowds Out 3.Behbudi, et. al,(2010)

9 نفت و سرمایه انسانی: تفکري دوباره بر با سطح تحصیلات همبستگی منفی دارد. استینجز (2009) در ادامه مطالعات خود نشان داد ثروتهاي زیرزمینی 1 رابطه مثبت و معناداري با شاخصهاي توسعه انسانی در 69 تا 77 کشور مورد بررسی دارد. کابرالس و هاك (2011) در مطالعه مقطعی 59 کشور در سال 2000 نشان دادند رابطه میان منابع طبیعی و سرمایه انسانی به نهادهاي کشورها بستگی دارد. بلانکو و 2 به بررسی رابطه میان منابع طبیعی با سرمایه فیزیکی و انسانی در 17 کشور گریر( 2012 ) آمریکاي لاتین طی دوره 1975 تا 2004 پرداختند. ایشان با تفکیک منابع طبیعی به انواع صادرات نفتی و صادرات کشاورزي نشان دادند وابستگی به صادرات نفتی اثر مثبت و معنیداري بر سرمایه فیزیکی و اثر منفی معنیداري بر سرمایه انسانی دارد حال آن که وابستگی به صادرات کشاورزي رابطه منفی معنی داري بر هر دو سرمایه فیزیکی و انسانی دارد. ژان و همکاران (2015) 3 با مطالعه بین منطقهاي در چین نشان دادند که وابستگی به منابع طبیعی منجر به تمرکز دولت بر استخراج منابع و کاهش مخارج دولت در زمینه کالاهاي عمومی مرتبط با سرمایه انسانی (شامل تحصیلات و بهداشت) میشود. 3.تصریح مدل 4 به منظور بررسی اثر درآمدهاي نفتی بر سرمایه انسانی از الگوي تغییر یافته کوارسما (2009) استفاده شده است. در این مدل علاوه بر متغیرهاي رشد تولید نابرابري توزیع درآمدي و امید به زندگی از متغیر نسبت درآمدهاي نفتی به تولید ناخالص داخلی نیز استفاده شده است که این متغیر در کشورهاي نفتی همچون ایران میتواند عاملی مهم در جهت انباشت و یا تضعیف سرمایه انسانی باشد. همچنین براي رهایی از مشکل درونزایی و تاثیرگذاري با وقفه متغیرهاي توضیحی بر سرمایه انسانی از وقفه اول تمامی متغیرها در مدل استفاده شده است. HC = f(, G, GINI, LE ) + ε ( 1) 1.Subsoil Wealth 2.Blanco & Grier(2012) 3.Zhan, et. al, (2015) 4.Cuaresma(2009)

10 162 پژوهشنامه اقتصاد انرژي ایران سال ششم شماره 23 تابستان 1396 در الگوي فوق HC t معرف سرمایه انسانی (نرخ ثبت نام در مقطع متوسطه) G رشد تولید سرانه نسبت درآمدهاي نفتی به تولید ناخالص داخلی با یک وقفه با یک وقفه GINI ضریب جینی با یک وقفه و LE امید به زندگی با یک وقفه است. دادههاي تحقیق از وبسایت بانک مرکزي جمهوري اسلامی ایران و براي بازه زمانی جمع آوري شدهاند. وجود منابع مالی کافی (عمومی و خصوصی) براي سرمایهگذاري در زمینه آموزش یکی از مهمترین عوامل موثر بر انباشت سرمایه انسانی در جوامع محسوب می شود و فقدان یا نوسان آن اثر منفی عمیق و بلندمدتی بر انباشت سرمایه انسانی باقی میگذارد چرا که سرمایه گذاري در سرمایه انسانی بر خلاف سرمایه فیزیکی ) که همواره میتواند انجام شود) می بایست در سنین خاصی انجام شود و نمیتواند به تعویق بیفتد. به همین علت در این گروه از مطالعات از متغیرهاي کلان اقتصادي مانند رشد تولید یا درآمد ملی به عنوان شاخص وفور یا فقدان و همچنین ثبات منابع مالی عمومی سرمایهگذاري در سرمایه انسانی و از متغیرهایی مانند نابرابري درآمد یا ثروت به عنوان شاخص دسترسی یا عدم دسترسی افراد جامعه به منابع مالی لازم براي سرمایهگذاري در آموزش و سرمایه انسانی استفاده میشود. همچنین از متغیر امید به زندگی به عنوان شاخص معرف سطح بهداشت و سلامت افراد در جامعه استفاده شده.( فرضیه که عامل تعیینکننده در انباشت سرمایه انسانی محسوب میشود( کوارسما این پژوهش آزمون اثرات غیرخطی درآمدهاي نفتی بر انباشت سرمایه انسانی است که با توجه به توضیحات بخش دوم رابطه سرمایه انسانی و منابع طبیعی ممکن است در کشورهاي مختلف متفاوت باشد. لذا بر اساس فرضیه این پژوهش مدل تجربی بصورت یک مدل آستانهاي تصریح خواهد شد: A γ β + A[ > γ] β + ε ( 2) A > γ = 1 if > γ A γ = 1 if γ 1.Cuaresma(2009)

11 نفت و سرمایه انسانی: تفکري دوباره بر متغیر آستانهاي است رابطه (2) رگرسیون آستانهاي را نشان میدهد که در آن و ارزش حد آستانهاي نسبت درآمدهاي نفتی به تولید ناخالص داخلی است که لازم است (1993) 1 بر اساس برآورد این میزان برآورد شود. ارزش حد آستانهاي به پیروي از روش چان رابطه (2) به ازاي مقادیر مختلف متغیر آستانه یعنی و حداقل نمودن مجموع مجذور خطاها یا ماکزیمم نمودن ضریب تعیین مدل بدست میآید. به عبارت دیگر آن میزان از متغیر آستانه که متضمن کمترین میزان مجموع مجذور خطاست آستانه بهینه است و با قرار دادن این آستانه بهینه و آزمون نمودن معنیداري این آستانه در صورت معنیدار بودن آن 3 2 هانسن به تفسیر مدل میپردازیم. براي معنیداري این حدآستانهاي از روش خودپردازي (1996) استفاده میشود. 4.تجزیه و تحلیل نتایج پژوهش قبل از برآورد مدل لازم است مانایی متغیرهاي مدل بررسی شود. انتخاب آزمون مانایی با توجه به ساختار و شرایط اقتصادي نیز از اهمیت ویژهاي برخوردار است. از آنجاییکه اقتصاد ایران در بازه زمانی تحقیق شکستهاي ساختاري متعددي چون جنگ تحمیلی شوكهاي نفتی تحریمهاي اقتصادي و رخدادهاي سیاسی-اجتماعی متعددي را تجربه کرده است و همه این رخدادها بر متغیرهاي اقتصادي تاثیرگذار هستند لذا بهترین آزمونهاي مانایی براي شرایط اقتصاد ایران آزمونهایی است که شکست ساختاري را در آزمون لحاظ میکنند که 4 است که در این مقاله از آن استفاده یکی از مهمترین این آزمونها آزمون زیوت-اندروز شده است. نتایج این آزمون در جدول 1 گزارش شده است. 1.Chan 2.Bootstrapping 3.Hansen 4.Zivot and Andrews

12 164 پژوهشنامه اقتصاد انرژي ایران سال ششم شماره 23 تابستان 1396 جدول 1. نتایج آزمون مانایی زیوت آندریوس P-Value متغیر نتیجه آزمون مانایی مانایی مانایی مانایی مانایی 0/00 0/00 0/00 0/00 0/00 HC t G t 1 Gini LE t 1 t 1 Oil GDP t 1 منبع: یافتههاي پژوهش نتایج آزمون مانایی زیوت-اندروز در جدول (1) نشان میدهد که تمامی متغیرهاي تحقیق در سطح معناي %1 مانا هستند. بنابراین پس از اطمینان از وجود مانایی در متغیرها میتوان مدل را با روشهاي متعارف برآورد نمود. در ادامه نتایج برآورد مدل در بازه زمانی P-Value 0/99 0/00 0/00 0/00 0/62 0/00 0/00 0/45 0/21 0/48 0/ در جدول (2) اراي ه شده است. متغیر عرض از مبدا جدول 2. نتایج برآورد مدل آستانهاي ضریب /54 20/21 5/37-2/50-3/38 0/92 Oil GDP t 1 O il G D P t O i l G D P O i l G D P t 1 G t 1 t 1 G i n i t 1 L E t / / P-Value Threshold Test Test Serial Correlation Q-statistic (P-value) Test Heteroscedasticity ARCH (P-value) Jarque-Bera Normality Test (P-value) R-Square منبع: یافتههاي پژوهش

13 نفت و سرمایه انسانی: تفکري دوباره بر نتایج برآورد مدل پژوهش را میتوان به شرح زیر خلاصه نمود: میزان آستانهاي نسبت درآمدهاي نفتی به تولید ناخالص داخلی حدود 0/09 بدست آمده است که آزمون خودپردازي هانسن معنیداري آن را تایید نموده است لذا اثرات آستانهاي نفت بر سرمایه انسانی در مدل تایید شده است. در واقع نسبت درآمدهاي نفتی به تولید ناخالص داخلی تاثیري غیرخطی بر شاخص سرمایه انسانی یا همان نرخ ثبت نام متوسطه دارد. به عبارت دیگر هنگامیکه این نسبت کمتر از 0/09 است افزایش نسبت درآمد نفتی به تولید ناخالص داخلی تاثیري مثبت و معنیدار به میزان 20/21 واحد بر سرمایه انسانی دارد. اما پس از عبور از این حد آستانه افزایش نسبت درآمد نفتی به تولید ناخالص داخلی تاثیري مثبت و معنیدار به میزان 5/37 واحد بر سرمایه انسانی دارد. به عبارت دیگر شدت تاثیر درآمدهاي نفتی بر سرمایه انسانی به میزان قابل توجهی در رژیم درآمد نفت بالا کاهش یافته است. دلیل اثر بیشتر درآمدهاي نفتی بر سرمایه انسانی در رژیم درآمد نفتی پایین آن است که درآمدهاي نفتی با فراهم آوردن منابع لازم براي افزایش بودجه آموزشی میتواند نقشی مثبت بر سرمایه انسانی ایفا نماید اما پس از افزایش شدید درآمدهاي نفتی و قرار گرفتن در رژیم درآمدهاي نفتی بالا شدت مثبت بودن این تاثیر کاهش مییابد. از یک طرف رونق درآمد نفتی منجر به افزایش منابع مالی عمومی براي سرمایهگذاري در آموزش و همچنین رونق صنایع مبتنی بر منابع طبیعی میشود که میتواند منجر به افزایش سرمایه انسانی و رشد اقتصادي به علت افزایش تقاضا براي تکنیسینهاي ماهر و افزایش بودجه سرمایهگذاري عمومی در تحصیلات شود. از طرف دیگر با افزایش درآمد حاصل از منابع طبیعی انگیزه سیاسی براي سرمایهگذاري در آموزش کشورهاي داراي منابع طبیعی کاهش مییابد زیرا نخبگان این کشورها از رانت حاصل از منابع طبیعی بهره مند میشوند و براي حفظ این رانت از کانالهاي مختلفی از قبیل فساد و انحراف بودجه عمومی استفاده میکنند که سرمایهگذاري اندك در آموزش عمومی نیز یکی از این کانالها محسوب میشود زیرا افزایش سرمایه انسانی در این کشورها به معناي افزایش طبقه متوسط فرهیخته در این جوامع است که خواستار افزایش شفافیت در درآمدهاي حاصل از منابع عمومی و نحوه توزیع آن

14 166 پژوهشنامه اقتصاد انرژي ایران سال ششم شماره 23 تابستان 1396 در بخشهاي مختلف کشور و حذف رانت از سیستم اقتصادي این کشورها میشوند. همچنین بخشهاي مرتبط با منابع طبیعی و کالاهاي اولیه استفاده بیشتري از نیروي کار کم مهارت و استفاده کمتري از سرمایههاي پیشرفته دارند و بنابراین دولتی که متکی به منابع طبیعی است نیاز کمتري به سرمایهگذاري در سیستم آموزشی دارد. علاوه بر این نوسان قیمت منابع طبیعی مانند نفت منجر به نوسان بودجه دولتها و در نتیجه سیاستهاي مالی دولت میشود به گونهاي که با کاهش قیمت جهانی بودجه و در نتیجه مخارج عمومی آموزش کاهش مییابد که میتواند منجر به کاهش انباشت سرمایه انسانی در این کشورها گردد(گیلفسون بریدسال 2 و همکاران 2001 فیلیپوت شاو و یانگ 2014). 4 نمودار 1 نیز نسبت درآمدهاي نفتی به تولید ناخالص داخلی را نشان میدهد. ملاحظه می- شود که در سالهاي سال 1377 سالهاي و نسبت درآمدهاي نفتی به تولید ناخالص داخلی کمتر از حد آستانه 0/093 بوده و در بقیه سالها بالاتر از این حد آستانه بوده است. لذا در سالهاي مذکور که نسبت درآمدهاي نفتی کمتر از حد آستانه بوده درآمدهاي نفتی تاثیر بیشتري بر سرمایه انسانی (نرخ ثبت نام متوسطه) داشته است و در مابقی سالها که درآمدهاي نفتی بیشتر از حد آستانه 0/093 بوده شدت تاثیرات مثبت درآمدهاي نفتی بر سرمایه انسانی یا نرخ ثبت نام متوسطه کاهش یافته است هرچند که تاثیر مثبت درآمدهاي نفتی بر سرمایه انسانی همچنان پابرجا بوده است. 1.Gylfason 2.Birdsall 3.Philippot 4.Shao and Yang

15 نفت و سرمایه انسانی: تفکري دوباره بر نمودار 1. نسبت درآمدهاي نفتی به تولید ناخالص داخلی منبع: بانک مرکزي جمهوري اسلامی ایران رشد اقتصادي تاثیر منفی و معنیداري بر شاخص سرمایه انسانی داشته است. دلیل این تاثیر را میتوان اینگونه تحلیل نمود که از یکسو رشد اقتصادي در ایران وابسته بخش نفت و گاز بوده است که بخشی سرمایهبر است و چندان به تقویت اشتغال کمک نمیکند و لذا رشد اقتصادي در ایران نمیتواند به کاهش بیکاري بخصوص بیکاران تحصیلکرده کمک چندانی نماید و این امر منجر به سرخوردگی نیروي کار تحصیلکرده شده و انگیزه را براي نسلهاي بعدي در کسب علم و دانش (تقویت سرمایه انسانی) کاهش می دهد. از سوي دیگر در بخش نفت و گاز که پیشگام رشد اقتصادي در کشور است ممکن است به دلیل فعالیتهاي احتمالی رانتجویی رقابتهاي شغلی در این بخش براي نیروي کار تحصیلکرده کاهش یابد و موجب کاهش انگیزه نیروي کار براي کسب تحصیلات شود و لذا تاثیري منفی بر سرمایه انسانی بر جاي میگذارد. نتایج برآورد مدل نشان میدهد که ضریب جینی تاثیر منفی اما بیمعنی بر شاخص سرمایه انسانی داشته است. به عبارت دیگر افزایش نابرابري توزیع درآمد و در نتیجه تشدید شکاف طبقاتی و بهرهمندي طبقات ثروتمند جامعه از امکانات جامعه و سهم بیشتر اشتغال از یک طرف منجر به تضعیف سرمایه انسانی بخش قابل توجهی از جامعه میشود اما از سوي دیگر انگیزه بخشی از جامعه را براي کسب تحصیل بالا به منظور ارتقاي سطح درآمدي و دستیابی به اشتغال بیشتر و رهایی از دهکهاي پایین درآمد افزایش میدهد لذا میتواند

16 168 پژوهشنامه اقتصاد انرژي ایران سال ششم شماره 23 تابستان 1396 اثري دو سویه و متضاد بر سرمایه انسانی داشته باشد که به نظر میرسد ضریب منفی نشانگر تاثیر بیشتر عامل مخرب سرمایه انسانی باشد و بیمعنی شدن آن نیز ناشی از اثر دو سویهي آن بر سرمایه انسانی. شاخص امید به زندگی تاثیر مثبتی بر تقویت سرمایه انسانی داشته است که نشان میدهد هرچه میزان سطح بهداشت و درمان جامعه و امکانات زندگی بیشتر شود میتواند فرد را تشویق به تحصیل بالاتر و ارتقاي سرمایه انسانی نماید. آزمون هاي تشخیصی مدل حاکی از همسانی واریانس خطاها عدم وجود 1 و نرمال بودن توزیع خطاهاي نمونه دارد. همچنین ضریب خودهمبستگی بین خطاها تشخصی مدل %98 بدست آمده که نشان میدهد متغیرهاي توضیحی مدل توانستهاند %98 تغییرات سرمایه انسانی را توضیح دهند. 1 5.نتیجهگیري و پیشنهادهاي سیاستی درآمدهاي نفتی میتواند دو اثر متضاد بر سرمایه انسانی داشته باشد. از یک طرف درآمدهاي نفتی میتواند از طریق فراهم نمودن منابع کافی براي بودجه آموزشی دولت موجبات تقویت و توسعه سیستم آموزشی کشور را فراهم کند و از این طریق به تقویت سرمایه انسانی منجر شود. همچنین رونق صنایع مبتنی بر منابع طبیعی میتواند منجر به افزایش سرمایه انسانی و رشد اقتصادي به علت افزایش تقاضا براي تکنیسینهاي ماهر و افزایش بودجه سرمایهگذاري عمومی در تحصیلات شود. از طرف دیگر وابستگی به منابع طبیعی منجر به تمرکز دولت بر استخراج منابع و کاهش مخارج دولت در زمینه کالاهاي عمومی مرتبط با سرمایه انسانی (شامل تحصیلات و بهداشت) میشود. همچنین دولتی که متکی به منابع طبیعی است نیاز کمتري به سرمایهگذاري در سیستم آموزشی دارد زیرا بخشهاي مرتبط با منابع طبیعی و کالاهاي اولیه استفاده بیشتري از نیروي کار کم مهارت و استفاده کمتري از سرمایههاي پیشرفته دارند. همچنین درآمدهاي نفتی موجب گسترش فساد. براي رفع خودهمبستگی در مدل از AR(1) در مدل استفاده شده است و ضریب آن معنیدار هم شده است. در ضمیمه نتایج برآورد EVIEWS آمده است.

17 نفت و سرمایه انسانی: تفکري دوباره بر و اقتصاد رانتی میشود که سرمایه ها و منابع را از بخشهاي مولد و در نتیجه سرمایهگذاري در آموزش دور مینماید. علاوه بر این به هنگام کاهش قیمت هاي جهانی بودجه دولت اقتصادهاي نفتی به ناچار با انقباض و در نتیجه کاهش مخارج عمومی دولت از جمله بودجههاي آموزش مواجه می شوند که میتواند به کاهش انباشت سرمایه انسانی در این کشورها منجر شود. با توجه به آن که افزایش درآمدهاي نفتی داراي اثرات متضادي بر سرمایه انسانی است مقاله حاضر به بررسی تجربی اثر درآمدهاي نفتی بر انباشت سرمایه انسانی در اقتصاد ایران با استفاده از الگوي تغییر یافته کوارسما (2009) پرداخته است و براي این منظور اثرات غیرخطی درآمدهاي نفتی بر سرمایه انسانی با استفاده از رگرسیون آستانهاي مورد بررسی قرار گرفته است. بر مبناي نتایج برآورد مدل پژوهش در بازه زمانی نسبت درآمدهاي نفتی به تولید ناخالص داخلی تاثیري غیرخطی بر شاخص سرمایه انسانی یا همان نرخ ثبت نام در مقطع متوسطه دارد. به عبارت دیگر هنگامیکه نسبت درآمدهاي نفتی به تولید ناخالص داخلی کمتر از حدود 0/09 است افزایش نسبت درآمد نفتی به تولید ناخالص داخلی تاثیري مثبت و معنیدار به میزان 20/21 واحد بر سرمایه انسانی دارد. اما پس از عبور از این حد آستانه افزایش نسبت درآمد نفتی به تولید ناخالص داخلی تاثیري مثبت و معنیدار به میزان 5/37 واحد بر سرمایه انسانی دارد. به عبارت دیگر شدت تاثیر درآمدهاي نفتی بر سرمایه انسانی به میزان قابل توجهی در رژیم درآمد نفت بالا کاهش یافته است. 6.منابع الف)فارسی کریمی زهرا (1394). نگاهی به اقتصاد ایران. انتشارات دانشگاه مازندران. ب) انگلیسی Arezki, R. and Bruckner, M. (2009). Oil Rents, Corruption, and State Stability: Evidence from Panel Data Regressions. IMF Working Papers, 9, 267.

18 170 پژوهشنامه اقتصاد انرژي ایران سال ششم شماره 23 تابستان 1396 Arezki, R., van der Ploeg, F. (2010). Trade Policies, Institutions and the Natural Resource Curse. Applied Economics Letters 17 (15), Auty, R., M. (2001). Resource Abundance and Economic Development. Oxford University Press, Oxford, UK. Behbudi, D., Mamipour, S. & Karami, A. (2010). Natural Resource Abundance, Human Capital and Economic Growth in the Petroleum Exporting Countries. Journal of Economic Development, 35, Birdsall N., Pinckney, T. & Sabot, R. (2001). Natural Resources, Human Capital and Growth. Resource Abundance and Economic Development, edited by R.M Auty, Oxford University Press, Ch4, Blanco, L. & Grier, R. (2012). Natural Resource Dependence and the Accumulation of Physical and Human Capital in Latin America. Resources Policy, 37(3), Bowland, C. (2012). Resource Abundance in Mozambique: Governance Issues and the Possibility of Violence. Buccellato, T. & Alessandrini, M. (2009). Natural Resources: a Blessing or a Curse? The Role of Inequality. Centre for Financial & Management Studies, Discussion Paper 98. Bulte, E. & Damania, R. (2008). Resources for Sale: Corruption, Democracy and the Natural Resource Curse. The B.E. Journal of Economic Analysis & Policy, ISSN (Online) , DOI: Busse, M. & Groning, S. (2013). The Resource Curse Revisited: Governance & Natural Resources. Public Choice, 154, Cabrales, A. & Hauk, E. (2011). The Quality of Political Institutions and the Curse of Natural Resources. The Economic Journal, 121 (551), Chan, K. S. (1993). Consistency and Limiting Distribution of the Least Squares Estimator of a Threshold Autoregressive Model. The Annals of Statistics, 21(1); Corden, M. (1984). Booming Sector and Dutch Disease Economics: Survey and Consolidation. Oxford Economic Papers, 36 (3), Coxhead, I. (2007). A New Resource Curse? Impacts of China s Boom on Comparative Advantage and Resource Dependence in Southeast Asia. World Development, 35 (7), Cuaresma, J., C. (2009). Natural Disasters and Human Capital Accumulation. The World Bank. Policy Research Working Paper, Ebeke, Ch. and Omgeba, L., D. (2011). Oil Rents, Governance Quality, and the Allocation of Talents in Developing Countries. CERDI, Etudes et Documents, E Flug, K., Spilimbergo, A. & Wachtenheim, E. (1998). Investment in Education: Do Economic Volatility and Credit Constraints Matter? Journal of Development Economics 55, Gelb, A. (1988). Oil Windfalls: Blessing or Curse?. Oxford University Press for the World Bank, New York.

19 نفت و سرمایه انسانی: تفکري دوباره بر Gylfason, T. (2001). Natural Resources, Education and Economic Development. European Economic Review, 45, Gylfason, T. (2008). Development and Growth in Mineral-Rich Countries. Center for Economic Policy Research. Discussion Paper, No Gylfason, T. & Zoega, G. (2006). Natural Resources and Economic Growth: the role of investment. World Economy, 29 (8), Hansen, B. E. (1996). Inference When a Nuisance Parameter is Not Identified Under the Null Hypothesis. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 64(2); Lederman, D. & Maloney, W. (2008). In Search of the Missing Resource Curse. The World Bank, Policy Research Working Paper, Leite, C. & Weidmann, J. (1999). Does Mother Nature Corrupt? Natural Resources, Corruption, and Economic Growth. IMF Working Paper No. WP/ 99/85. Mallaye, D., Yogo, T. U. & Timba, G. T. (2015). Oil Rent and Income Inequality in Developing Economies: Are They Friends or Foes? Etudes et Documents, 02, CERDI. Neary, P., Van Wijnbergen, S. (1986). Natural Resources and the Macro Economy. MIT Press, Cambridge. Prebisch, R. (1950). The Economic Development of Latin America and its Principal Problems. UN Economic Commission for Latin America, New York. Papyrakis, E. & Gerlagh, R. (2006). Resource Windfalls, Investment, and Long-term Income. Resources Policy, 31, Philippot, L. M. (2010). Are Natural Resources a Curse for Human Capital Accumulation?. Nature Non Technology, 2(11), Prebisch, R. (1950). The Economic Development of Latin America and its Principal Problems. UN Economic Commission for Latin America, New York. Sachs, J. & Warner, A. (1995). Economic Reform and the Process of Global Integration. Brookings Papers on Economic Activity 1, Sachs, J. &Warner, A. (1997). Natural Resource Abundance and Economic Growth. NBER Working Paper, No Sachs, J. & Warner, A. (1999). The big Push, Natural Resource Booms and Growth. Journal of Development Economics, 59 (1), Sala-I-Martin X & Subramanian, A. (2003). Addressing the Natural Resource Curse: An Illustration from Nigeria. International Monetary Fund Working Paper, WP/03/139. Shao, S. and Yang, L. (2014). Natural Resource Dependence, Human Capital Accumulation and Economic Growth: A Combined Explanation for the Resource Curse and the Resource Blessing. Energy Policy, 74, Stijns, J., P. (2006). Natural Resource Abundance and Human Capital Accumulation. World Development, 34 (6), Stijns, J., P. (2009). Mineral Wealth and Human Capital Accumulation: a Nonparametric Approach. Applied Economics, 41, Tornell, A. and Lane, P. (1999). Voracity and Growth in Discrete Time. Economic Letters, 62 (1),

20 172 پژوهشنامه اقتصاد انرژي ایران سال ششم شماره 23 تابستان 1396 Vernon, T. and Kulys, T. (2013). On Productivity: The Influence of Natural Resource Inputs. Commonwealth of Australia, 27. Wick, K. & Bulte, E. (2009). The Curse of Natural Resources. Annual Review of Resource Economics, 1(1), Zivot, E. & Andrews D., K. (1992). Further Evidence on the Great Crash, the Oil-Price Shock, and the Unit-Root Hypothesis. Journal of Business & Economic Statistics, 10, Zhan, J. V., Duan, H. & Zeng, W. (2015). Resource Dependence and Human Capital Investment in China. The China Quarterly, 21, ضمیمه: خروجی نتایج برآورد مدل Dependent Variable: SABT Method: ARMA Conditional Least Squares (Marquardt - EViews legacy) Date: 09/24/17 Time: 22:18 Sample (adjusted): Included observations: 40 after adjustments Convergence achieved after 1 iteration HAC standard errors & covariance (Prewhitening with lags = 3 from AIC maxlags = 3, Parzen kernel, Newey-West fixed bandwidth = ) SABT=C(1) +C(2)*LE(-1)+C(3)*GINI(-1)+C(5)*GROW(-1)+(OILGDP( -1)<= )*(C(6)*OILGDP(-1))+(OILGDP( -1)> )*(C(7)*OILGDP(-1))+[AR(1)=C(8),EST SMPL=" "] Coefficien t Std. Error t-statistic Prob. C(1) E C(2) C(3) C(5) C(6) C(7) C(8) R-squared Mean dependent var Adjusted R-squared S.D. dependent var S.E. of regression Akaike info criterion Sum squared resid Schwarz criterion Log likelihood Hannan-Quinn criter F-statistic Durbin-Watson stat Prob(F-statistic) Wald F-statistic Prob(Wald F-statistic)

PowerPoint Presentation

PowerPoint Presentation مدل های تغییرپذیری ) )مدل های تغییرپذیری و نااطمینانی تغییرپذیری یکی از مباحث مهم در مطالعات اقتصادی و مالی است.تغییرپذیری را اغلب به صورت انحراف معیار یا واریانس تعریف می کنند که در هر مثالی دارای مفهوم

توضیحات بیشتر

فصل اول با اقتصاد کلان آشنایی

فصل اول با اقتصاد کلان آشنایی فصل اول با اقتصاد کلان آشنایی (کلان) and Macro (خرد ( Micro اقتصاد خرد شامل مطالعه مبانی تصمیم و رفتار عاملان اقتصادي مانند خانوارها و بنگاه ها و مصرف کننده نظریه بنگاه تحلیل (نظریه تصمیمات آنها در بازارها

توضیحات بیشتر

بسمه تعالی آموزش کاربردی مدل سوئیچینگ مارکف )بخش اول( بررسی سیکلهای روکود و رونق با استفاده از روش سوئیچینگ مارکف تهیه کننده: حسین خاندانی

بسمه تعالی آموزش کاربردی مدل سوئیچینگ مارکف )بخش اول( بررسی سیکلهای روکود و رونق با استفاده از روش سوئیچینگ مارکف تهیه کننده: حسین خاندانی بسمه تعالی آموزش کاربردی مدل سوئیچینگ مارکف )بخش اول( بررسی سیکلهای روکود و رونق با استفاده از روش سوئیچینگ مارکف تهیه کننده: حسین خاندانی مدل تغییر جهت سوئیچینگ مارکف برای تبیین رفتار متغیرهایی که به

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - مقایسه وضعیت تعرفه ای کشورهای منتخ1

Microsoft Word - مقایسه وضعیت تعرفه ای کشورهای منتخ1 معاونت معاونت بررسی بررسی هاي هاي اقتصادي مقایسه وضعیت اي کشورهاي منتخب 2 1 عوارض گمرکی مرتبط با واردات کالا است که براي کالاهاي تولیدي داخل کشور نسبت به کالاهاي وارداتی مزیت قیمتی ایجاد می نماید 3 و درآمد

توضیحات بیشتر

No Slide Title

No Slide Title فصل اول 1 ویرایش یازدهم دومینیک سالواتوره مقدمه اهداف آموزشی: و معنی آموختن اهمیت جهانی شدن. استانداردهای و الملل بین تجارت بین رابطه آموختن کشوری. زندگی الملل. بین اقتصاد پولی و تجارت مفاهیم توضیح و توصیف

توضیحات بیشتر

جایگاه فن‏آوری اطلاعات و ارتباطات در توسعه شهری

جایگاه فن‏آوری اطلاعات و ارتباطات در توسعه شهری همایش تهران هوشمند 1396 Smart Tehran Congress فنآوری اطالعات به مثابه مسیر توسعه حجتاهلل میرزایی نقش فنآوری اطالعات و ارتباطات فنآوری اطالعات به عنوان ابزاری برای ارتقا نظام مدیریت شهری فنآوری اطالعات

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - Attachment 6

Microsoft Word - Attachment 6 كاهش براي دومين سال متوالي 1 كشور در سال 1394 براي دومين سال متوالي كاهش يافت و با رشد منفي 43.2 درصدي نسبت به سال قبل به حدود 9 ميليارد دلار رسيد. (نمودار 1 ). همانگونه كه در جدول 1 مشاهده ميشود در سال

توضیحات بیشتر

فصلنامه اقتصاد كاربردي دوره 9 شماره 28- بهار 1398 تحليل عوامل مؤثر برکسري بودجه در منتخبي از کشورهاي در حال توسعه با تاکيد بر نقش توهم مالي تاريخ دريا

فصلنامه اقتصاد كاربردي دوره 9 شماره 28- بهار 1398 تحليل عوامل مؤثر برکسري بودجه در منتخبي از کشورهاي در حال توسعه با تاکيد بر نقش توهم مالي تاريخ دريا فصلنامه اقتصاد كاربردي 9 شماره 28 بهار 1398 تحليل عوامل مؤثر برکسري بودجه در منتخبي از کشورهاي در حال توسعه با تاکيد بر نقش توهم مالي تاريخ دريافت: 97/10/23 تاريخ پذيرش: 98/9/21 GMMSys O38 E62 C33 JEL

توضیحات بیشتر

Chapter 2

Chapter 2 هواللطیف آشنایی با رشد اقتصادی سرمایه فیزیکی سرفصل مطالب مقدمه طبیعت سرمایه نقش سرمایه در تولید مدل سولو رابطه سرمایه گذاری و پس انداز جمع بندی 2 مقدمه این فصل تفاوت سطح درآمدی کشورها را بر مبنای تفاوت

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - l-bazar arz.doc

Microsoft Word - l-bazar arz.doc در بازار بينالمللي اسعار عمده همانند بازارهاي جهاني نفت و فلزات گرانبها شاهد تحولات گستردهاي بود. روند تغيير رابطه برابري ارزهاي عمده در اين عمدتا متاثر از شکاف نرخ بهره درحوزههاي پولي دورنماي رشد اقتصادي

توضیحات بیشتر

(Supply) عرضه

(Supply) عرضه تقاضا (Demand) 1 ري وس مطالب قید بودجه Constraint) (Budget ترجیحات( Function (Utility منحنی بی تفاوتی Curve) (Indifference انتخاب مصرف کننده Choice) (Consumer s کشش درآمدي Elasticity) (Income کشش جانشینی

توضیحات بیشتر

خودهمبستگی

خودهمبستگی Autocorrelation دانشجو مربوطه: خانم تجری عدم خودهمبستگی بین جمالت خطا یکی از فروض اساسی برای روش OLS است. همبستگی خطاها با یکدیگر را اصطالحا»خودهمبستگی«می گویند. E(UiUj) 0 i j به طور کلی خودهمبستگی بیانگر

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - Forex-Persian-tradingstrategies doc

Microsoft Word - Forex-Persian-tradingstrategies doc استراتژيهاي معامله به نام خدا براي انجام معاملات در فاركس بدلخواه از استراتژيهاي گوناگوني ميتوان استفاده كرد. هدف از اين مقاله و طبقهبندي اراي ه شده معرفي و تا كيد بر تفاوتهاي ميان اين استراتژيها ميباشد.

توضیحات بیشتر

دوره بازگشت سرمایه از هزینه هاي سرمایه گذاري در طول دوران احداث جهت خرید نصب و راه اندازي تجهیزات و ماشین آلات مورد نیاز طرح استفاده می گردد تا اینکه

دوره بازگشت سرمایه از هزینه هاي سرمایه گذاري در طول دوران احداث جهت خرید نصب و راه اندازي تجهیزات و ماشین آلات مورد نیاز طرح استفاده می گردد تا اینکه دوره بازگشت سرمایه از هزینه هاي سرمایه گذاري در طول دوران احداث جهت خرید نصب و راه اندازي تجهیزات و ماشین آلات مورد نیاز طرح استفاده می گردد تا اینکه طرح جهت بهره برداري و تولید محصول و یا عرضه خدمات پیش

توضیحات بیشتر

PowerPoint Presentation

PowerPoint Presentation صنعت توزیع برق رکن اساسی در مدیریت انرژی صنعت برق محمودرضا حقی فام مزایای بهبود بهره وری انرژی در صنعت برق -1 تأمین مشترکین بیشتر با ظرفیت موجود 2- کاهش رشد تقاضای برق و در نتیجه کاهش نیاز به سرمایه گذاری

توضیحات بیشتر

Mankiw 6e PowerPoints

Mankiw 6e PowerPoints C H A P T E R 6 بیکاری MACROECONOMICS N. GREGORY MANKIW 2007 Worth Publishers, all rights reserved SIXTH EDITION PowerPoint Slides by Ron Cronovich در این فصل شما یاد خواهید گرفت... در مورد نرخ بیکاری

توضیحات بیشتر

lec2.pptx

lec2.pptx با روشهاي تخمین بار آشنایی محمدي ایواتلو دانشگاه تبریز بهنام Behnam Mohammadi-ivatloo3/5/2014 برآورد بار روشهاي مبتنی بر برازش منحنی روشهاي روش مصرف نهایی روش زمین مصرفی (کاربري ارضی) نوین مانند شبکه هاي

توضیحات بیشتر

اولویت های پژوهش ی معاونت امور اقتصادی وزارت امور اقتصادی دارایی و سال طراحی شاخص ها و مدل مناسب جهت ارزیابی عملکرد برنام

اولویت های پژوهش ی معاونت امور اقتصادی وزارت امور اقتصادی دارایی و سال طراحی شاخص ها و مدل مناسب جهت ارزیابی عملکرد برنام اولویت های پژوهش ی معاونت امور اقتصادی وزارت امور اقتصادی دارایی و سال 94 4 5 6 7 8 9 0 طراحی شاخص ها و مدل مناسب جهت ارزیابی عملکرد برنامه ششم توسعه کشور با تاکید بر مولفههای اقتصاد مقاومتی بررسی وضعیت

توضیحات بیشتر

برنامه استراتژیک SP) ( گروههاي آموزش ماماي ی و بهداشت باروري براي سالهاي تاریخ تصویب نهاي ی 92/11/30 اهداف کلی گروه ماماي ی: 1. تربیت نیروي انسا

برنامه استراتژیک SP) ( گروههاي آموزش ماماي ی و بهداشت باروري براي سالهاي تاریخ تصویب نهاي ی 92/11/30 اهداف کلی گروه ماماي ی: 1. تربیت نیروي انسا برنامه استراتژیک SP) ( گروههاي آموزش ماماي ی و بهداشت باروري براي سالهاي 93-98 تاریخ تصویب نهاي ی 92/11/30 اهداف کلی گروه ماماي ی: 1. تربیت نیروي انسانی کارآمد (ماما) در راستاي تا مین نیاز و تقاضاي نظام

توضیحات بیشتر

نحوه بررسی تقویم اقتصادی

نحوه بررسی تقویم اقتصادی نحوه بررسی تقویم اقتصادی پرشین چارت تقویم اقتصادی چیست تقویم مورد استفاده معامله گران است که به منظور بررسی رویداد های مهم اقتصادی مورد استفاده قرار می گیرد. سرمایه گذاران با بررسی این تقویم از تاریخ و

توضیحات بیشتر

finnotech cards 25tir

finnotech cards 25tir از از ا م از ا م ا ت از ا ا ده ا ت و ی آن ه ا. ا ا م : دارا ی ی ی و ه ا. ا ت ا م ا ا ت ا م ن و ه ی و ا ت و ه ن از ا م از ا ا ده آن ه ا. ا ا م ی زده ا ی و د دا ا. درآ و ت ا ت ا م د و ن ا ده از ا ت ا م د

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - بررسی وضعیت صنعت فولاد

Microsoft Word - بررسی وضعیت صنعت فولاد بررسی وضعیت صنعت فولاد مقدمه صنعت فولاد یکی از موتورهاي محرك توسعه اقتصادي کشورها در سراسر جهان به شمار می رود. این صنعت علاوه بر نقش کلیدي در توسعه کشورهایی مانند ایالات متحده امریکا عاملی موثر در رشد

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - Summaries.docx

Microsoft Word - Summaries.docx ا س الم ج ه ا ن د ر پیشرفت و ت و س ع ه ح س ی ن ع س ک ر ی ح س ی ن م ح م د خ ا ن ل ی ز ا میدین ف ص ل ی ک م - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - م ق د م ه عصر طالیی ا س ال

توضیحات بیشتر

وزارت ت عدن جارت سازمان و ه جارت ا ان عاو ن ت و ه صا ات کالا و دمات نا نا وشاک د ر و ه صا ات ولات ی و عد ی ز سا ی وشاک ش و نا د ی د ر ز : را یانتاش کا

وزارت ت عدن جارت سازمان و ه جارت ا ان عاو ن ت و ه صا ات کالا و دمات نا نا وشاک د ر و ه صا ات ولات ی و عد ی ز سا ی وشاک ش و نا د ی د ر ز : را یانتاش کا وزارت ت عدن جارت سازمان و ه جارت ا ان عاو ن ت و ه صا ات کالا و دمات نا نا وشاک د ر و ه صا ات ولات ی و عد ی ز سا ی وشاک ش و نا د ی د ر ز : را یانتاش کار ناس: ه ا صاری ھار 98 ت ه وان تعریف کالا... وضعیت

توضیحات بیشتر

Introduction to Economic Fluctuations Adapted for EC 204 by Prof. Bob Murphy

Introduction to Economic Fluctuations  Adapted for EC 204 by Prof. Bob Murphy C H A P T E R 9 مقدمه ای بر نوسان های اقتصادی MACROECONOMICS N. GREGOR MANKIW 2007 Worth Publishers, all rights reserved SIXTH EDITION PowerPoint Slides by Ron Cronovich در این فصل شما یاد خواهید گرفت...

توضیحات بیشتر

DETMA Institute Of Specialized Learning Presents WORKSHOPS CATALOGUE 3 rd Phase of Specialized Courses of Project Management and Implementation کارگاه

DETMA Institute Of Specialized Learning Presents WORKSHOPS CATALOGUE 3 rd Phase of Specialized Courses of Project Management and Implementation کارگاه DETMA Institute Of Specialized Learning Presents WORKSHOPS CATALOGUE 3 rd Phase of Specialized Courses of Project Management and Implementation کارگاه آموزشی مدیریت ریسک قراردادي با موردکاوي قراردادهاي

توضیحات بیشتر

گزارش اجرای پروژه های اقتصاد مقاومتی در حوزه تجارت خارجی

گزارش اجرای پروژه های  اقتصاد مقاومتی در حوزه تجارت خارجی وه ولات نا تبد ی ی عملکرد صادرات محصولات عمده صنایع تبدیلی : میلیون دلار : هزار تن ردیف گروه کالایی سه ماهه 197 سه ماهه 196 درصد تغییرات مهمترین کشورهاي هدف صادراتی طی سه ماهه 197 کشور 41 12 25 4 18 45

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - PD235.doc

Microsoft Word - PD235.doc نقش کشاورزی در رشد اقتصادی ایران (0 8): یک تحلیل توصیفی اقتصاد سنجی دکتر امیر منصور طهرانچیان چکیده:» مقاله حاضر به بررسی نقش کشاورزی در اقتصاد ملی و رشد اقتصادی ایران( 80 ) میپردازد. نتایج حاصل از مطالعه

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - ?????? ???????? ?? ????? ? ????? ???? ??? ??????? ???????? ?????? ????? ??????-?????? ??? 97-96

Microsoft Word - ?????? ???????? ?? ????? ? ????? ???? ??? ??????? ???????? ?????? ????? ??????-?????? ??? 97-96 بسمه تعالي دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني استان بوشهر مركز توسعه آموزش پزشكي دفتر نظارت و ارزشيابي فرم طرح درس نام و نام خانوادگي مدرس: رتبه دانشگاهي: دانشيار رحيم طهماسبي آخرين مدرك تحصيلي:

توضیحات بیشتر

بسمه تعالی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان بوشهر مرکز توسعه آموزش پزشکی دفتر نظارت و ارزشیابی فرم طرح درس نام و نام خانوادگی مدرس: رتب

بسمه تعالی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان بوشهر مرکز توسعه آموزش پزشکی دفتر نظارت و ارزشیابی فرم طرح درس نام و نام خانوادگی مدرس: رتب بسمه تعالی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان بوشهر مرکز توسعه آموزش پزشکی دفتر نظارت و ارزشیابی فرم طرح درس نام و نام خانوادگی مدرس: رتبه دانشگاهی: دانشيار رحيم طهماسبی آخرین مدرک تحصيلی:

توضیحات بیشتر

اولویتهای کاالیی و کشورهای هدف صادراتی برق و مکانیک معاونت توسعه صادرات

اولویتهای کاالیی و کشورهای هدف صادراتی برق و مکانیک معاونت توسعه صادرات اولویتهای و کشورهای صادراتی برق و مکانیک معاونت توسعه صادرات خودرو سواری کشور 1 کشور 3 کشور 4 کشور 5 خودرو سواری 310 تغییر مقررات و قوانین مالیاتی و گمرکی در کشور عراق کشور عراق مهمترین بازار صادرات خودرو

توضیحات بیشتر

4- سوالات کنکور 1393 به همراه پاسخ تشریحی آنها سوالات این بخش مربوط به کنکور کارشناسی ارشد گرایش صنایع سال 1393 بوده که آزمون آن در روز جمعه مورخ 92 1

4- سوالات کنکور 1393 به همراه پاسخ تشریحی آنها سوالات این بخش مربوط به کنکور کارشناسی ارشد گرایش صنایع سال 1393 بوده که آزمون آن در روز جمعه مورخ 92 1 - سوالات کنکور به همراه پاسخ تشریحی آنها سوالات این بخش مربوط به کنکور کارشناسی ارشد گرایش صنایع سال بوده که آزمون آن در روز جمعه مورخ / 8/ برگزار شده است. تستهاي کنترل پروژه 0 تا بوده که از شماره آغاز

توضیحات بیشتر

بسمه تعالی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان بوشهر مرکز توسعه آموزش پزشکی دفتر نظارت و ارزشیابی فرم طرح درس نام و نام خانوادگی مدرس: رتب

بسمه تعالی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان بوشهر مرکز توسعه آموزش پزشکی دفتر نظارت و ارزشیابی فرم طرح درس نام و نام خانوادگی مدرس: رتب بسمه تعالی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان بوشهر مرکز توسعه آموزش پزشکی دفتر نظارت و ارزشیابی فرم طرح درس نام و نام خانوادگی مدرس: رتبه دانشگاهی: دانشيار رحيم طهماسبی آخرین مدرک تحصيلی:

توضیحات بیشتر

صفحه 15 جزوه آمار کاربردی جلسه یازدهم آقای دکتر زمردیان Stat > ANOVA> Test for Equal Variances آزمون تساوی واریانسها در Minitab جهت ارایه دادهها ورودی

صفحه 15 جزوه آمار کاربردی جلسه یازدهم آقای دکتر زمردیان Stat > ANOVA> Test for Equal Variances آزمون تساوی واریانسها در Minitab جهت ارایه دادهها ورودی صفحه 15 Stat > ANOVA> Test for Equal Variances آزمون تساوی واریانسها در Minitab جهت ارایه دادهها ورودی به نرم افزار از منو آبشاری یکی از حالات زیر را انتخاب میکنیم: توسط این گزینه دادههای خامی که در یک

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - الزامات و ضوابط انتخاب پروژه ها 95

Microsoft Word - الزامات و ضوابط انتخاب پروژه ها 95 {الزامات و ضوابط انتخاب پروژه ها} 1- در توزیع اعتبارات و انتخاب پروژه ها رعایت مفاد و قوانین و مقررات ذیل ضروري می باشد : مواد قانون برنامه پنجم توسعه کشور و اسناد راهبردي و برنامه عملیاتی شهرستانها در

توضیحات بیشتر

Microsoft PowerPoint افشار [Compatibility Mode]

Microsoft PowerPoint افشار [Compatibility Mode] بررسی نگرش مشتریان به بانکداري اینترنتی بر اساس تي وري توسعه یافته رفتار برنامه ریزي شده (مطالعه موردي: بانک اقتصاد نوین) غلامعباس افشار مدیر مرکز بازاریابی خدمات مالی ري یس انجمن متخصصان روابط عمومی Manager@FSMcenter.com

توضیحات بیشتر

برنامە جدید براي دهمیها بودجه بندي آزمونهاي آزمایشی سنجش اول (ویژة دانشآموزان پایە دهم) سال تحصیلی

برنامە جدید براي دهمیها بودجه بندي آزمونهاي آزمایشی سنجش اول (ویژة دانشآموزان پایە دهم) سال تحصیلی برنامە جدید براي یها بودجه بندي هاي آزمایشی سنجش اول (ویژة دانشآموزان پایە ) سال تحصیلی -96 www.sanjeshserv.ir هاي آزمایشی سنجش اول ویژه دانشآموزان پایه (سال اول دورة دوم متوسطه) با تغییر نظام آموزشی از

توضیحات بیشتر

302 فعالیت و اشتغال فعاليت و اشتغال مهمترين ركن توليد و عامل تحقق رشد و پيشرفت است. از همين رو در همه جوامع كار و توليد هميشه از جايگاه ويژه اي برخورد

302 فعالیت و اشتغال فعاليت و اشتغال مهمترين ركن توليد و عامل تحقق رشد و پيشرفت است. از همين رو در همه جوامع كار و توليد هميشه از جايگاه ويژه اي برخورد 302 فعالیت و اشتغال فعاليت و اشتغال مهمترين ركن توليد و عامل تحقق رشد و پيشرفت است. از همين رو در همه جوامع كار و توليد هميشه از جايگاه ويژه اي برخوردار است. در اهداف اكثر دولت ها فراهم سازي زمينه هاي

توضیحات بیشتر

g9503.xls

g9503.xls 1 خلاصه داراييها و بدهيهاي سيستم بانكي (1) 95 94 95 94 به 93 به 94 به 93 به 94-2/5 5/7 6/7 1/4 5679/4 5823/0 5324/1 503 525 خارجي داراييهاي دا 9/6 6/7 2 26/3 1906/0 1738/6 156 1466/0 1238/5 12/7 7/5 26/7

توضیحات بیشتر

Text 32.xps

Text 32.xps ن و ی س ن د ه) ف ص ل ن ا م ه ع ل م ی- پ ژ و ه ش ی ج غ ر ا ف ی ا ( ب ر ن ا م ه ر ی ز ی م ن ط ق ه ا ی ) س ا ل ه ش ت م ش م ا ر ه 4 پاییز 1397 ص ص : 289-310 ت ب ی ی ن و ش ن ا خ ت م و ل ف ه ه ا ی ژ ئ و پ ل

توضیحات بیشتر

مطالعهاي نظري و كاربردي پيرامون درجة باز بودن تجاري در كشورهاي در حال توسعه * عليرضا رحيمي بروجردي پژوهشنامه اقتصادي 163 در اين مقاله درجة بازبودن تجا

مطالعهاي نظري و كاربردي پيرامون درجة باز بودن تجاري در كشورهاي در حال توسعه * عليرضا رحيمي بروجردي پژوهشنامه اقتصادي 163 در اين مقاله درجة بازبودن تجا مطالعهاي نظري و كاربردي پيرامون درجة باز بودن تجاري در كشورهاي در حال توسعه * عليرضا رحيمي بروجردي 63 در اين مقاله درجة بازبودن تجاري از طريق آزمونهاي اقتصادسنجي و با استفاده از مدل و آزمونهاي «داوريك»

توضیحات بیشتر

Investigation on the Granger Causality between Human Capital and Economic Growth in Iran

Investigation on the Granger Causality between Human Capital and Economic Growth in Iran بررسي رابطه عليت گرنجري بين سرمايه انساني و رشد اقتصادي در ايران تاريخ دريافت: 87/9/30 دكتر ابوالقاسم مهدوي * دانشيار دانشكده اقتصاد دانشگاه تهران محمدامين نادريان ** كارشناس ارشد مو سسه مطالعات بينالمللي

توضیحات بیشتر

استاندارد مهارت و آموزشي مهندس طراح تبليغات و بهينه سازي WEB گروه برنامه ريزي درسي فناوري اطلاعات تاريخ شروع اعتبار: 1384/6/1 كد استاندارد: 0-24/88/1/

استاندارد مهارت و آموزشي مهندس طراح تبليغات و بهينه سازي WEB گروه برنامه ريزي درسي فناوري اطلاعات تاريخ شروع اعتبار: 1384/6/1 كد استاندارد: 0-24/88/1/ استاندارد مهارت و آموزشي مهندس طراح تبليغات و بهينه سازي WEB گروه برنامه ريزي درسي فناوري اطلاعات تاريخ شروع اعتبار: 18/6/1 كد استاندارد: 0-2/88/1/2 دفتر طرح و برنامه هاي درسي: تهران- خيابان آزادي- خ خوش

توضیحات بیشتر

بیانیه سیاست سرمایه گذاری صندوق سرمایه گذاری مشترک پیشتاز

بیانیه سیاست سرمایه گذاری صندوق سرمایه گذاری مشترک پیشتاز بیانیه سیاست سرمایه گذاری صندوق سرمایه گذاری مشترک پیشرو گروه مدیران سرمایه گذاری بیانیه سیاست سرمایه های های گذاری صندوق سرمایه گذاری مشترک پیشرو گروه توسط مدیران سرمایه گذاری صندوق تهیه شده است. هدف

توضیحات بیشتر

برنامه استراتژیک گروه گفتاردرمانی

برنامه استراتژیک گروه گفتاردرمانی برنامه استراتژیک گروه گفتاردرمانی دانشکده توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی اراک 1397-1401 اعضای کمیته تدوین برنامه: خانم دکتر سوسن صالحی مدیرگروه گفتاردرمانی دانشکده توانبخشی آقای هادی ترابی معاون آموزشی دانشکده

توضیحات بیشتر

خبرگزاری سفیر افلاک سفیر افلاک بررسی میکند: کلاه گشاد دولت بر سر متقاضیان مسکن مهر شناسه خبر : ۵۸۶۷ یکشنبه ۲۱ ا ذر - ۱۳۹۵ ۰۷:۳۳ مسک

خبرگزاری سفیر افلاک   سفیر افلاک بررسی میکند: کلاه گشاد دولت بر سر متقاضیان مسکن مهر شناسه خبر : ۵۸۶۷ یکشنبه ۲۱ ا ذر - ۱۳۹۵ ۰۷:۳۳ مسک سفیر افلاک بررسی میکند: کلاه گشاد دولت بر سر متقاضیان مسکن مهر شناسه خبر : ۵۸۶۷ یکشنبه ۲۱ ا ذر - ۱۳۹۵ ۰۷:۳۳ مسکن مهر که روزگاری قرار بود مشکل اصلی بسیاری از خانوارهای خرما بادی را برطرف کند امروز با حواشی

توضیحات بیشتر

وزارت صنع ت معدن ت جارت سازمان توسعه ت جارت اريان معاو ن ت توسعه صاردات کاال و خدمات شناسناهم پ وشاک د فت ر توسعه صاردات مح ص والت صنع ت ي و معد ن ي م

وزارت صنع ت معدن ت جارت سازمان توسعه ت جارت اريان معاو ن ت توسعه صاردات کاال و خدمات شناسناهم پ وشاک د فت ر توسعه صاردات مح ص والت صنع ت ي و معد ن ي م وزارت صنع ت معدن ت جارت سازمان توسعه ت جارت اريان معاو ن ت توسعه صاردات کاال و خدمات شناسناهم پ وشاک د فت ر توسعه صاردات مح ص والت صنع ت ي و معد ن ي می ز نسا ج ي پوشاک فرش و صناعی د ست ي د بی ر می ز :

توضیحات بیشتر

ÇÕæá ÑÓã äãæÏÇÑ ŸäÊÑá ŸíÝí ÏÇÎáí ÈÑÇí ÊÓÊ åÇí Ÿãí.doc

ÇÕæá ÑÓã äãæÏÇÑ ŸäÊÑá ŸíÝí ÏÇÎáí ÈÑÇí ÊÓÊ åÇí Ÿãí.doc کليات نمودار کنترلي رايجترين روش براي مقايسه نتايج ا زمايش نمونه هاي کنترل با مقدار مورد انتظار استفاده از نمودار کنترلي است. درنمودار کنترلي غلظت حاصله از ا زمايش سرم کنترل روي نموداري بامحدوده مشخص علامتگذاري

توضیحات بیشتر

Text 34-1.xps

Text 34-1.xps ه) د ن س ی و ن ی ش ه و ژ پ ی- م ل ع ه م ا ن ل ص ف ) ی ا ه ق ط ن م ی ز ی ر ه م ا ن ر ب ( ا ی ف ا ر غ ج ر ا ه ب ه ر ا م ش م ه ن ل ا س -0 : ص ص ی ا ه ل د م ر ب د ی ک ا ت ا ب ی ر ه ش ت ا م د خ ی ی ا ض ف ع

توضیحات بیشتر

آمار توصیفی در SPSS

آمار توصیفی در SPSS به نام آنکه جان را فکرت آموخت 1 مرکز آموزش عالی علوم پزشکی وارستگان آمار و روش تحقیق جلسه ششم آمار توصیفی Descriptive Statistics with SPSS نیمسال دوم 94-93 مصطفی جهانگیر www.mjahangir.ir mjahangir@varastegan.ac.ir

توضیحات بیشتر

موسوی ندوشنی دانشگاه شهید بهشتی ٢٧ آذر ١٣٩۵

موسوی ندوشنی دانشگاه شهید بهشتی ٢٧ آذر ١٣٩۵ موسوی ندوشنی دانشگاه شهید بهشتی sa_mousavi@sbu.ac.ir ٢٧ آذر ١٣٩۵ ١. ١ توزیعهای احتمال دو متغیره گسسته.................... ۴ ١. ١. ١ مثال............................. ۵ ٢. ١. ١ حل..............................

توضیحات بیشتر

كارگروه تخصصي آموزش پژوهش فناوري و نوآوري استان اصفهان اولويتهاي تحقيقاتي دستگاههاي اجرايي سال 7931 رديف نام سازمان عنوان پروژه طرح جامع مدیریت پسماند

كارگروه تخصصي آموزش پژوهش فناوري و نوآوري استان اصفهان اولويتهاي تحقيقاتي دستگاههاي اجرايي سال 7931 رديف نام سازمان عنوان پروژه طرح جامع مدیریت پسماند كارگروه تخصصي آموزش پژوهش فناوري و نوآوري استان اصفهان اولويتهاي تحقيقاتي دستگاههاي اجرايي سال 7931 رديف نام سازمان عنوان پروژه طرح جامع مدیریت پسماندهای شهری و روستایی استان اصفهان اداره كل حفاظت محيطزيست

توضیحات بیشتر

فصل دوم - فرایند

فصل دوم - فرایند فصل پنجم درک نیازمندیها 2 مهندسی نیازمندیها تکنیک ها و وظایف گسترده ای که منجر به درک نیازمندیها می شود مهندسی نیازمندیها نامیده می شود. از منظر فرایند نرم افزار:... مکانیزمی را مهیا می کند که نیازهای

توضیحات بیشتر

ااتق فکر سازمان مدرییت و ربانهمرزیی استان تهران مورخ: 96/10/30

ااتق فکر سازمان مدرییت و ربانهمرزیی استان تهران مورخ: 96/10/30 ااتق فکر سازمان مدرییت و ربانهمرزیی استان تهران مورخ: 96/10/30 بحران آلودگی هوا خاک و آب ارزیابی توان اکولوژیک استان تهران 1 محیط زیست تخليه پسابها و دفع پسماندهاي کشاورزي شهري و صنعتی بهره برداري بی حد

توضیحات بیشتر

نگاهي به بازده انواع داراييها با تأكيد بر بازار سكه طي دوره * حسين توكليان در اين ميان نوع پسانداز خانوارها نيز از اهميت بااليي برخوردار است ب

نگاهي به بازده انواع داراييها با تأكيد بر بازار سكه طي دوره * حسين توكليان در اين ميان نوع پسانداز خانوارها نيز از اهميت بااليي برخوردار است ب نگاهي به بازده انواع داراييها با تأكيد بر بازار سكه طي دوره 90 1385 * حسين توكليان در اين ميان نوع پسانداز خانوارها نيز از اهميت بااليي برخوردار است بهگونهاي كه تركيب داراييهايي كه خانوارها در سبد دارايي

توضیحات بیشتر

PERSISKA رشح مخترصی درباره دوره دبیرستان در سوئد

PERSISKA رشح مخترصی درباره دوره دبیرستان در سوئد PERSISKA رشح مخترصی درباره دوره دبیرستان در سوئد در سوئد همه نوجوانانی که دوره ۹ ساله ابتدایی را تمام کرده اند حق تحصیل در یک دوره سه ساله دبیرستانی را دارند.تحصیالت دبیرستانی پایه خوبی را برای فعالیتهای

توضیحات بیشتر

گزارش روزانه دوشنبه 6 شهریور 1396

گزارش روزانه دوشنبه 6 شهریور 1396 0 تغییرات شاخص ارزش بازار و ارزش معامالت تغییرات شرح انتهای روز میزان درصد درصد نسبت به ابتدای سال 7..0. 7 8,0,7,66 بورس اوراق بهادار تهران شاخص کل ارزش بازار )هزار میلیارد ریال( ارزش معامالت )میلیارد

توضیحات بیشتر

تاریخ شروع به کاردفاتر استان اردبیل در طرح املاک پیشخوان

تاریخ شروع به کاردفاتر استان اردبیل در طرح املاک پیشخوان بسمه تعالی برگزاری جلسه توجیهی طرح املاک پیشخوان در تاریخ 18/11/1391 (مختص دفاتر استان اردبیل) به اطلاع دفاتر محترم استان اردبیل که در دوره آموزش الکترونیکی طرح فوق شرکت نموده اند می رسانیم جلسه توجیهی

توضیحات بیشتر

. موسوی ندوشنی دانشگاه شهید بهشتی ١٠ شهریور ١٣٩٢

. موسوی ندوشنی دانشگاه شهید بهشتی ١٠ شهریور ١٣٩٢ موسوی ندوشنی دانشگاه شهید بهشتی sa_mousavi@sbuacir ١٠ شهریور ١٣٩٢ برای برآورد دبی اوج روشهای متفاوتی ارایه شده است که به شرح زیر است روابط تجربی: بهعنوان مثال میتوان به رابطه منطقی و یا استدلالی ١ اشاره

توضیحات بیشتر

<4D F736F F D20E4E5C7EDED20C7E4CAD4C7D120DAE3E6E3ED20DDD1E6D1CFEDE E646F63>

<4D F736F F D20E4E5C7EDED20C7E4CAD4C7D120DAE3E6E3ED20DDD1E6D1CFEDE E646F63> گزارش تحولات بازار مسکن شهر تهران در فروردينماه سال ١٣٩٥ به گزارش روابط عمومي بانک مرکزي گزارش «تحولات بازار مسکن شهر تهران فروردينماه در سال ١٣٩٥» که برگرفته از ا مارهاي خام سامانه ثبت معاملات املاک و

توضیحات بیشتر

بررسي اثر متقابل قیمت های جهاني بازار نفت خام و زغال سنگ چکیده در این مقاله به بررسی و شناسایی اثر قیمت نفت خام بر زغال سنگ و بر عکس پرداخته میشود. نف

بررسي اثر متقابل قیمت های جهاني بازار نفت خام و زغال سنگ چکیده در این مقاله به بررسی و شناسایی اثر قیمت نفت خام بر زغال سنگ و بر عکس پرداخته میشود. نف بررسي اثر متقابل قیمت های جهاني بازار نفت خام و زغال سنگ چکیده در این مقاله به بررسی و شناسایی اثر قیمت نفت خام بر زغال سنگ و بر عکس پرداخته میشود. نفت به عنوان یکی از مهم ترین منابع انرژی جهان شناخته

توضیحات بیشتر

جدول شرایط و تعداد ضامنین مورد نیاز

جدول شرایط و تعداد ضامنین مورد نیاز بخش اول : انواع عقوداسالمی و اعطای تسهیالت در قالب طرح های تسهیالتی : طرح های تسهیالتی : - طرح تکریم - طرح کوثر 6 - تسهیالت در مقابل سپرده بلند مدت - اعطای تسهیالت خرید خودرو و لوازم منزل "طرح تسهیالتی

توضیحات بیشتر

باسمه تعالی مرکز مطالعات اقتصادی بسیج دانشجویی دانشگاه علم و صنعت اهداف، فعالیت ها و رویکردها

باسمه تعالی  مرکز مطالعات اقتصادی  بسیج دانشجویی دانشگاه علم و صنعت  اهداف، فعالیت ها و رویکردها باسمه تعالی مرکز مطالعات اقتصادی بسیج دانشجویی دانشگاه علم و صنعت اهداف فعالیت ها و رویکردها اردیبهشت 95 تاسیس و هدف مرکز مطالعات اقتصادی در سال 90 ذیل بسیج دانشجویی تاسیس شد با سه هدف: طرح مسائل اقتصادی

توضیحات بیشتر

Microsoft Word docx

Microsoft Word docx معاونت پژوهش برنامهريزي و سنجش مهارت دفتر پژوهش طرح و برنامهريزي درسي استاندارد آموزش شغل مهندس طراح تبليغات وبهينه سازيWEB گروه شغلي فناوري اطلاعات كد ملي آموزش شغل 0-/// 0 6 0 0 0 Isco-0 نسخه شناسه شايستگي

توضیحات بیشتر

عوامل توفیق بانکداری شرکتی نویسنده Jungkiu Choi ترجمه و تلخیص : احسان باقری کارشناس ارشد بازاریابی خدمات بانکی بازار بانکداری شرکتهای بزرگ درآسیا بزرگ

عوامل توفیق بانکداری شرکتی نویسنده Jungkiu Choi ترجمه و تلخیص : احسان باقری کارشناس ارشد بازاریابی خدمات بانکی بازار بانکداری شرکتهای بزرگ درآسیا بزرگ عوامل توفیق بانکداری شرکتی نویسنده Jungkiu Choi ترجمه و تلخیص : احسان باقری کارشناس ارشد بازاریابی خدمات بانکی بازار بانکداری شرکتهای بزرگ درآسیا بزرگ در حال رشد سریع و سودآور است. این امر باعث می شود

توضیحات بیشتر

انواع سیستم های اجرای پروژه (Project Delivery Systems) کدام اند؟

انواع سیستم های اجرای پروژه (Project Delivery Systems) کدام اند؟ ا یا می دانید تجربیات و پژوهش های صورت گرفته نشان می دهند که با انتخاب مناسب روش اجرای پروژه می توان مدت زمان اجرای پروژه را 30 درصد و هزینه های پروژه را تا 12 درصد کاهش داد ا یا می دانید انتخاب یک سیستم

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - اصلاحيه نهايي pajhoheshnameh45.docx

Microsoft Word - اصلاحيه نهايي pajhoheshnameh45.docx فصلنامه پژوهشنامه اقتصادي (رويكرد اسلامي- ايراني) سال دوازدهم شماره 45 تابستان 9 صفحات -0 6 اكبر اثرات نامتقارن رشد درآمدهاي نفتي بر تورم در ايران با استفاده از روش VECM كميجاني سيد محمد هادي سبحانيان

توضیحات بیشتر

Microsoft Word docx

Microsoft Word docx مو سسه ارزيابي و رتبهبندی دانشگاههای سبز جهان ۲۰۱۶ (UI ١ Green World Ranking) مقدمه دانشگاه اندونزي با هدف ترويج پايداري در آموزش عالي از سال 010 اقدام به ارزيابي و رتبهبندي دانشگاههاي جهان بر اساس معيارها

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - Farsi translation.docx

Microsoft Word - Farsi translation.docx ا س الم ج ه ا ن د ر پیشرفت و ت و س ع ه ح س ی ن ع س ک ر ی ح س ی ن م ح م د خ ا ن ل ی ز ا میدین ف ص ل ی ک م - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - م ق د م ه عصر طالیی ا س ال

توضیحات بیشتر

استاندارد مهارت و آموزشي كارور Dreamweaver MX گروه برنامه ريزي درسي فنĤوري اطلاعات تاريخ شروع اعتبار: 1382/02/01 كد استاندارد: 1-61/48/1/3 دفتر طرح و

استاندارد مهارت و آموزشي كارور Dreamweaver MX گروه برنامه ريزي درسي فنĤوري اطلاعات تاريخ شروع اعتبار: 1382/02/01 كد استاندارد: 1-61/48/1/3 دفتر طرح و استاندارد مهارت و آموزشي كارور Dreamweaver MX گروه برنامه ريزي درسي فنĤوري اطلاعات تاريخ شروع اعتبار: 1/0/01 كد استاندارد: 1-1//1/ دفتر طرح و برنامه هاي درسي: تهران- خيابان آزادي- خ خوش شمالي- تقاطع خوش

توضیحات بیشتر

Fars News Agency : سردار غیب‌پرور؛ از مسئولیت‌های آموزشی در سپاه تا نگاه فراجغرافیایی به بسیج

Fars News Agency : سردار غیب‌پرور؛ از مسئولیت‌های آموزشی در سپاه تا نگاه فراجغرافیایی به بسیج گروه : سیاسی حوزه : امنیتی و دفاعی شماره : ۱۳۹۵۰۹۱۷۰۰۱۷۶۸ تاریخ : ۹۵/۰۹/۱۷-۲۱:۰۳ آشنایی با سوابق ري یس جدید سازمان بسیج غیب پرور از سردار های آموزشی در مسي ولیت تا نگاه فراجغرافیایی سپاه بسیج به سردار

توضیحات بیشتر

تاریخ: 1 از 09 ریاست جمهوری موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامهریزی معاونت پژوهشی- دفتر طرحهای پژوهشی یادداشت سیاستی طرح پژوهشی پیوست: کد مستند:

تاریخ: 1 از 09 ریاست جمهوری موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامهریزی معاونت پژوهشی- دفتر طرحهای پژوهشی یادداشت سیاستی طرح پژوهشی پیوست: کد مستند: 1 از 09 : کارکرد بهینه صندوق ثروت ملی در مدیریت درآمدهای نفتی مدیر طرح: مهدی راستاد 2 از 09 پیشگفتار این بودن ارزی )۱( صادرات نفت و گاز هنوز هم بزرگترین بخش از درآمدهای ارزی کشور است. سه ویژگی خاص این

توضیحات بیشتر

استاندارد مهارت و آموزشي مهندس كامپيوتر در طراحي GUI گروه برنامه ريزي درسي فناوري اطلاعات تاريخ شروع اعتبار: 1384/6/1 كد استاندارد: 0-84/95/1/2 دفتر ط

استاندارد مهارت و آموزشي مهندس كامپيوتر در طراحي GUI گروه برنامه ريزي درسي فناوري اطلاعات تاريخ شروع اعتبار: 1384/6/1 كد استاندارد: 0-84/95/1/2 دفتر ط استاندارد مهارت و آموزشي مهندس كامپيوتر در طراحي GUI گروه برنامه ريزي درسي فناوري اطلاعات تاريخ شروع اعتبار: 1/6/1 كد استاندارد: 0-/95/1/ دفتر طرح و برنامه هاي درسي: تهران- خيابان آزادي- خ خوش شمالي- تقاطع

توضیحات بیشتر

فصلنامه مدلسازي اقتصادي (سال پنجم شماره 4 «پیاپی 16» زمستان 1390 صفحات 41-56) تا ثیر نااطمینانی مخارج جاري و عمرانی دولت بر سرمایهگذاري بخش 1 خصوصی در

فصلنامه مدلسازي اقتصادي (سال پنجم شماره 4 «پیاپی 16» زمستان 1390 صفحات 41-56) تا ثیر نااطمینانی مخارج جاري و عمرانی دولت بر سرمایهگذاري بخش 1 خصوصی در فصلنامه مدلسازي اقتصادي (سال پنجم شماره 4 «پیاپی 16» زمستان 1390 صفحات 41-56) تا ثیر نااطمینانی مخارج جاري و عمرانی دولت بر سرمایهگذاري بخش 1 خصوصی در اقتصاد ایران کریم امامی تاریخ دریافت: 89/09/30 لیلا

توضیحات بیشتر

شماره مقاله: 38 مقاله نامه بيست و يكمين كنفرانس بهاره فيزيك (31 ارديبهشت و 1 خرداد 1393) چکیده خواص ترموالکتریکی عایق توپولوژیکی در حضور ناخالصی های م

شماره مقاله: 38 مقاله نامه بيست و يكمين كنفرانس بهاره فيزيك (31 ارديبهشت و 1 خرداد 1393) چکیده خواص ترموالکتریکی عایق توپولوژیکی در حضور ناخالصی های م چکیده خواص ترموالکتریکی عایق توپولوژیکی در حضور ناخالصی های مغناطیسی و غیر مغناطیسی علی رضایی سعید عابدین پور جهانفر ابویی دانشکده فیزیک دانشگاه تحصیالت تکمیلی علوم پایه زنجان صندوق پستی ۵۱۵۱۱-۵۵۱۱ زنجان

توضیحات بیشتر

گزارش روزانه یکشنبه 18 تیر 1396

گزارش روزانه یکشنبه 18 تیر 1396 0 تغییرات شاخص ارزش بازار و ارزش معامالت تغییرات شرح انتهای روز روزانه میزان درصد درصد نسبت به ابتدای سال 2.3 (0.7) 0. 0.2 (6.4) 04 6 78,985 3,97 2,67 بورس اوراق بهادار تهران شاخص کل ارزش بازار )هزار میلیارد

توضیحات بیشتر

Slide 1

Slide 1 سه فرم آزمون های ریون SPM آزمون ماتریس پیش رونده استاندارد ریون Standard Progressive Matrices Test APM آزمون ماتریس پیش رونده پیشرفته ریون Advanced Progressive Matrices Test CPM آزمون ماتریس پیش رونده

توضیحات بیشتر

در ادامه نشست خبری روز دوشنبه ۵۲ تیرماه امسال به درخواست جامعه مطبوعاتی ذینفعان بخش دارویی کشور صاحب نظران حوزه دارویی کشور تشکل های دانشجویی و دیدهبا

در ادامه نشست خبری روز دوشنبه ۵۲ تیرماه امسال به درخواست جامعه مطبوعاتی ذینفعان بخش دارویی کشور صاحب نظران حوزه دارویی کشور تشکل های دانشجویی و دیدهبا در ادامه نشست خبری روز دوشنبه ۵۲ تیرماه امسال به درخواست جامعه مطبوعاتی ذینفعان بخش دارویی کشور صاحب نظران حوزه دارویی کشور تشکل های دانشجویی و دیدهبان شفافیت و عدالت اقدام به انتشار و تبیین گزارش خود

توضیحات بیشتر

اتاق بازرگانی صنایع معادن و کشاورزی تهران مروری بر وضعیت تجاری ایران با تاکید بر پیوستن به سازمان تجارت جهانی معاونت بررسی های اقتصادی رابطه پیچیده ای

اتاق بازرگانی صنایع معادن و کشاورزی تهران مروری بر وضعیت تجاری ایران با تاکید بر پیوستن به سازمان تجارت جهانی معاونت بررسی های اقتصادی رابطه پیچیده ای مروری بر وضعیت تجاری ایران با تاکید بر پیوستن به سازمان تجارت جهانی رابطه پیچیده ای میان تجارت و توسعه اقتصادی کشورها برقرار است. تجارت و سرمایه گذاری مستقیم خارجی فواید بسیاری را از طریق پرورش نیروی کار

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - buy-nima.docx

Microsoft Word - buy-nima.docx بسمه تعالی راهنمای جامع خرید ارز نيمایی از صفر تا صد صرافی عليزاده آذر ٩٧ مقدمه : سامانه نيما از سال ٩۶ به صورت آزمایشی و در جهت شفاف سازی خرید و فروش ارز در صرافی های مجاز راه اندازی شد. این سامانه از

توضیحات بیشتر

گزارش روزانه یکشنبه 26 شهریور 1396

گزارش روزانه یکشنبه 26 شهریور 1396 0 تغییرات شاخص ارزش بازار و ارزش معامالت تغییرات شرح انتهای روز میزان درصد درصد نسبت به ابتدای سال 8.7. 0. 0.2 92.8 2 6 8,96,7,748 بورس اوراق بهادار تهران شاخص کل ارزش بازار )هزار میلیارد ریال( ارزش معامالت

توضیحات بیشتر