Prison Overcrowding - Final version - Roghee doc

اندازه: px
شروع نمایش از صفحه:

Download "Prison Overcrowding - Final version - Roghee doc"

رونوشت

1

2

3

4

5 هانس یورگ آلبرشت تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها راهبردها و برترین اقدامات براي رویارویی با ازدحام در نهادهاي اصلاح و تربیت ترجمه و تحقیق: محمدعلی اردبیلی حمید بهرهمند بهزاد رضويفرد حسین میرمحمد صادقی علیحسین نجفیابرندآبادي رحیم نوبهار امیرحسن نیازپور با دیباچە دکتر حسین میرمحمد صادقی معاون پژوهشهاي حقوقی مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام معاونت پژوهشهاي حقوقی گروه پژوهشی حقوق جزا و جرمشناسی تهران- 1395

6 سرشناسه: عنوان و نام پدیدآور مشخصات نشر مشخصات ظاهري شابک وضعیت فهرست نویسی یادداشت یادداشت یادداشت یادداشت موضوع موضوع موضوع موضوع موضوع موضوع شناسه افزوده شناسه افزوده شناسه افزوده شناسه افزوده رده بندي کنگره رده بندي دیویی شماره کتابشناسی ملی آلبرشت هانس یورگ- Albrecht, Hans Jörg : تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها : راهبردها و برترین اقدامات براي رویارویی با ازدحام در نهادهاي اصلاح و تربیت/ تالیف هانسیورگ آلبرشت ترجمه و تحقیق محمدعلی اردبیلی...[ و دیگران] با دیباچه حسین میرمحمدصادقی ] به سفارش] مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام معاونت پژوهشهاي حقوقی گروه پژوهشی حقوق جزا و جرمشناسی. : تهران: مجمع تشخیص مصلحت نظام مرکز تحقیقات استراتژیک : 236 ص. : ریال : : فیپا : عنوان اصلی:. Prison Overcrowding Finding Effective Solutions Strategies and Best Practices Against Overcrowding in Correctional Facilities, 2012 : ترجمه و تحقیق محمدعلی اردبیلی حمید بهرهمند بهزاد رضويفرد حسین میرمحمدصادقی علیحسین نجفیابرندآبادي رحیم نوبهار امیرحسن نیازپور. : چاپ دیگرکتاب با عنوان"ازدحام در زندانها: شیوههاي موثر براي مقابله با آن راهبردها و شیوههاي مطلوب براي مقابله با ازدحام جمعیت در نهادهاي اصلاح و تربیت" با ترجمه حسین غلامی توسط نشر میزان 1395 به چاپ رسیده است. : کتابنامه. : زندان Prisons : : زندانیان Prisoners : : زندان -- انضباط Prison discipline : : اردبیلی محمدعلی مترجم : میرمحمد صادقی حسین مقدمهنویس : مجمع تشخیص مصلحت نظام. مرکز تحقیقات استراتژیک : مجمع تشخیص مصلحت نظام. مرکز تحقیقات استراتژیک. گروه پژوهشی حقوق جزا و جرمشناسی. : الف 1395 فلا 4 7 آ/ HV : : مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام معاونت پژوهشهاي حقوقی گروه پژوهشی حقوق جزا و جرمشناسی ناشر: معاونت امور اجرایی و اطلاعرسانی مرکز تحقیقات استراتژیک تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها تا لیف: هانس یورگ آلبرشت ترجمه و تحقیق: محمدعلی اردبیلی حمید بهرهمند بهزاد رضويفرد حسین میرمحمد صادقی ع یل حسین نجفیابرندآبادي رحیم نوبهار امیرحسن نیازپور ناظر چاپ: مصطفی اعلاي ی حیدري نوبت انتشار: نخست 1395 شابک: شمارگان: 500 نسخه قیمت: ریال تهران انتهاي خیابان پاسداران روبهروي ضلع جنوبی بوستان نیاوران پلاك 802 کد پستی: صندوق پستی: تلفن: نمابر: پایگاه رایانهاي: ایمیل:

7 فهرست مطالب دیباچه.1.2 درآمد: ملاحظات عمومی تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان درآمد: تعریف تورم جمعیت زندانها علل تورم جمعیت زندانها شده است تورم جمعیت زندانها کی و کجا روي میدهد نرخ اشغال و متغیرهاي وابسته تورم جمعیت زندانها در مناطق مختلف جهان گروهه يا تورم جمعیت زندانها تورم جمعیت زندانها در اروپا تورم جمعیت زندانها در آمریک يا تورم جمعیت زندانها در آمریک يا تورم جمعیت زندانها در آفریقا تورم جمعیت زندانها در آسیا شمالی لاتین تورم جمعیت زندانها در کشورهاي پساجنگ و متا ثر از جنگ تورم جمعیت زندانها: تصویر بینابین 3-2 جرم انگاري میزان جرم رشد جمعیت زندانها و تورم جمعیت زندانها تقاضاي فزاینده براي مجازات و تا کید بر مجازات حبس: تنبیهگرایی حبس و تورم جمعیت زندانها جایگزینه يا شکستخورده حبس و بازگشت دوباره به زندان 5

8 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها به دلیل نقض شرایط آزادي مشروط بازداشتپیش از محاکمه خلاصه: نیاز به تحقیقات ملی ویژه پیامدهاي زندانه يا پرجمعیت توجه مو ثر به جمعیت زندانها چارههایی براي حل تورم جمعیت زندانها: دستورکاره يا 106 معروف راهبردهاي هنجارین عموم مردم حبس و تورم جمعیت در زندانها 131 پاسخ به مشکل تورم جمعیت زندانها: کدام راهکار مو ثر و کدامیک امیدبخش است پیشنهادها و محدودیته يا کلی سازمان اطلاعات و انگیزهه يا مالی برنامهه يا ساخت زندان دعواي قضایی مربوط به زندان جرمزدایی کیفرزدایی و رسیدگی به بازداشت موقت قضازدایی نظامه يا ضمانتاجرا: جایگزینه يا حبس سیاسته يا تعیین مجازات 168 اقدامات پس از صدور حکم براي پیشگیري از تورم جمعیت زندانها عفو عمومی و عفو خصوصی جمعی 5. جمعبندي و نتیجهگیري

9 7 فهرست مطالب منابع یافتهها توضیحها نتیجه 7. کتابشناسی یکم: دوم: 8. نمایه فارسی الف: کتابها ب: مقالهها پایاننامهها پ: انگلیسی الف: کتابها

10

11 دیباچه به نام پروردگار یگانه حبس یکی از قدیمیترین مجازاتهاست. برخی گفتهاند از همان زمان که بشر احداث ساختمان را آموخت سلول و سیاهچال هم به ویژه در قلاع و قصرها براي محبوس کردن گناهکاران به وجود آمد. در قرآن کریم از زندانی شدن حضرت یوسف (ع) سخن به میان آمده است. در ایران قدیم نیز زندانها به شکل قلعهه يا فراموشی وجود داشتند. به طور کلی در قرون گذشته زندان محلی براي تنبیه تحقیر و در واقع تحمیل مرگ تدریجی به گناهکاران بود به طوري که بسیاري از زندانیان در زندان جان میدادند. لکن طی دههه يا اخیر نگاه به زندان از محلی براي تحقیر و تنبیه محکومان به محلی براي تنبیه و باز اجتماعی شدن آنها تغییر یافت و زندانها در واقع به ندامتگاه و مراکز اصلاح و تربیت تبدیل شدند. به گفتە یک اندیشمند اسپانیایی اگر میخواهید بدانید در کشوري عدالت برقرار است یا خیر باید از زندانهاي آن دیدن کنید. در راستاي هدف تبدیل زندانها به مراکز اصلاح و تربیت حبسه يا کوتاه مدت که امکان اصلاح زندانیان را فراهم نمیکند در بسیاري از کشورها لغو شد. لکن به مرور ایام ثابت شد که هدف اصلاح و تربیت حتی در حبسهاي بلندمدت بسیار بلندپروازانه و غیر قابل دسترسی است و آثار سوء زندان بر همگان آشکار شد از قبیل: تورم جمعیت زندانی سوء تغذیه فقدان یا کمبود مراقبته يا پزشکی سوء رفتارهاي جنسی شیوع بیماريها افزایش حالت خطرناك برخی زندانیان از قبیل همجنسبازان یا معتادان ایجاد نفرت نسبت به جامعه در زندانی تبدیل طبیعت زندانیان به یک طبیعت سازمانی و بالاخره تا ثیر 9

12 ی م ی ف ی م تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 10 سوء زندان بر خانوادهه يا زندانیان. شاید سعدي شاعر پارسیگوي ایران به همین تا ثیر زندان بر خانوادههاي زندانیان نظر داشته وقتی این سروده است: گنه بود مرد ستمکاره را نظر کن در احوال زندانیان دیدگاه در اسلام نیز مورد تا یید چه تاوان زن و طفل بیچاره را که ممکن بود بیگنه در میان باشد. زیرا از یکسو صرفا براي جرایم معدودي به مجازات حبس تصریح شده است از جمله مجازات مکر ه و ممسک در قتل مجازات مرتکب سرقت حدي در بار سوم که مجازات در این موارد حبس ابد است و نیز مجازات فراريدهند ة قاتل از دست اولیاي دم مقتول که وي باید تا زمان تحویل دادن قاتل در حبس بماند. در زمان پیامبر ص یل االله علیه و آله محل خاصی به عنوان زندان وجود نداشت بلکه منظور از آن تحدید آزادي فیزیکی فرد مثلا در مسجد یا دالان خانه و از این قبیل بود. در قرآن کریم هم راجع به زنانی که عمل شنیع از آنها سر میزند عبارت «ف ا مسکوهن یکی از مجازاته يا ماي ده) به کار رفته است. محاربین عبارت» وا البیوت» (در آی ه 15 سوره نسا) و در مورد ینفوا فی الارض» (در آیه 33 سوره بعضی خلیفە دوم عمر بن خطاب را بناکنندة اولین زندان در اسلام دانستهاند که وي خانه ا ي را در مکه خریده و به زندان اختصاص داد. لکن اکثرا میگویند که براي اولین بار علی (ع) زندانی از بوریا به نام «نافع» ساخت ولی دزدان آن را سوراخ کرده و گریختند. سپس زندان دیگري از گل و خشت به نام مخیس (با فتحه روي «ي» به معناي جاي آرام شدن و با کسره به معناي رامکننده) ساختند. هر دو نامگذاري نشانگر هدفمند بودن زندان در اسلام و نه فقط ابزار بودن آن براي تنبیه است. فقها نیز در کتابه يا خود راجع به شرایط زندان بحث کردهاند مثل لزوم محکم بودن ساختمان زندان و خالی بودن آن از حشرات منع گرسنگی و

13 ی م 11 دیباچه عید تشنگی دادن به زندانیان لزوم فراهم کردن امکان شرکت زندانیان در نمازهاي فطر و قربان و جمعه و فراهم کردن امکان خروج بدهکار از زندان جهت کار کردن و پرداخت بدهیاش لزوم رسیدگی منظم قاضی به وضع زندانها و زندانیان لزوم تفکیک زندانیان و... با توجه به مشکل افزایش شمار زندانیان در جهان و مشکلات ناشی از آن اقداماتی از جمله حبسزدایی یا حتی جرمزدایی و راهحله يا اعطاي مرخصی و عفو راهحله يا کوتاهمدت مثل بلندمدت براي پرهیز از حبس پیش از محاکمه (مثل استفاده از قرارهایی غیر از بازداشت موقت) و راهحلهاي بلند مدت براي پرهیز از حبس پس از محاکمه و محکومیت (مثل تعویق صدور حکم تعلیق اجراي مجازات نظام نیمهآزادي و نظام آزادي مشروط و نیز پیشبینی مجازاته يا جایگزین حبس مثل انجام خدمات عمومی رایگان جزاي نقدي و محرومیت از حقوق اجتماعی) در قوانین پیشبینی شده است که خوشبختانه این موارد در قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392 هم مورد توجه قرار گرفته است. برخی از نهادهاي شناختهشده در فقه اسلامی مثلا «تعزیرات» که در دیدگاه فقهی از انواع متنوع برخوردار بوده و از یک توبیخ یا تشهیر ساده شروع میشود نیز مورد استفاده قرار گیرد. تواند براي پرهیز از اعمال مجازات حبس کتاب حاضر که از سوي مو سسه حقوق جزاي خارجی و بینالملل ماکس پلانک در کشور آلمان تهیه شده است ضمن آسیبشناسی معضل تورم جمعیت کیفري زندانها به اراي ه راهکارهاي ماهوي و شکلی در این زمینه این میپردازد. مطالعه قطعا میتواند در راستاي بهبود وضعیت زندانها در کشورمان و حل معضلات موجود مورد استفاده دستاندرکاران عدالت کیفري و سازمان زندانها قرار گیرد. به ویژه از آن رو که کشور ما از لحاظ جمعیت زندانی نسبت به کل جمعیت جزء چند کشور اول دنیا قرار دارد و طبعا معضلات زندان براي آن مشکلساز میباشد.

14 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 12 جا دارد از کلیه اساتید محترمی که در ترجمه این اثر با معاونت پژوهشهاي حقوقی مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام همکاري کردند و نیز از ریاست محترم مرکز جناب آقاي دکتر ولایتی و قاي م مقام ریاست و معاونت محترم امور اجرایی و اطلاعرسانی جناب آقاي مهندس فروزش که با چاپ این اثر از سوي مرکز تحقیقات استراتژیک موافقت نمودند و از مدیر و دبیر محترم گروه پژوهشی «حقوق جزا و جرمشناسی» معاونت پژوهشهاي حقوقی جناب آقاي دکتر بهزاد رضويفرد و جناب آقاي محمد فرجی به خاطر زحماتشان صمیمانه قدردانی و تشکر نمایم. در پایان شایان ذکر است به جهت حفظ یکپارچگی کتاب و مطابقت متن ترجمه با نسخه اصلی اثر تقسیمی بر اساس نام مترجمان در ترجمه کتاب ایجاد نشده است و نام هر مترجم ذیل عنوان مطلبی که ترجمه کرده درج شده است اما عدم درج نام مترجم در ذیل برخی عناوین به معناي ترجمه آن قسمت توسط مترجم مطلب ماقبل آن است. و توفیق از خداست حسین میرمحمدصادقی معاون پژوهشهاي حقوقی مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام تابستان 1395

15 1. درآمد: ملاحظات عمومی مترجم: * محمدعلی اردبیلی (استاد دانشکدة حقوق دانشگاه شهید بهشتی) البته تورم جمعیت زندانها مشکلی جدي است افزون بر این گرچه طی دههها مقامات مل ی و بینالمللی در این باره کار کردهاند ولی 1 همچنان پدیدهاي مغفول باقی مانده است. تورم جمعیت زندانها حتی براي زندانهاي امروزي هم که از سده نوزدهم ایجاد شدهاند مشکلی 2 شاخص است. بحثی که اکنون درباره چگونگی حل مشکل تورم جمعیت زندان در کالیفرنیا جریان دارد نشان میدهد که مشکلهایی که سامانه زندانها با آن روبهرو هستند و نیز دشواريهایی که سیاستگذاران با آن دست و پنجه نرم میکنند در قبال فشار مضاعف احکام دادگاه و بحرانهاي شدید مالی تا چه اندازه به هنگام یافتن * 1 See for example United Nations Standard Minimum Rules for Non-Custodial Measures (The Tokyo Rules) A/RES/45/110, 14 December 1990; Prison Overcrowding Project: Etiology of Prison Populations Implications for Prison Population Projection Methodology. National Institute of Corrections, United States 1984; National Institute of Corrections: Our Crowded Prisons. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science 478 (1985); United Nations Economic and Social Council: International cooperation aimed at the reduction of prison overcrowding and the promotion of alternative sentencing. Resolution 1998/23, 44 th plenary meeting, 28 July Mullen, J.: Prison Crowding and the Evolution of Public Policy. National Institute of Corrections: Our Crowded Prisons. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science 478 (1985), pp , p

16 م( تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 14 3 راهحلی سریع سخت است. از سوي دیگر قطعا ایجاد زندانهاي پرجمعیت نسبت به اتخاذ راههاي مو ثر براي کاهش ازدحام به مراتب آسانتر است. به هر حال این مباحثات نشانگر آن هستند که مشکل ازدحام زندانها در فصل مشترك گوناگونی سیاستهاي مهم و پژوهشهاي جنایی مربوط به این موضوع نهفته است. این بخشها مباحثی مرتبط با احکام محکومیت کیفري هستند نقش محکومیت به حبس و زندانی شدن در سامانه محکومیتهاي کیفري معیارهایی که براي رفاه و فراهم آوردن امکانات بهداشتی و خدمات بازپروري ضروري هستند گسترش وقوع جرم به خصوص جرایمی که به محکومیت به حبس منجر میشوند بودجههایی که به ساخت زندانها اختصاص مییابند و فشارهاي اقتصادي و سرانجام سیاستهاي کلی 4 کیفري که سیر قانون کیفري و مجازات را در جامعه معین میکنند. تورم جمعیت در زندانها به هرگونهاي با همه این موارد مرتبط هستند گرچه روشن نیست که هر یک از این موارد چگونه با هم عمل میکنند 3 Governor of the State of California: Prison Overcrowding State of Emergency Proclamation. Office of the Governor, 10/04/2006. در این باره در نظام عدالت کیفري ایران بند 14 سیاستهاي کلی نظام در خصوص امنیت قضایی درخور توجه است: «بازنگري در قوانین در جهت کا شه عناوین جرایم و کاهش استفاده از مجازات زندان.» بازتاب این سیاست کلی را میتوان در نهادهایی نظیر تعویق صدور حکم نظام نیمه آزادي و به ویژه مجازاتهاي جایگزین حبس که در قانون مجازات اسلامی (مصوب 1392/2/1) برنهاده شده درنگریست. همچنین نهادهایی نظیر صدور قرار بایگانی پرونده در برخی جرایم وتعلیق تعقیب در قانون آیین دادرسی کیفري (مصو ب 1392/12/4) در پرتو همان سیاست کلی برنهاده شده است. ( 4

17 15 1. درآمد: ملاحظات عمومی و تحت چه شرایطی در کاهش یا افزایش ازدحام زندانها موثراند. خلاصه ماهیت تا ثیرهاي متقابل عوامل ایجاد تورم جمعیت در زندان به 5 علت پیچیدگی آن امري است چالش برانگیز. تورم جمعیت در زندانها از یک سو ممکن است پس از مدتهاي مدید بروز کند زمانی که قانونگذاران به ناگهان تحت فشار سیاستگذاران قرار میگیرند. مثلا در نتیجه فعالیتهاي ناظران حقو ق بشر و یا تصمیمات دادگاهها که متوجه مواردي از تخلفات حقو ق اساسی 6 میشوند. از سوي دیگر کاهش جمعیت زندانیان گاه مایه شگفتی مدیران عدالت کیفري میشود. تغییر الگوي جمعیت زندانها تا حدي مربوط به ثبات سیاستهاي عدالت کیفري و محکومیت کیفري و همچنین بر کنار ماندن نسبت به فشارهاي خارجی است. 5 6 See United Nations Economic and Social Council: Reform of the Criminal Justice System: Achieving Effectiveness and Equality. Use and Application of United Nations Standards and Norms, Especially Concerning Juvenile Justice and Penal Reform. Report of the Secretary- General, See for example Amnesty International: Amnesty International s Concerns in Serbia, including Kosovo: January-June 2009; asset/eur70/016/2009/en/f2e02aaebf9a d3d 3545d077e604/eur en.pdf, p. 4; CPT: Report to the Government of the United Kingdom on the visit to the United Kingdom carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 18 November to 1 December Strasbourg 2009, pp ; European Court of Human Rights, Judgment as of 22 October 2009 in the cases Orchowski v. Poland (application no /04) and Norbert Sikorski v. Poland (no /05) holding that the conditions under which the applicants are detained establish a breach of Art. 3 of the ECHR and that where prison overcrowding reached a certain level, the lack of space in a prison could constitute the central factor to be taken into consideration under Article 3; see also the judgment as of 26 May 2008 of the Polish Constitutional Court: The serious and chronic nature of prison overcrowding in Poland can in itself be qualified as inhuman and degrading treatment; Article 248 of the Polish Code of Execution of Criminal Sentences (which allows for departing from the minimum space of 3 m2 per prisoner) was incompatible with Article 40 (prohibiting inhuman and degrading treatment) of the Constitution.

18 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 16 سیاستهاي معطوف به کاهش تراکم جمعیت در زندان با مشکلاتی چون چگونگی تغییر محکومیتها یا تصمیم راجع به آزادي به قید الزام در جامعهاي است که به نحوي روزافزون خواهان امنیت بیشتر هستند و معمولا امنیت بیشتر را مترادف با حبس دراز مدت توانگیري 7 و محدودیت آزادي به قید التزام میپندارند. در بسیاري از کشورها که با مشکلات مالی و اقتصادي روبه رو هستند مسا له چگونگی اختصاص منابع مالی محدود محل اختلاف است. افزون بر این سیاستگذاران باید اصول تفکیک قوا را در نظر داشته باشند و به همین علت با الزامات قواعدي مواجهاند که برنامهریزي موثر هماهنگی کامل و تطبیق سریع در استفاده از محکومیت حبس و مو ج 8 زندانیان را دشوار میسازد. زیر سامانههاي عدالت کیفري از یک دیگر مستقل هستند. کارکرد این زیر سامانهها از جمله دادگاههاي کیفري درباره مجازات زندان به تا ثیر احتمالی آن بر سامانه زندان توجه 9 نمیکنند. علیرغم این دشواريها تورم جمعیت در زندانها باعث تلاشهایی براي برنامهریزي و پیشبینی سیر افزایش یا کاهش زندانیان در راستاي اتخاذ تصمیمهاي قاطع نسبت به افزایش گنجایش زندانها 10 و یا بسته شدن آنها شده است. اما برنامهریزي براي جمعیت زندانها See for example CAT: Summary record of the 622nd meeting: Argentina, 22/11/2004. CAT/ C/SR. 622, no. 22. Kaufman, G.: The National Prison Overcrowding Project: Policy Analysis and Politics A New Approach. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science 478 (1985), pp Albrecht, H. -J.: Particular Difficulties in Enforcing the Law Arising out of Basic Conflicts Between the Different Agencies Regarding the Best Suited Reactions upon Highly Sensitive Kinds of Crime, in: Council of Europe (ed.), Interactions within the Criminal Justice System. Strasbourg 1988, pp Miller, D.: Prison population projections. A review of methods used by state

19 17 1. درآمد: ملاحظات عمومی با مساي ل شناخته شده پیشبینی آینده میزان عدم اطمینان و سرانجام حتی پیشبینیهاي پیامبرگونهاي که به وقوع میپیوندد همراه است. برنامهریزي آینده زندانها براي ایجاد زمینهاي براي سیاستگذاري به ویژه در بریتانیا ایالات متحده امریکا کانادا استرالیا و نیوزیلند توسعه یافته است. ولی روششناسی برنامهریزي براي correctional agencies. Illinois Dept. of Corrections, Bureau of Policy Development 1981; Blumstein, A.: Research on Sentencing. National Research Council, Washington 1983, p Ministry of Justice: Prison Population Projections , England and Wales. London, Ministry of Justice Statistics Bulletin, 28 August See for example Minnesota Department of Corrections: Minnesota Prison Population Projections. Fiscal Year 2008 Report. St. Paul 2008; according to PEW: Public Safety, Public Spending. Forecasting America s Prison Population Washington 2007, V, 42 states and the Federal prison administration have adopted prison projections as instruments to instruct policy makers. Boe, R.: A Medium-Term Federal Offender Population Forecast: 2001 to Correctional Service of Canada, February Fisher, G.: Victoria s Prison Population: 2001 to Sentencing Advisory Council, Melbourne justice. govt. nz/publications/global-publications/c/ criminal-justice-fore cast-report [ ]. 16 درباره برنامهریزي بهمنظور بهرهگیري بهینه از مجازات زندان در نظام عدالت کیفري ایران در پرتو سیاستهاي کلی قضایی با توجه به آسیبها و ناکارآمدي این مجازات «دستور العمل ساماندهی زندانیان و کاهش جمعیت کیفري زندانها» به وسیله ري یس قوه قضاي یه در تاریخ 1392/2/29 بر نهاده شد. این دستورالعمل به شرح زیر است: مقدمه با عنایت به فرمایشات مقام معظم رهبري (مدظله العالی) در دیدار با مسو ولان قضاي ی کشور مورخ 91/4/7 (مشهد مقدس) در کاهش مجازات زندان و تبدیل به مجازات هاي دیگر همچنین بند دوازدهم سیاسته يا کلی قضایی (مصوب مقام معظم رهبري) و در راستاي اعمال سیاستهاي کلان دستگاه قضایی در زمینه حبسزدایی و با توجه به ناکارآمدي زندان به ویژه حبسهاي کوتاه مدت در زمینه

20 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 18 بازدارندگی و اصلاح بزهکاران به لحاظ طرد و کنار گذاشتن مجرم از اجتماع و آشنا ساختن وي با فرهنگ زندان و نیز وجود مشکلات عدیده اجتماعی فرهنگی و بهداشتی در زندان ها به دلیل افزایش جمعیت کیفري و همچنین به منظور بهره گیري بهینه از مجازات زندان و استفاده از مجازاتهاي جایگزین در جهت کاستن از ضررها و آسیبهاي جدي زندان به افراد و خانواده زندانیان و جامعه و ضرورت اتخاذ تدابیر در فرآیند مختلف قضایی اعم از مرحله قبل از وقوع جرم رسیدگی در دادسرا و اخذ تا مین صدور حکم به مجازات نحوه اجراي احکام به ویژه توجه به مرحله اجراي مجازات حبس «دستورالعمل ساماندهی زندانیان و کاهش جمعیت کیفري زندانها» به شرح مواد آتی ابلاغ میگردد: نظارت بر قرارهاي تا مینی ماده 1- در اجراي سیاست هاي کلی قضاي ی (مصوب مقام معظم رهبري) مبنی بر حداقل استفاده از قرار بازداشت و زندانی کردن اشخاص قضات در هنگام صدور قرار تا مین جز در موارد ضروري و یا مواردي که به موجب قانون مکلف به صدور قرار بازداشت میباشند از سایر قرارهاي تا مین مناسب استفاده نمایند. دادستانها و معاونین آنها در مقام تا یید قرار فوق مکلف به بررسی ضرورت قانونی و ملاحظه عوارض و آثار بازداشتها به ویژه براي جوانان و نوجوانان میباشند. ماده است: 2- با توجه به کثرت متهمانی که با قرار کفالت یا وثیقه بازداشت میشوند لازم الف) صدور قرار تا مین حتیالامکان به نحوي انجام پذیرد تا متهم فرصت کافی جهت معرفی کفیل یا تودیع وثیقه داشته باشد. ب) در دادسراها زمینه اطلاع رسانی متهم به خانواده و بستگان خویش جهت معرفی کفیل یا تودیع وثیقه فراهم گردد. ج) درصورت معرفی کفیل یا تودیع وثیقه (در وقت اداري و یا خارج از وقت اداري) و فراهم بودن موجبات پذیرش تا مین دادستانها ترتیبی اتخاذ نمایند تا متهم به زندان معرفی نشود. د) در مورد افرادي که به لحاظ عجز از معرفی کفیل یا تودیع وثیقه به زندان معرفی میشوند مسو ولان زندان وسیله اطلاع رسانی متهم به خانواده وي جهت سپردن

21 19 1. درآمد: ملاحظات عمومی تا مین را فراهم آورند. ه) مطابق تبصره ماده 132 قانون آي ین دادرسی دادگاههاي عمومی و انقلاب در امور کیفري (مصوب 1378 مجلس شوراي اسلامی) در مواردي که متهم شخصا وثیقه معرفی میکند قاضی صادرکننده قرار نباید از پذیرش وثاي ق ملکی یا نقدي متهم به این دلیل که وثیقه گذار باید شخص دیگري (غیراز متهم) باشد امتناع ورزد. و) دادستانها و سرپرستان نواحی دادسراها موظفند بر صحت اجراي این ماده نظارت دقیق نمایند. ماده 3- رؤساي دادگستريها ترتیبی اتخاذ نمایند تا کارشناسان رسمی دادگستري و نمایندگان ثبت اسناد در واحدهاي قضایی مستقر شوند یا از طریق سامانه ا کل ترونیکی برخط (آنلاین) ارتباط برقرار نمایند تا چنانچه نیاز به توقیف یا شناسایی یا احراز وثیقه ملکی باشد به سرعت انجام و از اعزام متهمان به زندان کاسته شود. ماده 4- دادستانه يا عمومی و انقلاب شهرستانها میبایست بر کلیه قرارهاي صادره منجر به بازداشت توسط قضات دادسراها نظارت نموده و به تناسب قرارها و پذیرش تا مین هاي معرفی شده توجه نمایند تا صدور قرارهاي نامتناسب یا عدم پذیرش به موقع تا مین موجب زندانی شدن افراد نگردد و باید روزانه آمار بازداشتی ه يا را بررسی نموده و دستورات لازم را صادر نمایند. دادسرا ماده 5- دادستانهاي عمومی و انقلاب با استفاده از اختیار ریاست و نظارت خود بر ضابطین ترتیبی اتخاذ نمایند که طرحهاي نیروي انتظامی که منتهی به دستگیري جمعی افراد میشود قبل از اجرا به مسو ولین حوزه هاي قضاي ی اراي ه و با کسب آموزشها و هماهنگیه يا نیز اعزام متهمین به بازداشتگاه کاسته شود. ماده لازم اجرا گردد تا از تبعات منفی آن در مرحله دادرسی و تبصره- دادستان کل کشور با طرح موضوع در جلسات پیش بینی شده در ماده 28 این دستورالعمل تمهیدات لازم را جهت اجراي ی شدن این ماده فراهم مینماید. 6- با توجه به اصلاح مواد 15 و 16 قانون مبارزه با مواد مخدر معتادین به مواد مخدر باید در مراکز ترك اعتیاد و درمان و اقامت اجباري معتادان نگهداري شوند و عدم تشکیل مراکز مزبور مجوزي براي دستگیري و معرفی این افراد به زندان نمی باشد. لذا دادستانها دقت و مراقبت نمایند که:

22 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 20 اولا : از این پس افراد معتاد جز در شرایط مقرر در قانون تحت هیچ شرایطی نباید به زندان معرفی شوند. ثانیا : تغییر عنوان اعتیاد به استعمال مواد مخدر براي افراد معتاد مجوز بازداشت و معرفی افراد به زندان نخواهد بود. ماده 7- در جراي م ناشی از تخلفات رانندگی چنانچه خودرو مقصر حادثه داراي بیمهنامه باشد قضات رسیدگی کننده برابر ماده 21 قانون اصلاح قانون بیمه اجباري مسو ولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوري زمینی در مقابل شخص ثالث (مصوب 87/4/16 مجلس شوراي اسلامی) نسبت به پذیرش بیمهنامه به عنوان وثیقه اقدام و در مقام اجراي حکم با رعایت مواد 5 و 6 قانون مذکور دیه مورد حکم دادگاه از طریق شرکت بیمهگر وصول گردد. در صورتی که خودرو فاقد بیمهنامه معتبر بوده (و نیز سایر شرایط مندرج در ماده 10 قانون مذکور) دیه مورد حکم دادگاه از طریق صندوق تا مین خسارته يا بدنی تا مین شود. رسیدگی خارج از نوبت و استفاده از مجازات جایگزین حبس ماده 8- با توجه به اینکه در قانون مجازات اسلامی 1392 در راستاي حبسزدایی تا سیسات حقوقی مفیدي از قبیل تعویق صدور حکم تخفیف و معافیت مجازات نظام نیمه آزادي و مجازاتهاي جایگزین حبس بویژه مجازاتها و اقدامات تا مینی و تربیتی اطفال و نوجوانان پیشبینی شده است براي هرچه بهتر اجرایی شدن این قانون اقدامات ذیل بعمل آید: -1 دادستانها در صدور کیفرخواست و همچنین در مقام دفاع از آن و اجراي احکام موارد مذکور را مورد توجه و قرار دهند. تاکید 2- قضات محاکم با بررسی ضوابط مندرج در قانون جدید و با هدف کاهش جمعیت کیفري زندانها و مصون ماندن مجرمین و خانواده آنان از آثار منفی زندان از صدور حکم حبس در مورد افراد واجد شرایط اجتناب نمایند. 3- محاکم تجدیدنظر در مقام تجدیدنظر نسبت به احکام اقدام مقتضی نسبت به اعمال تا سیسات حقوقی مذکور بعمل آورند. ماده 9- با عنایت به اینکه ماده 29 قانون مجازات اسلامی حداکثر مدت حبس بدل از جزاي نقدي را کاهش داده است رؤساي زندانها موظفند مراقبت نمایند هیچ ک س

23 21 1. درآمد: ملاحظات عمومی بیش از نصاب مقرر در قانون مذکور در بازداشت نماند و نسبت به آزادي آن دسته از افرادي که سه سال بابت عدم پرداخت جزاي نقدي بازداشت بودهاند و محکومیت دیگري ندارند اقدام نمایند. دادستانها موظفند ضمن نظارت بر اقدام رؤساي زندانها با لحاظ ضوابط مندرج در ماده مذکور در کلیه مواردي که عدم پرداخت جزاي نقدي منجر به بازداشت ابلاغ نمایند. می گردد مدت بازداشت بدل از جزاي نقدي را معین و به زندان تبصره: مقررات مندرج در مواد 27 و 29 قانون مجازات اسلامی جدید در مورد محکومان کلیه جراي م از جمله جراي م مواد مخدر جاري میباشد. ماده 10- در اجراي فصل دهم کتاب اول قانون مجازات اسلامی که مشتمل بر تخفیف مجازات در خصوص اطفال و نوجوانان بزهکار میباشد دادستانها موظفند با فوریت محکومیت هاي اطفال بزهکار را بررسی نموده و مطابق بند ب ماده 10 قانون مذکور حسب مورد اصلاح و تخفیف احکام صادره را از دادگاه صادر کننده حکم قطعی تقاضا نماید دادگاه نیز باید با فوریت به موضوع رسیدگی نموده و برابر قانون نسبت به صدور احکام جدید اقدام نماید رؤساي زندانها و کانونهاي اصلاح و تربیت نیز باید با بررسی سوابق اطلاعات مربوط به این قبیل افراد را به دادسرا ارسال نمایند. ماده 11- در پروندههایی که عناوین اتهامی مطروحه در آن صرفا داراي مجازات شلاق تعزیري و جزاي نقدي بوده و فاقد مجازات حبس میباشد و مواردي که حداقل حبس آن کمتر از 6 ماه باشد (از قبیل بندهاي 1 و 2 مواد 4 و 5 و 8 قانون مبارزه با مواد مخدر و ترك انفاق و...) چنانچه متهم قادر به سپردن تا مین نباشد لازم است بلافاصله پرونده با صدور کیفرخواست به دادگاه ارسال و دادگاه در مورد این پروندهها ونیز مواردي که مستقیما در صلاحیت محاکم است خارج از نوبت و با قید فوریت و حتی الامکان در همان روز رسیدگی و حکم مقتضی صادر نماید. رؤساي کل دادگستري استانها و دادستانهاي سراسر کشور ترتیبی اتخاذ نمایند که مفاد این ماده در کلیه حوزهه يا ماده قضاي ی در شعب ویژه اي اجراي ی گردد. 12- با توجه به تغییر شرایط آزادي مشروط در ماده 58 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 رؤساي زندانها موظفند با بررسی اخلاق و رفتار زندانیان در دوران

24 ج» تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 22 تحمل حبس درخواست آزادي مشروط زندانیان واجد شرایط را به اجراي احکام دادسرا ارسال نماید. بررسی درخواست مذکور در دادسرا و رسیدگی به آن در دادگاه با قید فوریت و خارج از نوبت بعمل خواهد آمد. دادستانها فرآیند آزادي مشروط را نظارت و پیگیري نمایند. ماده 13- در مورد محکومان داراي محکومیت جزاي نقدي جراي م مواد مخدر قضات اجراي احکام با رعایت تبصره 1 ماده 31 قانون مبارزه با مواد مخدر در خصوص جریمه و در مورد ضرر و زیان مدعی خصوصی برابر بند پ ماده 58 قانون مجازات اسلامی نسبت به تقسیط آن اقدام نمایند. توسعه فعالیت شوراي طبقهبندي زندانیان و تسهیل در مرخصیها ماده 14- لازم است شوراي طبقهبندي زندانیان با ریاست قاضی ناظر زندان حداقل هفته اي یک بار به صورت مرتب و مستمر تشکیل جلسه داده و درخصوص مرخصی و درخواست هاي آزادي مشروط و عفو زندانیان واجد شرایط و سایر مواردي که در آي یننامه اجرایی سازمان زندانها و اقدامات تا مینی و تربیتی کشور براي این شورا مقرر شده است تصمیمگیري نماید. ماده 15- امتیاز لازم جهت استفاده از مرخصی زندانیان مندرج در آي ین نامه سازمان از 200 به 100 تغییر و میزان مرخصی در هر نوبت از 3 تا 5 روز به 5 تا 10 روز اصلاح تا افراد بیشتري بتوانند از امتیاز مرخصی بهره مند گردند. ماده 16- تا مین لازم جهت اعطاء مرخصی به زندانیان همان تا مینات مندرج در ماده 132 قانون آي ین دادرسی کیفري است لذا در مورد محکومیتهاي س کب و افرادي که باقیمانده محکومیت آنان کمتر از سه ماه است همچنین افرادي که اطمینان به بازگشت آنان وجود دارد با تشخیص قاضی ناظر زندان یا قاضی اجراي احکام با صدور قرار التزام به قول شرف یا التزام به حضور با تعیین وجه التزام نسبت به اعطاء مرخصی اقدام میشود. نحوه رسیدگی به ادعاي اعسار و تقسیط محکومین مالی ماده 17- در مورد اجراي ماده 2 قانون نحوه اجراي محکومیته يا اجرایی آن به ویژه اصلاحیه بند گردد: مالی و آییننامه «ماده 18 آي ین نامه مذکور به شرح زیر اقدام

25 23 1. درآمد: ملاحظات عمومی 17-1) هرگاه خوانده دعوي دین خود را پذیرفته ولیکن تقاضاي مهلت یا تقسیط و یا ادعاي اعسار داشته باشد دادگاه در اجراي رأي وحدت رویه شماره 722 مورخه 90/10/13 هیا ت عمومی دیوان عالی کشورنسبت به رسیدگی توأمان دعاوي خواهان اصلی و خوانده پرونده اقدام و نسبت به صدور حکم مقتضی اقدام نماید. (17-2 در خصوص ادعاي اعسار محکوم علیه و درخواست بازداشت وي حسب درخواست محکوم له به جهت امتناع از پرداخت محکوم به دادگاه با بررسی ادله ابرازي و توجه به نکات زیر اتخاذ تصمیم خواهد نمود: الف ( هرگاه وضعیت سابق محکوم علیه از نظر اعسار یا ایسار معلوم بوده و دلیلی که تغییر حالت سابقه را اثبات نماید اراي ه نشده باشد دادگاه با استصحاب حالت سابقه دستور یا حکم متقضی صادر خواهد نمود. ب) در صورتی که منشا دین قرض یا معاملات معوض بوده مادام که تلف مال مکتسبه ثابت نشده باشد دادگاه با استصحاب وجود مال و تمکن محکوم علیه نسبت به صدور حکم رد اعسار اقدام خواهد نمود. مگر آن که مدعی اعسار خلاف آن را ثابت نماید. ج) چنانچه وضعیت سابق محکوم علیه مجهول بوده و دین مورد حکم دادگاه ناشی از اخذ و تحصیل مال به صورت مستقیم یا غیر مستقیم نباشد مانند: مهریه یا ضمان ناشی از مقررات مربوط به دیات ادعاي اعسار محکوم علیه مطابق اصل بوده و مادامی که خلاف آن ثابت نشده موجبی براي بازداشت محکوم علیه به عنوان ممتنع نخواهد بود. 17-3) رسیدگی به درخواست اعسار زندانی مدعی اعسار خارج از نوبت و بدون تشریفات آي ین دادرسی مدنی خواهد بود. دادگاه به نحو مقتضی دادخواست و ضمایم را به محکوم له ابلاغ و ظرف حداکثر 20 روز به موضوع رسیدگی و حکم مقتضی صادر خواهد نمود. هرگاه دادگاه رسیدگی کننده اعسار زندانی را احراز نماید نسبت به آزادي زندانی اقدام خواهد نمود هر چند رأي صادره غیر قطعی باشد. 17-4) هرگاه دادگاه محکوم علیه را از پرداخت نقدي محکوم به معسر بداند ولی او را قادر به پرداخت به صورت اقساط تشخیص دهد با پذیرش اعسار نسبت به تقسیط محکوم به اقدام خواهد نمود. میزان اقساط مورد حکم دادگاه باید متناسب با

26 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 24 توان مالی و درآمد محکوم علیه تعیین گردد. ماده 18- چنانچه محکوم علیه در اجراي ماده 2 قانون نحوه محکومیت مالی در زندان باشد مطابق ماده 24 قانون اجراي احکام مدنی دادگاهی که دستور اجراي حکم را صادر نموده یا دادگاهی که صلاحیت صدور دستور تا خیر اجراي حکم را دارد عندالاقتضاء نسبت به صدور دستور موقت (قرار) تا خیر تعطیل یا توقیف در اجراي حکم به منظور اعطاي مهلت به محکوم علیه جهت پرداخت محکوم به یا جلب رضایت محکوم له اقدام مینماید. تکالیف قضات ناظر زندان ماده 19- قضات ناظر زندان در اجراي وظاي ف محوله در آي ین نامه اجرایی سازمان زندانها و این دستورالعمل موظفند به صورت مرتب و مستمر در زندانها حضور یافته و مشکلات زندانیان بویژه مشکلات قضایی آنان از قبیل ادعاي عدم پذیرش تا مین توسط قضات دادسرا طولانی شدن ایام بازداشت داشتن ادله و اسناد لازم در خصوص عدم توجه اتهام طولانی شدن فرایند رسیدگی در دادسرا محاکم بدوي تجدید نظر و دیوانعالی کشور و... را بررسی نموده و با انعکاس آن به مقامات قضایی ذیربط موضوع را تا حصول نتیجه پیگیري نمایند. ماده 20- قضات ناظر زندان موظفند در خصوص بازداشتیه يا اجراي محکومیتهاي مالی به شرح زیر اقدام نمایند: ماده 2 قانون نحوه الف) چنانچه زندانی اعلام نماید اموالی جهت اجراي حکم دارد لیست اموال مذکور را با مشخصات کامل به دادگاهی که حکم تحت نظر آن در حال اجرا است ارسال و موضوع را تا حصول نتیجه پیگیري نماید. ب) در صورتی که زندانی جهت اخذ رضایت و پرداخت دین نیاز به مرخصی یا تماس با خارج از زندان داشته باشد با فوریت ترتیب مرخصی یا تماس و ارتباط وي مطابق مقررات فراهم گردد. ج) چنانچه زندانی مدعی اعسار باشد و دعوي خویش را در دادگاه مطرح نکرده باشد ضمن ارشاد و هدایت قانونی درخواست وي را اخذ و به دادگاه به پیگیري پرونده تا حصول نتیجه اقدام مینماید. ارسال و نسبت د) چنانچه رسیدگی به موضوع جهت جلب رضایت شاکی و یا محکوم له نیاز به

27 ح» درآمد: ملاحظات عمومی طرح آن در شوراي حل اختلاف باشد به شوراي حل اختلاف ویژه امور زندانیان (موضوع ماده 19 این دستورالعمل) ارجاع و تا حصول نتیجه نهاي ی پیگیري لازم به عمل خواهد آمد. ماده 21- باتوجه به تکالیف قضات ناظر زندان در راستاي رفع مشکلات زندانیان و کاهش جمعیت کیفري زندانها لازم است دادستانها نسبت به فعال نمودن قضات ناظر زندان اقدامات لازم را به عمل آورند. شوراي حل اختلاف ویژه امور زندانیان ماده 22- مرکز امور شوراهاي حل اختلاف با همکاري سازمان زندانها و اقدامات تا مینی و تربیتی موظف است در تمامی مناطق کشور که داراي زندان میباشند «شوراي حل اختلاف ویژه امور زندانیان» به تعداد مورد نیاز شوراهاي مزبور بین زندانیان شکات تشکیل دهد. اعضاي میبایست ازتمامی ظرفیت موجود در جهت ایجاد صلح و سازش و مدعیان خصوصی استفاده نمایند و در وایجاد تفاهم که منجر به آزادي زندانی میگردد کوتاهی ننمایند. سایر مقررات ماده 23- در اجراي بند مسیر حل مشکلات آنان «ماده 211 قانون برنامه پنجم توسعه کشور مرکز آمار و فناوري اطلاعات قوه قضاي یه با همکاري سازمان زندانها و اقدامات تا مینی و تربیتی موظف است به منظور اراي ه اطلاعات دقیق در خصوص هویت زندانیان و مشخصات کامل آنها (به صورت برخط) به دادستانها و رؤساي کل دادگستريها نسبت به راه اندازي سامانه ا کل ترونیکی در حوزه قضاي ی مربوط اقدام نماید. ماده 24- سازمان زندانها و اقدامات تا مینی و تربیتی کشور با همکاري مرکز آمار و فناوري اطلاعات قوه قضاي یه در چارچوب ظرفیتهاي قانونی موظف است تسهیلات لازم جهت ایجاد و استقرار سامانه مراقبت الکترونیکی را فراهم نماید. ماده 25- علاوه بر رؤساي کل دادگستريها رؤساي سازمانها نهادها و واحدهاي تابعه قوه قضاي یه از جمله ادارات ثبت اسناد و املاك زندانها و... که وظیفه اجراي برخی از مفاد دستورالعمل بر عهده سازمان متبوع آنان میباشد نیز پیگیريهاي لازم را به منظور اجراي دقیق آنها بعمل آورند. ماده 26- معاونت آموزش و تحقیقات قوه قضاي یه مکلف است نسبت به طراحی و

28 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 26 زندانها در دیگر نقاط دنیا توجه چندانی جلب نکرده است. تورم جمعیت زندانها ممکن است ناشی از افزایش کند و ثابت شمار زندانیان در دراز مدت باشد که منجر به فرهنگ «تورم مزمن» 17 میگردد. همچنین ممکن است ازدحام بسیار وسیع ر خ دهد مثلا در بحبوحه خشونتهاي جمعی و در نتیجه افزایش بازداشت مرتکبان 18 جنایتهاي وخیم چنان که در کشتار جمعی که در رواندا اتفاق افتاد. در کشتار جمعی سال 1994 در رواندا تقریبا 120 هزار مظنون به اجراي دوره هاي آموزشی جهت مدیران قضات و ضابطین با موضوع «کاهش جمعیت کیفري» بویژه مواد مندرج در کتاب اول قانون مجازات اسلامی از قبیل معافیت از کیفر تعویق صدور حکم... با همکاري سایر بخشهاي مرتبط اقدام نماید. ماده 27- معاونت نظارت و ارزشیابی دادسراي انتظامی در مقام بررسی عملکرد قضات رعایت مفاد این دستورالعمل را مد نظر قرار دهد. ماده 28- نظارت هماهنگی و پیگیري در خصوص اجراي دقیق مفاد این دستورالعمل با دادستان کل کشور میباشد. در همین راستا جلساتی با عضویت معاون اول قوه قضاي یه معاون راهبردي ري یس سازمان زندانها و اقدامات تا مینی و تربیتی و ري یس مرکز آمار و فن آوري اطلاعات در محل دادستانی کل کشور تشکیل میگردد. در مراکز استانها نیز جلساتی زیر نظر ري یس کل دادگستري با حضور اعضاء مرتبط جهت کاهش جمعیت کیفري زندانها مطروحه تصمیمات لازم اتخاذ میگردد. ماده تشکیل و نسبت به گزارش ها و مشکلات 29- این دستورالعمل در 29 ماده در تاریخ 92/3/29 به تصویب ري یس قوه قضاي یه رسید و آییننامهها و دستورالعمله يا مغایر با آن لغو میگردد. (م) Report to the Government of the United Kingdom on the visit to the United Kingdom carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 18 November to 1 December Strasbourg, 8 December 2009, pp. 20, 22, 68. Amnesty International: Rwanda. The enduring legacy of the genocide and war. London 2004, pp. 3-4.

29 27 1. درآمد: ملاحظات عمومی شرکت در قتل جمعی در زندانی که براي شماري اندك ساخته شده بود بازداشت شدند آن هم در سامانه عدالت کیفري که تنها توانایی 19 رسیدگی به چند هزار زندانی را در طی یک سال داشت. برخی از سامانهها میتوانند پس از یک دورة ابتلا با تورم جمعیت زندانها به سرعت مقابله کنند. در بعضی کشورها تراکم جمعیت 20 زندانها ثابت نیست و مرتب فراز و فرود دارد. در بعضی دیگر ازدحام در طی زمان طولانی به وجود آمده و ادامه دارد و به نظر 21 و 22 نمیآید چاره موثري براي رفع آن اندیشیده شده باشد PRI Rwanda: The contribution of the Gacaca jurisdictions to resolving cases arising from the genocide. Contributions, limitations and expectations of the post-gacaca phase. London 2010, p. 11. Human Rights Watch: Prison Conditions in Indonesia. An Asia Watch Report. New York 1990, pp در مورد وضعیت ازدحام جمعیت کیفري زندانهاي ایران و شمارگان زندانیان آمارهاي مختلفی اراي ه شده است. در این باره گزارش یکی از پژوهشگران در مورد آمار و نیز تحلیل ایشان از جمعیت کیفري انباشتهشده زندان درخور توجه است: «آمار نشان میدهد حداقل 70 درصد جامعه آماري زندانیان جزء خانوادههاي فقیر و مسکین هستند. همچنین وضعیت رو به رشد جمعیت زندانیان کشور در موجود قابل مشاهده و تا یید تمام آمارهاي میباشد. به ترتیبی که تعداد زندانیان کشور در سال نفر و نسبت زندانیان به ازاي هر صد هزار نفر جمعیت 155 نفر بوده است. در سال 1388 جمعیت زندانیان کشور به رقم 162 هزار نفر رسید. در این زمان حدود نیمی از زندانیان ورودي در رده سنی 15 تا 29 سال قرار داشتند. مطابق آمار مذکور بیش از 60 درصد زندانیان کشور در این زمان داراي مدارك ابتدایی و سیکل بوده و پا به دبیرستان نگذاشته بودند. 35 درصد زندانیان متا هل بوده و 5 تا 7 درصد آنان را زنان و دختران تشکیل میدادند. در سال 1390 طی کمتر از دو سال جمعیت زندانهاي کشور 55 هزار نفر افزایش یافت و درحالی که ظرفیت اسمی زندانها حدود 85 هزار نفر اعلام شده بود جمعیتزندانهاي کشور به رقم

30 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 28 هزار نفر رسید. به عبارت دیگر در این زمان در حالی که متوسط تعداد زندانیان در دنیا به ازاي هر صد هزار نفر 148 نفر و در آسیا 88 نفر بود در ایران 271 نفر یعنی دو برابر نرخ جهانی و بیش از سه برابر نرخ آسیا بوده است. ملاحظه ترکیب شغلی زندانیان در این سال نشان میدهد که عمده آنها در گروههاي آسیبدیده اجتماعی بودهاند. به ترتیبی که 30 درصد زندانیان داراي شغل آزاد 18 درصد کارگر ساده 7 درصد بیکار 8 درصد کشاورز و 8 درصد راننده بودند. 15 درصد زندانیان اصولا سواد خواندن و نوشتن نداشته و 35 درصد آنها فقط تا مقطع ابتدایی تحصیل کرده بودند. مطابق آمار مذکور جرایم اصلی زندانیان و سهم هر کدام از آنها در جمعیت زندان به ترتیب ذیل میباشد: جمعیت زندانیان ایران در سال 1391 به بالاترین میزان یعنی 250 هزار نفر رسیده به گونهاي که از هر صد هزار ایرانی حدود 330 نفر در زندان به سر بردهاند. این رقم نه تنها ایران را به عنوان چهارمین کشور جهان از لحاظ نسبت جمعیت زندانی با جمعیت عادي قرار داد بلکه در مقایسه با کشوري مانند ترکیه که جمعیتی برابر با ایران دارد جمعیت زندانیان ایران 2/2 برابر بیشتر بوده است. در این زمان 43 درصد زندانیان مرتکب جرایم مواد مخدر و 28 درصد آنها مرتکب سرقت شده بودند. مطابق اعلام مرکز بینالمللی مطالعات زندان در 23 آذر 1393 جمعیت زندانهاي ایران نفر بوده است. در این زمان به ازاي هر یکصد هزار نفر ایرانی 290 نفر در زندان بودهاند و 25 درصد جمعیت زندانیان را بازداشتشدگان پیش از محاکمه تشکیل میدادند. این آمار ایران را در میان هشت کشور اول دنیا از لحاظ نسبت میان جمعیت و زندانی قرار میدهد. در همان حال این رقم دو برابر متوسط میزان زندانی در آسیا (140 نفر در هر صد هزار نفر) و حدود یکونیم برابر متوسط جهانی (184 نفر در هر صد هزار نفر) میباشد. در: غلامی حسین نشست تخصصی بررسی وضعیت زندانها مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام 6 آبان (م) 22 درباره آمار زندانیان ایران چه بسا باورپذیرترین دادهها مربوط به مرکز بینالمللی مطالعات زندان باشد. آخرین آمار اراي ه شده (مربوط به سال 2014) از سوي این نهاد به شرح زیر است:

31 29 1. درآمد: ملاحظات عمومی الف. جمعیت کلی زندان: (آمار سال 2014 سازمان زندانها) ب. نرخ جمعیت زندان به ازاي هر صد هزار نفر از جمعیت کل: 287 (جمعیت ایران در سال 78/ : میلیون نفر) پ. نرخ بازداشتشدگان پیش از محاکمه: 25/1 درصد. ت. نرخ زندانیان زن: 3/1 درصد. ث. نرخ زندانیان اطفال و نوجوانان: 0/5 درصد. ج. نرخ زندانیان خارجی: 2/9 درصد. چ. ظرفیت رسمی زندانها: نمودار زیر بیانگر شمارگان زندانیان در ایران از سال 2001 تا 2013 میلادي است. همچنین جدول زیر بیانگر شمارگان زندانیان و نرخ آن در ایران در سالهاي دورتر است. (م)

32 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 30 راهبردهاي مقابله با ازدحام باید موضوع ارزیابی تمام و کمال باشد. گفته شده است که آزمون سنجش راهبردهاي مقابله با ازدحام این نیست که چه چیز در یک زمان یا مکان رخ میدهد بلکه چه چیز ممکن است پایدار باشد. موضوع ارزیابی هزاران پرسش (قدیمی) بر میانگیزد که در تحقیقات هزینه- فایده مربوط به گزینههاي محکومیت زندان و روشهاي اصلاحی یا مطالعات درباره شبکه گسترده آشکار است. با این همه جستوجو در خصوص آثار پایدار به مطالعات طولی و در دسترس بودن دادههاي اطمینان بخش درباره صورتهاي متنوع عدالت کیفري و مجازاتها و در نتیجه تعهدات 23 قابل توجه در جهت اصلاح و اجتماعپژوهی بر میگردد. 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است 1-2 درآمد: تعریف تورم جمعیت زندانها جستوجو براي یافتن راه حلهایی براي ازدحام باید نخست با 23 نک: < Varenik, R. O.: Mixing Politics, Data, and Detention: Reflections on Reform Efforts, in: Open Society Institute (ed.), Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York 2008, pp , p. 174.

33 م( م( تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است جستوجو درباره علل این تراکم و سپس تعریف آن همراه باشد. هنگامی که گنجایش زندان براي تعداد افرادي که در زندان پذیرفته 24 میشوند و مدت زمان اقامت آنان در زندان تعیین میشود تعریف تراکم و تعیین شرایطی که ازدحام به آنها بستگی دارد آمیزهاي است از عناصر مربوط به هنجارها و واقعیتها. معیارهاي مربوط به تعریف ازدحام به موجب اسناد بینالمللی یا منطقهاي حقوق بشري اعمال میشوند که مانع رفتارهاي بیرحمانه نسبت به زندانیان و مجازات غیرانسانی و موهن با آنان و همچنین متضمن رعایت کرامت بشري 25 زندانی است. در کنار معاهده منع شکنجه و دیگر رفتارهاي بیرحمانه غیر انسانی یا مجازاتهاي موهن (1984) پیمان حقوق مدنی و سیاسی شامل مقرراتی درباره منع رفتارهاي بیرحمانه غیر انسانی و مجازاتهاي موهن است (ماده 26 7) همچنین سازوکارهایی 24 Mauer, M.: The Hidden Problem of Time Served in Prison. Social Research 74 (2007), pp ( در این باره ماده 5 اعلامیه جهانی حقوق بشر مصو ب 10 دسامبر 1948 میلادي برابر با 19 آ ذر 1327 شمسی درخور توجه است: «هیچکس را نباید تحت شکنجه یا رفتار ظالمانه غیر انسانی و تحقیرآمیز قرار داد.» همچنین در ماده 20 اعلامیه اسلامی حقوق بشر مصو ب 5 اوت 1990 میلادي برابر با 15 مرداد 1369 شمسی چنین آمده است: «... شکنجه بدنی یا روحی یا رفتار حقارتآمیز یا ظالمانه یا منافی کرامت انسانی نیز جایز نیست...». نیز ماده 3 پیمان اروپایی حقوق بشر مقر ر میکند: «هیچکس نباید شکنجه شده یا در معرض رفتارها و مجازات هاي غیرانسانی یا تحقیرآمیز قرار گیرد.» ماده 7: «هیچکس را نمیتوان مورد شکنجه یا رفتار یا مجازاتهاي ظالمانه غیر انسانی یا تحقیرآمیز قرار داد...» ( 25 26

34 » تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 32 براي بررسی شرایط زندانها از طریق دیدار و تهیه گزارشها از سوي گزارشگران ویژه فراهم میکند. پیمانهاي منطقهاي و نیز قوانین اساسی مل ی مصرانه خواهان منع رفتارهاي بیرحمانه غیر انسانی و مجازاتهاي موهن با زندانیاناند. گاه قانون اساسی برخی کشورها صراحتا بر حق زندانی در استفاده از «رفاه کافی» اشاره میکند (براي مثال قانون اساسی آفریقاي جنوبی اصل 35 بند 2 که مقصود از «رفاه کافی» را «شرایط حبس متناسب با کرامت انسانی» 27 میداند). در موارد استثنایی قانون مل ی زندان میزان حداقل متر مکعب فضا براي هر زندانی را معین میکند. (براي مثال ماده 110 قانون اجراي 28 ضمانتاجراهاي کیفري لهستان). افزون بر این تعدادي از اسناد 27 (35)(2)e: conditions of detention that are consistent with human dignity, (Constitution of the Republic of South Africa). در این باره در نظام عدالت کیفري ایران آییننامه اجرایی سازمان زندانها و اقدامات تا مینی و تربیتی کشور مصو ب 20 آ ذر 1384 درخور توجه است. براي نمونه در این آییننامه در مورد فضاي زندان امکانات آن و سایر امور رفاهی در ماده 70 و 71 چنین آمده است: «ماده 70: در صورت امکان به محکوم یک اتاق با وسایل لازم داده میشود... «ماده 71: لوازم آسایشگاه براي هر محکوم عبارت است از: تختخوا ب تشک بالش دو تخته پتو ملحفه براي پتو تشک و بالش». نیز ماده 91 چنین بیان هب«میکند: تشخیص دایره مددکاري از سوي زندان سالیانه به متهمان و محکومان نیازمند به میزان مناسب لباس داده شده و نیازمنديهاي بهداشتی ضروري متهمان و محکومان زن نیز تامین میشود». همچنین ماده 13 و تبصره 1 آییننامه اجرایی بازداشتگاههاي موقت مصو ب 30 آبان 1385 مقر ر نموده: «ماده 13: متهمین در این بازداشتگاهها در اتاقهایی با امکانات مناسب داراي فضاهاي هواخوري کافی و در قالب مجتمعهاي مسکونی نگهداري میشوند. تبصره 1: حداقل فضاي فیزیکی مسقف این بازداشتگاهها و غیر از فضاي هواخوري براي هر نفر 7 مترمربع میباشد.» 28

35 م( تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است سازمان ملل متحد و اسناد منطقهاي متضمن معیارهاي حداقلی مربو ط به شرایط زندان (و رفاه در زندان) 29 هستند که به مثابه رهنمودهایی براي داوري درباره نقض ممنوعیت رفتارهاي بیرحمانه غیر انسانی یا موهن به کار میروند از جمله «سند اصول راجع به حمایت از همه اشخاص تحت هر نوع بازداشت یا زندان» 30 یا قوانین اروپایی زندان. نیز ماده 3 آییننامه نحو تفکیک و طبقهبندي زندانیان مصو ب 9 آ ذر 1385 بیان می دارد: «زندانیانی که مخل نظم و انضباط عمومی بوده و یا موجب آزار و اذیت دیگر زندانیان می گردند برابر تصمیم شوراي انضباطی زندان حداکثر 6 ماه در محل جداگانه نگهداري میشوند. زندانیان مذکور شبها در اتاقهاي تک نفره در فضاي حداقل 10 متر مربع با نور کافی و سرویس بهداشتی مناسب نگهداري میشوند...» ( 29 در این زمینه «کمینه مقررات استاندارد براي رفتار با زندانیان» مصو ب 13 مه 1977 برابر با 23 اردیبهشت 1356 شمسی شوراي اقتصاي اجتماعی سازمان ملل متحد از جمله مهمترین اسنادي است که استانداردهایی را براي اداره مناسب زندان اراي ه میکند. این سند در مورد فضاي خواب زندانیان چنین بیان میکند: 9(1): «جایی که محل خواب در داخل سلولهاي انفرادي یا اتاقها است هر زندانی شبها باید یک سلول یا اتاق داشته باشد. اگر بنا به دلایل ویژه مانند زیادي موقت تعداد زندانیان براي مدیریت مرکزي زندان استثنا قاي ل شدن در این قاعده ضروري شود خوابیدن دو زندانی در یک سلول یا اتاق کاري مطلوب نیست.» همچنین در مورد بهداشت شخصی در ماده 15 اینگونه اشاره میکند: «زندانیان باید ملزم شوند خود را پاکیزه نگهدارند و به این منظور باید آب و وسایل توالت که براي بهداشت و پاکیزگی لازم است در اختیارشان گذاشته شود». (م) 30 Council of Europe: European Prison Rules. Strasbourg 2006, p. 47; see in particular rule 18. 4: National law shall provide mechanisms for ensuring that these minimum requirements are not breached by the overcrowding of prisons; see also Recommendation No. R (99) 22 of the Committee of Ministers to Member States Concerning Prison Overcrowding and Prison Population Inflation, and UN Standard Minimum Rules for the Treatment of Prisoners Adopted by the First United Nations Congress on the Prevention of Crime and the Treatment of Offenders, held at Geneva in 1955, and approved by the

36 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 34 اشکال در تعریف تورم جمعیت زندانها ناشی از نبود توافق بینالمللی بر سر ضوابطی است که بتوان از آنها براي ایجاد ابزاري استفاده کرد که به طور یکسان در تدابیر مربوط به ازدحام زندانها کاربرد داشته باشد. براي ارزیابی تراکم جمعیت در زندان دادگاهها رویکردي مورد به مورد دارند و براساس یک شاخص معین عمل نمیکنند (براي مثال میزان متر مربع فضا براي هر زندانی) بلکه جنبههایی بسیار متفاوتی را در نظر میگیرند که بیشتر به ترجیح مدیریت زندان مسایل امنیتی اقتصادي و حقوق فردي زندانی بستگی دارد. پس تورم جمعیت زندانها مشکلی است که مستلزم ارزیابی چند بعدي است از جمله طرز مناسب زندان داري برنامههاي بازپروري مراقبتهاي بهداشتی ایمنی زندانیان و کارکنان زندان تسهیلات بهداشتی و آشپزخانه و همچنین برنامه ملاقات زندانیان و برنامه کار آموزش و ورزش در هواي آزاد که هر یک از اینها باید براساس معیارهاي معین و شرایط خاص اشغال اجرا و عمل شود. دیوان اروپایی حقوق بیشتر در خصوص فضاي کافی براي زندانی به رهنمودهاي کمیته اروپایی پیشگیري از شکنجه و رفتارهاي غیرانسانی 31 یا موهن استناد میکند. این کمیته مقدار 3 متر مربع فضا براي هر Economic and Social Council by its resolutions 663 C (XXIV) of 31 July 1957 and 2076 (LXII) of 13 May 1977, rules on accommodation. 31 CPT: Report to the Government of Bosnia and Herzegovina on the visit to Bosnia and Herzegovina carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 11 to 15 May CPT/Inf (2010) 11, Strasbourg, 31 March 2010, No. 24, 4 square meters per prisoner in a multi-occupancy cell; see also CPT Reports on the visit to Poland carried out by CPT from 30 June to 12 July

37 35 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است از زندانی را رضایت بخش نمیداند و توصیه میکند که دستکم این فضا 4 متر مربع باشد. همچنین سفارش کرده است که سلولهاي کمتر 32 6 متر مربع به منزله محیط رفاهی زندانی باید از دور خارج شوند. گزارشگر ویژه گوشزد کرده است که 4 متر مربع فضا براي زندانیانی که به زندان بازگردانده میشوند یا آنها که بیشتر اوقات درون سلول به سر میبرند و محکومیت آنها دراز مدت است 33 پذیرفته نیست. 7 متر مربع فضا ممکن است براي یک سلول کافی و معیاري مطلوب باشد ولی ماده 3 پیمان اروپایی حقوق بشر فقط به مسا له فضاي کافی توجه ندارد و در مواردي بیتوجهی به بعضی از موازین را نوعی تخلف از قانون تلقی میکند از جمله طول مدت اقامت در زندان پرجمعیت امکان هواخوري در هواي آزاد شرکت در برنامه خارج از زندان (مرخصی) اجراي خدمات بازپروري و درمان پزشکی و همچنین موارد ایمنی افزون بر آن ازدحام در چارچوب فرهنگی و هنجاري (آنجا که به تخلف از حقوق بنیادي مربوط میشود) محی ط زندان که مورد ارزیابی قرار میگیرد نیز بستگی دارد. دیوان اروپایی , on the visit to Albania carried out by the CPT from 9 to 19 December 1997, on the visit to Slovakia by the CPT from 9 to 18 October CPT: Report to the Polish Government on the visit to Poland carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 30 June to 12 July Strasbourg, 24 September 1998, No. 70. Commission on Human Rights: Report of the Special Rapporteur, Manfred Nowak. Addendum. Follow-up to the recommendations made by the Special Rapporteur. Visits to Azerbaijan, Brazil, Cameroon, Chile, Mexico, Romania, the Russian Federation, Spain, Turkey, Uzbekistan and Venezuela. E/CN. 4/2006/6/Add. 2, 21 March 2006, p. 57.

38 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 36 حقوق بشر تصریح کرده است که فضاي کمتر از مقداري معین همواره مسا له منع از شکنجه و رفتار یا مجازات غیر انسانی و موهن را مطرح میکند. اگر فضا براي هر زندانی از 0/9-1/9 متر مربع باشد قطعا 34 شرایط حبس غیرانسانی تلقی میشود. درباره حکم محکومیت به کیفیت مشدده ناشی از ازدحام استناد شده است به ویژه اجبار به خوابیدن به نوبت مزاحمت بر اثر سر و صدا و هیاهو و فقدان «خلوت واقعی» خطر ابتلا به بیماريها و طولانی بودن زمان حبس در وضعیت ازدحام باید در نظر داشت نگهداري زندانیان در چنین شرایطی حتی اگر عمدي نباشد نقض قاعده منع رفتار و مجازات غیرانسانی و موهن را منتفی نمیکند (ماده 35 3 پیمان اروپایی حقوق بشر). در واقع دیوان اروپایی حقوق بشر در قضایاي اخیر تا کید کرده است که میزان فضا به تنهایی ممکن است عامل اصلی ازدحام و خود نقض منع رفتار و 36 مجازات غیرانسانی و موهن شمرده شود. پس مایه تعجب نیست که در مورد فضاي مناسب زندان در نظام عدالت کیفري ایران مقررات مختلفی وجود دارد. ماده 70 آییننامه اجرایی سازمان زندانها و اقدامات تا مینی و تربیتی کشور مصو ب 20 آذر 1384 به دادن یک اتاق به محکوم در صورت امکان اشاره میکند بدون اینکه میزان خاصی از فضا به متر مربع را تعیین کند. اما تبصره 1 ماده آییننامه اجرایی بازداشتگاههاي موقت مصو ب 30 آبان 1385 حداقل فضاي فیزیکی مسقف بازداشتگاهها غیر از فضاي هواخوري براي هر نفر 7 مترمربع تعیین نموده است. افزون بر آن ماده 3 آییننامه نحو تفکیک و طبقهبندي زندانیان مصوب 9 آذر 1385 اتاقهاي تک نفره با فضاي حداقل 10 متر مربع نور کافی و سرویس بهداشتی مناسب را براي دسته خاصی از زندانیان پیشبینی نموده است. (م) ECHR: Kalashnikov v. Russia, Application no /99, Judgment, Strasbourg, 15 July ECHR: Orchowski v. Poland, Application no /04, Judgment, 34

39 37 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است نگرانی مشکل ازدحام و خطر نقض ماده 3 پیمان اروپایی حقوق بشر 37 به هنگام صدور قرار اروپایی جلب مطمح نظر قرار گرفته است. رویکردها نسبت به ارزیابی مشکل ازدحام در قانونها و معیارهاي بینالمللی و ملی به پیدایش آزمون 38 «شرایط تام» انجامیده که اساسا براي تهیه مقیاس چند بعدي به کار میآید. این مقیاس شامل «شرای ط اصلی» وضعیت مناسب بازداشت/ 39 زندان و میزان فضاي موجود براي هر زندانی (که در عین حال آزمون «فضاي فی نفسه زندان» را نیز در بر میگیرد) میشود. با این همه کمترین فضاي موجود خود مهمترین فضا به حساب میآید. 40 دیوان قانون اساسی لهستان مقررات اضطراري قانون زندان را که اجازه تعلیق میزان قانونی 3 متر مربع فضا را داده است مغایر قانون اساسی میداند و همین امر نشانگر آن است که میزان حداقل فضا براي هر زندانی نکته اساسی مشکل ازدحام است. در بیشتر کشورهاي اروپایی غربی که رسم بر این بوده است که هر زندانی در یک سلول نگهداري شود به طور کلی تورم جمعیت در زندانها به معنی نگهداري دو یا سه نفر در سلولی است که قاعدتا Strasbourg, 22 October 2009; Sikorski v. Poland, Application no /05, Judgment, Strasbourg, 22 October Court references 2B1367 and 2B1368/09 in the Sheriff Court of Lothian and Borders at Edinburgh under the Extradition Act 2003, Poland v. Adam Kropiwnicki, Prisoner in HM Prison Saughton, Edinburgh, 16 December Chung, S. Y.: Prison Overcrowding: Standards in Determining Eight Amendment Violations. Fordham Law Review 68 (2000), pp Steinberg, J.: Prison Overcrowding and the Constitutional Right to Adequate Accommodation in South Africa. Paper commissioned by the Centre for the Study of Violence and Reconciliation. Capetown, January Polish Constitutional Court, decision as of 26 May 2008.

40 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 38 براي یک نفر ساخته شده است. ولی اختصاص یک سلول به یک زندانی قاعدهاي نیست که در نقاط دیگر اجرا شود. براي مثال در طی دهه 1990 در سراسر اروپاي شرقی ازدحام به حالتی اطلا ق میشد که سه زندانی یک تخت داشته باشند و به نوبت در آن بخوابند. اندازه فضاي زندگی البته یکی از عناصر مهم سنجش میزان تراکم جمعیت در زندانها است. افزون برآن کمیته ضد شکنجه شوراي اروپا اعلام کرده است که حتی اگر فق ط 95 درصد گنجایش بناي زندانها اشغال شده باشد باز هم ارایه خدماتی که کرامت انسانی زندانی را تا مین کند 41 ناممکن خواهد بود. به این ترتیب تعریف ازدحام و ارتباط آن با رفتار بیرحمانه و مجازات غیرانسانی و موهن و همچنین کرامت انسانی موضوع بحث داي می است که نگرانیها و علایق متنوعی را در بر میگیرد. جدا از دیوانها و ناظران حقوق بشر مدیریت زندانها آیین نامهها و معیارهایی را به کار گرفتهاند که شامل تدابیري در مورد سنجش 42 گنجایش زندانها و در نتیجه سنجش ازدحام زندانی است. چنین 41 CPT: Report to the Government of the United Kingdom on the visit to the United Kingdom carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 18 November to 1 December Strasbourg 2009, p. 20. در این باره بند ك ماده 18 آییننامه اجرایی سازمان زندانها و اقدامات تا مینی و تربیتی کشور مصو ب 20 آ ذر 1384 که در رابطه با وظایف سازمان و مسو ولان ادارهکننده و ناظر زندان میباشد در خور توجه است. بر اساس این مقرره یکی از وظایف: «تهیه آمار و اطلاعات مورد نیاز از محکومان و متهمان تحت نظارت به روشهاي علمی به منظور استفاده در امور اجرایی سیاستگزاريها و مطالعات کیفرشناسانه و انتشار آنها به صورت سالنامه آماري کیفري» است. (م) 42

41 39 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است تعاریفی اساسا به افزایش تعداد زندانیان نسبت به تعداد سلول / تخت که حداکثر مقرر در یک زندان است میپردازد. با توجه به «گنجایش طراحی شده» مدیریت زندان تصمیم به تعیین تعداد زندانیانی میگیرد که بتوان براي آنها مراقبتهاي پزشکی کافی برنامههاي بازپروري 43 آموزش و ایمنی زندانی و کارکنان زندان را فراهم کرد. افزون بر گنجایش طراحی شده مفاهیمی همچون گنجایش درصدي و عملی نیز میتوان یافت. مقصود از گنجایش طراحی شده شمار زندانیانی است که هنگام برنامهریزي مورد نظر بوده است. گنجایش عملی شمار زندانیانی است که بتوان در زندان جاي داد بیآن که به اهداف اساسی همچون سلامتی ایمنی و امنیت آنها خدشه وارد شود. گنجایش درصدي نیز بر پایه ارزیابی مقامات تعیینشده در هر حوزه قضایی 44 معین میشود. پس تعریف تورم جمعیت زندانها در درجه نخست تعیین حداک ثر تعداد زندانیان است که بتوان براي آنها امکانات رفاهی و تسهیلات فراهم کرد. تعداد حداکثر نیز باید براساس ضوابط منطبق با موازین 45 حقوق بشر و معیارهاي کمینه باشد که از سوي سازمان ملل یا رهیافتهاي منطقهاي تعیین میشوند. با وجود این تعریف تراکم Griffiths, C. T. & Murdoch, D. J.: Strategies and Best Practices against Overcrowding in Correctional Institutions. International Centre for Criminal Law Reform and Criminal Justice Policy. Vancouver 2009, p. 1. Baker, J. et al.: A Solution to Prison Overcrowding and Recidivism: Global Positioning System Location of Parolees and Probationers. Innovative Tracking Systems. University of Maryland, 2002, pp Coyle, A.: Managing prison overcrowding: A European perspective. Rencontre Européenne des Directeurs d Administration Pénitentiaire, Ministère de Justice. Place Vendôme, Paris, 11 July International Centre for Prison Studies. London 2008.

42 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 40 جمعیت در مناطق مختلف جهان متفاوت است و به طور نسبی بستگی دارد به این که آیا قاعده یک سلول رفاهی براي یک زندانی به کار 46 میرود یا سلولهاي جمعی و نیز طرحهاي عمومی زندان و فرهنگ و منابع اقتصادي موجود و میزان انعطافپذیري که سیاستمداران قانونگذاران و قضات از مسو ولان زندان انتظار دارند چگونه است. به هر حال زندانی شدن (و زندان) به مجازات جنایی بر میگردد که در مقایسه با تعلیق مراقبتی و روزهاي جریمه و دیگر مجازاتهاي اجتماعی انعطاف کمتري دارد. این مسا له که «تخت دو طبقه» (یا سه طبقه) تا چه حد و به چه مدت قابل اغماض است خود دلیل بر این است که نیاز آشکار براي انعطافپذیري و نظارت ضروري دقیق براي آن است که از آسودگی راهبردهاي کوتاه مدت که ممکن است به ازدحام دراز مدت انجامد جلوگیري شود. پس باید نتیجه گرفت که گنجایش زندان یک «مفهوم لغزنده» است که گویاي نیاز به انعطافپذیري است و ممکن است براي آنکه ازدحام جمعیت بیشتر یا کمتر جلوه کند 47 به کار رود. مشکل ارزیابی میزان اشغال زندان از منظر ازدحام در بسیاري کشورها به علت نبود آمار دقیق تعداد زندانیان و گنجایش فضاي موجود (یا طراحی شده) مناسب زندانها است. گزارشهایی که از سوي گزارشگران عمومی یا کمیسیونها براي دستیابی به اطلاعات تکمیلی Giffard, C. & Muntingh, L.: The Effect of Sentencing on the Size of the South African Prison Population. Newlands 2006, p. 9. Cox, G. H. & Rhodes, S. L.: Managing Overcrowding: Corrections Administrators and the Prison Crisis. Criminal Justice Policy Review 4 (1990), pp , p. 120.

43 41 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است ولی گزینشی تهیه شدهاند ممکن است نتوانند دادههاي معتبر و قابل اعتمادي (به ویژه در دراز مدت) درباره سامانه زندانها فراهم کنند. 2-2 علل تورم جمعیت زندانها تورم جمعیت زندانها کی و کجا روي میدهد تبیین تراکم جمعیت زندانها همواره استفاده بیش از حد از مجازات زندان و رشد کلی جمعیت زندانیان را تداعی میکند. ولی تاکنون پژوهشها بیشتر بر 48 رشد زندانها تا کید کردهاند تا یافتن پاسخی به چگونگی تبیین ازدحام. مسلما فرض بر این است که تورم جمعیت زندانها شدیدا با استفاده بیش از 49 حد از مجازات زندان همبسته است. امروزه شاخصترین نمونه کالیفرنیا است که حتی نسبت به معیارهاي آمریکایی شمار زندانیان به شدت زیاد است و در عین حال تراکم بیاندازه بر طبق تصمیم دادگاه ایالت کالیفرنیا را مجبور کرده است از جمعیت زندان در حدود نفر در طی سه سال بکاهد تا شرایط زندان را مجددا به وضعی برساند که تخلف از حقو ق اساسی زندانی روي ندهد 50 (اصلاحیه هشتم). در اروپا نگلستان/ ولز ممکن است نمونهاي از سامانه زندان باشد که از یک سو با افزایش شدید شمار زندانیان در منتها درجه در اروپاي غربی روبه رو شده است و از سوي دیگر Blumstein, A. & Piquero, A. R.: Restore Rationality to Sentencing Policy. Criminology & Public Policy 6 (2007), pp Hartney, C.: US Rates of Incarceration: A Global Perspective. Research from the National Council on Crime and Delinquency, November 2006, p.1. In the United States District Courts for the Eastern District of California and the Northern District of California United States District Court, Ralph Coleman et al. (Plaintiffs) v. Arnold Schwarzenegger et al. (Defendants); Marciano Plata et al. (Plaintiffs) v. Arnold Schwarzenegger et al. (Defendants), No. CIV S LKK JFM P; No. C TEH, August 4, 2009.

44 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 42 در طی سالهاي گذشته ازدحام بیش از حد در بیشتر زندانها را داشته 51 است. اما نگاهی نزدیکتر به سامانه زندان نمایانگر آن است که همبستگی میان شمار زندانیان و ازدحام چندان محکم نیست. از دادههاي آمار کیفري شوراي اروپا در 2006 میتوان براي تحلیل میزان اشغال زندانها در 42 کشور 52 اروپایی عضو شوراي اروپا استفاده کرد. دادههاي 2006 امکان توصیف میزان اشغال کمتر یا بیشتر از گنجایش سامانههاي کیفري را فراهم میکند. دادهها نشان میدهند که میزان اشغال هفده سامانه در 2006 کمتر از 95 درصد گنجایش واقعی است (لتونی موناکو ایرلند شمالی ترکیه سوییس ارمنستان آذربایجان جمهوري صربستان ایسلند لیتوانی لیختن اشتاین لوگزامبورگ مالت مولداوي فدراسیون روسیه سن مارینو و اسلواکی). چهارده کشور هر میزان اشغال زندان را بین 95 درصد تا 105 درصد گنجایش رسمی زندان ذکر کردهاند (آلبانی بوسنی جمهوري چک دانمارك استونی آلمان هلند نرو ژ پرتغال رومانی اسلوونی سوي د مقدونیه اسکاتلند). ازدحام جزیی (کمتر از 10 درصد) را میتوان در دو کشور (اتریش و گرجستان) دید در حالی که در هفت کشور شمار زندانیان بیش از گنجایش زندان بیش 10 درصد تا 30 درصد است (اوکراین لهستان بلژیک کروواسی فنلاند فرانسه انگلستان/ ولز) و سه کشور هم با دامنه اشغال 30 درصد تا 50 درصد بیش از گنجایش روبه رو هستند (اسپانیا ایتالیا مجارستان). و سه کشور آخر هم با میزان بیش از 50 درصد شمار Gray, C. & Elkins, M.: Projections of Long Term Trends in the Prison Population to /01. England and Wales. London Aebi, M. F.: Council of Europe s Annual Penal Statistics. SPACE I. Strasbourg 2007, p. 18.

45 43 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است زندانیانی که رسما بر تعداد سلولهاي زندان در نظر گرفته شدهاند روبه رو هستند (یونان قبرس 53 بلغارستان). همبستگی میان نرخ اشغال زندانیان و شمار زندان موجود براي همه کشورهاي زیر پوشش آماري شوراي اروپا به 135 (ضریب پیرسون) نشانگر همبستگی منفی است (یعنی با فزونی شمار زندانیان نرخ اشغال زندانها کاهش یافته است). هر چند به نظر میآید این موضوع ناشی از وضعیت کشورهاي اروپایی شرقی باشد که هنوز در حال آماده سازي گنجایش رسمی زندانها هستند گرچه از تعداد بزهکارانی که به زندان میافتند کاسته شده است. همین موضوع باعث شده است که در اغلب کشورهاي اروپاي شرقی از حداقل میانگین گنجایش زندانها استفاده شود. حال اگر کشورهاي اروپاي شرقی از محاسبه خارج شوند ضریب همبستگی میان شمار زندانیان و گنجایش زندانها مثبت خواهد شد (4. 2.). ولی ضریب معنیدار نیست و همچنان که این تورم نشان میدهد باید بر حسب کمینه یا بیشینه شمار زندانیان تفسیر شود. در مورد ایران در حالی که گنجایش رسمی 253 زندان نفر است نفر را در خود جاي داده است. این وضعیت بیانگر نر خ 161/2 درصد به عنوان نر خ اشتغال است. البته این آمار مربوط به دسامبر 2014 میلادي برابر با آذر ماه 1393 شمسی است که توسط مرکز بینالمللی مطالعات زندان اراي ه شده است. (م) نک : 53

46 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 44 نمودار 1: شمار زندانیان ( نفر) و ازدحام جمعیت زندانی در اروپا منبع: :.AabiM. F آمار کیفري سالانه شوراي اروپا. فضاي 1. استراسبورگ صفحه 18 شکل موجود در فضاي 1 براي انگلستان/ ولز قطعا اشتباه است و با شکل تهیه شده NOMS جایگزین شده است جمعیت در زندان جدول ماهانه اکتبر 2006 انگلستان/ ولز لندن 2006 جدول نرخ اشغال و متغیرهاي وابسته براي یافتن الگوهاي گسترده متغیرهاي وابسته به تورم و درصد زندانیان (که در تازهترین پیمایش زندان جهان نمایش داده شده 55 است) شاخصهاي گوناگون وابسته به اقتصاد توسعه انسانی برابري اجتماعی ناپایداري و شکنندگی دولت خشونت و فساد تحلیل شدهاند. نتیجه تحلیل ماتریس همبستگی در زیر نشان داده شده است. درجه نابرابري (اقتصادي) براساس توزیع درآمد خانواده در کشور See for example CPT: Report to the Latvian Government on the visit to Latvia carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 27 November to 7 December Strasbourg 2009, pp , noting a significant reduction of the number of prisoners since the last visit of the CPT to Latvia (from 8,231 into 6,530 in 2007) and a number of prisoners well below the maximum capacity of Latvian prisons. www. kcl. ac. uk/depsta/law/research/icps/worldbrief/.

47 45 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است براساس شاخص جینی اراي ه شده است. دادههاي وابسته به فساد از تازهترین چاپ شاخص تشخیص فساد از طرف شفافیت بینالمللی اخذ شدهاند. دادههاي مربوط به خشونت از آمارهاي گردآوري شده 56 دفتر مبارزه با جرم و مواد مخدر سازمان ملل متحد براساس عدالت کیفري و دادههاي شاخص سلامت گرفته شدهاند. شاخص توسعه یافتگی انسانی در کنار شاخصهاي دیگر همچون تولید ناخالص ملی امید زندگی میزان سواد و دیگر نمایانگرهاي اقتصادي و آموزشی مربوط ارزیابی شدهاند. سرانجام شاخصهاي کارآمدي و مشروعیت به ابعاد امنیتی اقتصادي سیاسی و اجتماعی بر میگردد که به شاخص (کل) 57 شکنندگی دولت افزوده میشود UNODC Marshall, M. G. & Cole, B. R.: Global Report Conflict, Governance, and State Fragility. Center for Systemic Peace, Center for Global Policy 2010, p. 31.

48 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 46 جدول 1: متغیرهاي میزان اشغال زندان جمع کل اروپا آفریقا آمریکاي جنوبی آسیا متغیر شمار زندانیان (100/000)*R Sig درصد بازداشت پیش از محاکمه. 723 R Sig درصد خارجیها R Sig GDP Capita US$R Sig شاخص جینی R Sig شاخص مردمسالاري R Sig مرگ خشونتبار در R Sig شاخص فساد R Sig شاخص توسعه انسانی R Sig شکنندگی دولت R Sig کارایی R Sig مشروعیت R Sig *R ضریب همبستگی پیرسون همبستگیهایی که در جدول 1 نشان داده شدهاند با توجه به دادهها نامنتظر نیستند. تورم جمعیت کیفري با متغیرهایی چون بازداشتیهاي پیش از محاکمه اندازه سرانه تولید ناخال ص داخلی (GDP) درجه نابرابري مطابق شاخص جینی مردمسالاري دامنه فساد متصور ناپایداري (شکنندگی) دولت و زیر مجموعه آن مانند خشونت مرتبط است. ازدحام نه به طور معنیدار با شمار زندانیان به طور کلی و نه با سهم زندانیان خارجی زندانها ارتباط دارد. بر اساس این الگو مشکل ازدحام اساسا همراه است با مسا له حکمرانی اقتصاد ضعیف و مشکلات آشکار در سامانه عدالت کیفري (به

49 47 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است ویژه در سهم بازداشتیهاي پیش از محاکمه). درباره زندانهاي منطقهاي نیز به علت کوچک بودن ضریبهاي همبستگی به ندرت معنی پیدا میکنند. بیشتر همبستگیهایی که در مناطق مختلف جهان یافت شدهاند منطبق با انتظارات هستند. همبستگی معنیداري میان شمار بازداشتهاي پیش از محاکمه و میزان اشغال زندان در آمریکاي جنوبی یافت نشده است. یعنی تغییرات چندانی در تا ثیر سهم بازداشتهاي پیش از محاکمه در کشورهاي آمریکاي جنوبی وجود ندارد همه سامانههاي زندان بیش و کم به یک اندازه 58 تحت تا ثیر قرار دارند. در مورد همبستگی عواملی نظیر فقر بیکاري فساد و غیره با میزان جمعیت کیفري در ایران چه بسا به دلیل نبود آمارهاي دقیق ارزیابی دقیقی هم صورت نگرفته باشد. با وجود این برخی پژوهشگران درباره این همبستگی توضیحاتی را اراي ه دادهاند که درخور توجه است: «زندان یکی از آسیبزاترین و بیانگر یکی از آسیبدیدهترین بخشهاي جامعه است. در جامعه ما نحوه مدیریت نامناسب اجتماعی و اقتصادي منجر به آسیب هاي فراوانی شده است مانند تضاد طبقاتی و بیکاري و... که منجر به بحران اجتماعی شده است. فساد و ناکارآمدي برخی از نهادها نیز منجر به بدتر شدن وضع جامعه شده است. در چنین فضایی ارتکاب بزه از سوي بخشهاي آسیب دیده اجتماعی قابل پیشبینی است. در چنین شرایطی پاسخ نظام عدالت کیفري تنها مجازات اقشار ضعیف بوده است. یعنی سیاست کیفري سختگیرانه براي ضعیفان و سهلگیرانه براي قدرتمندان. بنابراین باید به رابطه وضعیت اقتصادي و اجتماعی و تعداد زندانیان توجه نمود عواملی مثل درآمد شغل کیفیت مدیریت جامعه در حوزه اقتصادي و اجتماعی تصویر مناسبی را از آسیبدیدگی اجتماعی و ازدحام جمعیت زندان به دست میدهد. به عنوان مثال 40 درصد جمعیت ایران زیر خط فقر قرار دارند بیش از 40 میلیون نفر از 63 میلیون نفر نیروي آماده به کار بیکار هستند از جمعیت 17 میلیونی ساکن در روستاها در سن کار حدود 10 میلیون نفر جمعیت غیرفعال محسوب میشوند. میزان بیکاري در 11 شهرستان کشور بیش از 40 درصد است. یکچهارم کودکان زیر 6 58

50 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 48 سال دچار سوء تغذیه هستند و.... در همین راستا آمار نشان میدهد حداقل 70 درصد جامعه آماري زندانیان جزء خانوادههاي فقیر و مسکین هستند. همچنین ملاحظه ترکیب شغلی زندانیان نشان میدهد که عمده آنها در گروههاي آسیبدیده اجتماعی بودهاند. به ترتیبی که 30 درصد زندانیان داراي شغل آزاد 18 درصد کارگر ساده 7 درصد بیکار 8 درصد کشاورز و 8 درصد راننده بودند. 15 درصد زندانیان اصولا سواد خواندن و نوشتن نداشته و 35 درصد آنها فقط تا مقطع ابتدایی تحصیل کرده بودند. افزون بر آن ایران بزرگترین مصرفکننده مواد مخدر در جهان است.. در این رابطه آمارهاي رسمی بیانگر معتاد است که سالانه بیش از 500 تن مواد مصرف میکنند. طی 5 سال گذشته روزانه 70 معتاد به جمعیت معتادان افزوده شده است و براساس آمار حدود 65 درصد جرایم به طور مستقیم یا غیرمستقیم با مواد مخدر ارتباط داشته اند. مصرف مواد مخدر صنعتی نیز افزایش چشمگیري داشته است و در این راستا مرگ و میر ناشی از مصرف مواد مخدر نیز قابل توجه است. متا سفانه میانگین سن اعتیاد هم کاهش پیدا کرده است. شمار قابل توجهی از بازداشتشدگان با مواد مخدر مرتبط هستند. آمار سال 1391 نشان میدهد از میان 230 هزار دستگیر شده حدود 10 درصد حملکننده 41 درصد نگهدارنده 15 درصد معتاد مصرفکننده مواد مخدر بودند. در مناطق حاشیهاي نیز بیش از 40 درصد ساکنین زیر خط فقر هستند استانهایی نیز که بیشترین حاشیه نشینی را دارند بیشترین نرخ بزهکاري را دارند. به طور کلی بیش از 50 سال اقتصاد ایران دچار تورم بوده است ارزش پول ملی بسیار کم شده است درآمد سرانه نیز کاسته شده است. بنابراین ضمن تولید ثروت کم توسط اقتصاد در توزیع ثروت نیز به طور عادلانه عمل نشده و بیشتر منجر به شکاف طبقاتی شده است. بنابراین به عنوان نتیجه میتوان گفت میزان ازدحام در زندان با مشکلات اقتصادي و اجتماعی و کیفیت مدیریت جامعه ارتباط دارد». در: غلامی حسین نشست تخصصی بررسی وضعیت زندانها مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام 6 آبان (م)

51 49 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است تورم جمعیت زندانها در مناطق مختلف جهان مترجم: * علیحسین نجفیابرندآبادي (استاد دانشکدة حقوق دانشگاه شهید بهشتی) گروههاي تورم جمعیت زندانها تحلیل خوشهاي الگوي همبستگیهاي مندرج در جدول 2 را تا یید میکند. به این سان سه گروه مشخص یعنی گروه پایین (خوشه 1) گروه متوس ط (خوشه 2) گروه بالا (خوشه 3) ظاهر میشوند که استفاده از نظامهاي حبس فراتر از ظرفیتشان و تفاوت در ابعاد اقتصادي اجتماعی حکمرانی و عدالت کیفري مرتبط را نشان میدهند. در گروه (1) تولید ناخال ص داخلی سرانە بالا نرخ پایین خشونت میزان پایین آسیبپذیر بودن اقدامها و دستاوردهاي بالا در توسعه انسانی و مردمسالاري و احساس پایین بودن میزان فساد مشاهده میشود. اغلب کشورهایی که در گروه (1) قرار میگیرند متعلق به اروپا 59 آمریکاي شمال و اقیانوسیه هستند. در گروه (2) * براي نمونه میتوان به آمار برخی از کشورهاي اروپایی و حتی آسیایی به منظور ارزیابی کوتاه آنها و نیز سنجش با سایر کشورها از جمله ایران اشاره نمود. (تمامی آمارها و نمودارها از تارنماي مرکز بینالمللی مطالعات زندان برگرفته شده است: یکم: فنلاند الف. جمعیت کلی زندان: 3105 (آمار سال 2015). 59

52 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 50 ب. نرخ جمعیت زندان به ازاي هر صد هزار نفر از جمعیت کل: 57 (جمعیت فنلاند در سال 5/ : میلیون نفر). پ. نرخ بازداشتشدگان پیش از محاکمه: 19/9 درصد. ت. نرخ زندانیان زن: 7/5 درصد. ث. نرخ زندانیان اطفال و نوجوانان: 0/3 درصد. ج. نرخ زندانیان خارجی: 15/3 درصد. چ. ظرفیت رسمی زندانها: ح. نرخ اشغال: 98/4 درصد. نمودارهاي زیر بیانگر شمارگان زندانیان و نرخ آن در فنلاند از سال 2000 تا 2014 میلادي است. دوم: فرانسه الف. جمعیت کلی زندان: (آمار سال 2016). ب. نرخ جمعیت زندان به ازاي هر صد هزار نفر از جمعیت کل: 99 (جمعیت فرانسه در سال 67/2 2016: میلیون نفر). پ. نرخ بازداشتشدگان پیش از محاکمه: 27/2 درصد.

53 51 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است ت. نرخ زندانیان زن: 3/2 درصد. ث. نرخ زندانیان اطفال و نوجوانان: 1/1 درصد. ج. نرخ زندانیان خارجی: 21/7 درصد. چ. ظرفیت رسمی زندانها: ح. نرخ اشغال: 113/9 درصد. نمودارهاي زیر بیانگر شمارگان زندانیان و نرخ آن در فرانسه از سال 2000 تا 2014 میلادي است. سوم: آلمان الف. جمعیت کلی زندان: (آمار سال 2015). ب. نرخ جمعیت زندان به ازاي هر صد هزار نفر از جمعیت کل: 76 (جمعیت آلمان در سال 81/ : میلیون نفر). پ. نرخ بازداشتشدگان پیش از محاکمه: 19/8 درصد. ت. نرخ زندانیان زن: 5/7 درصد. ث. نرخ زندانیان اطفال و نوجوانان: 2/8 درصد. ج. نرخ زندانیان خارجی: 27/1 درصد (آمار سال 2011).

54 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 52 چ. ظرفیت رسمی زندانها: ح. نرخ اشغال: 83/5 درصد. نمودارهاي زیر بیانگر شمارگان زندانیان و نرخ آن در آلمان از سال 2000 تا 2014 میلادي است. چهارم: بریتانیا (انگلستان و ولز) الف. جمعیت کلی زندان: (آمار سال 2016). ب. نرخ جمعیت زندان به ازاي هر صد هزار نفر از جمعیت کل: 147 (جمعیت انگستان و ولز در سال 58/ : میلیون نفر). پ. نرخ بازداشتشدگان پیش از محاکمه: 13/3 درصد. ت. نرخ زندانیان زن: 4/5 درصد. ث. نرخ زندانیان اطفال و نوجوانان: 0/8 درصد. ج. نرخ زندانیان خارجی: 12/7 درصد. چ. ظرفیت رسمی زندانها: ح. نرخ اشغال: 110/7 درصد. نمودارهاي زیر بیانگر شمارگان زندانیان و نرخ آن در انگستان و ولز از سال 2000 تا 2014 میلادي است.

55 53 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است پنجم: ژاپن الف. جمعیت کلی زندان: (آمار سال 2015). ب. نرخ جمعیت زندان به ازاي هر صد هزار نفر از جمعیت کل: 47 (جمعیت ژاپن در سال 126/9 2015: میلیون نفر). پ. نرخ بازداشتشدگان پیش از محاکمه: 11/0 درصد. ت. نرخ زندانیان زن: 8/4 درصد. ث. نرخ زندانیان اطفال و نوجوانان: 0/0 درصد. ج. نرخ زندانیان خارجی: 5/8 درصد. چ. ظرفیت رسمی زندانها: (آمار سال 2013) ح. نرخ اشغال: 69/6 درصد. نمودارهاي زیر بیانگر شمارگان زندانیان و نرخ آن در ژاپن از سال 2000 تا 2014 میلادي است. (م)

56 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 54 در مقایسه با گروه (1) نرخ تراکم جمعیت زندان اندکی بالاتر است در این گروه نرخ نسبتا بالاتري از بازداشتیهاي قبل از محاکمه (متهمان) و حبس وجود دارد. در مقایسه با گروه (1) در متغیر تولید ناخالص داخلی نرخ قتل خشونت بار شاخص فساد تفاوت قابل توجهی به چشم میخورد. گروه (3) شامل کشورهایی با نرخ بالاي اشغال زندان است. در حالی که نر خ زندانی در این گروه در مقایسه با سایر خوشهها پایینتر است ولی به لحا ظ نرخ بالاي قتل خشونت بار تولید ناخال ص داخلی سرانه پایین ارزشهاي مبتنی بر مردمسالاري و توسعه انسانی و نیز علاي م آشکار ساختارهاي ضعیف دولتی به طور صریحی نسبت به سایر گروهها برجسته میشود. نر خ بالاي بازداشتیهاي پیش از محاکمه در گروه (3) دلالت بر وجود نق ص و مشکلاتی در رسیدگی به پروندهها و توان دادرسی کشورهاي این گروه

57 55 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است 60 دارد. نگاه به آمار کشورهایی نظیر افغانستان کره شمالی سودان و... که بر اساس گزارش سازمان شفافیت بینالملل از جمله کشورهایی هستند که میزان فساد در آنها بسیار است در خور توجه است. یکم: افغانستان الف. جمعیت کلی زندان: (آمار سال 2014). ب. نرخ جمعیت زندان به ازاي هر صد هزار نفر از جمعیت کل: 74 (جمعیت افغانستان در سال 35/6 2014: میلیون نفر). پ. نرخ بازداشتشدگان پیش از محاکمه: 31/3 درصد. ت. نرخ زندانیان زن: 2/7 درصد. ث. نرخ زندانیان اطفال و نوجوانان: 4/0 درصد. ج. نرخ زندانیان خارجی: 0/9 درصد. چ. ظرفیت رسمی زندانها: در این باره آماري ارایه نشده است. ح. نرخ اشغال: در این باره آماري ارایه نشده است. نمودارهاي زیر بیانگر شمارگان زندانیان و نرخ آن در افغانستان از سال 2004 تا 2012 میلادي است. 60

58 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 56 دوم: سودان الف. جمعیت کلی زندان: (آمار سال 2013). ب. نرخ جمعیت زندان به ازاي هر صد هزار نفر از جمعیت کل: 50 (جمعیت سودان در سال 37/ : میلیون نفر). پ. نرخ بازداشتشدگان پیش از محاکمه: 20/4 درصد. ت. نرخ زندانیان زن: 2/0 درصد (آمار سال 2003). ث. نرخ زندانیان اطفال و نوجوانان: 2/0 درصد (آمار سال 2003). ج. نرخ زندانیان خارجی: 1/0 درصد (آمار سال 2003). چ. ظرفیت رسمی زندانها: 7500 (آمار سال 2009). ح. نرخ اشغال: 225/3 درصد (آمار سال 2009) نمودارهاي زیر بیانگر شمارگان زندانیان و نرخ آن در سودان از سال 2002 تا 2011 میلادي است. سوم: عراق الف. جمعیت کلی زندان: (آمار سال 2014 ). ب. نرخ جمعیت زندان به ازاي هر صد هزار نفر از جمعیت کل: 123 (جمعیت عراق

59 57 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است (75) %8 آفریقاي ج (100) %9 آفریقاي ش (100) %14 آفریقاي غ (100) %5 آفریقاي ش (100) %8 آسیاي م (80) %11 آسیايجش (100) %4 کاراي یب (47) %11 اروپاي ج (33) %1 خاور دور (40) %3 خاور میانه (80) %5 خاور نزدیک (75) %16 آمریکاي ج جدول 2: گروههاي تورم جمعیت زندانها مراکز نهایی گروهها درصد نرخ اشتغال درصد بازداشتیهاي پیش از محاکمه تولید ناخالص داخلی سرانه به دلار قتل خشونتباردر شاخص حالت آسیبپذیر بودن در 2008 نرخ زندانی در شاخص توسعه انسانی شاخص مردمسالاري شاخص فساد در 2009 سهم مناطق در گروهها ) ( درصد کشورها از مناطقی که در گروههاي تا 3 قرار میگیرند گروهها (25) %9 آفریقاي ج (10) %4 آسیايجش (53) %39 اروپاي ش (40) %13 اروپاي ج (10) %4 اروپاي غ (33) %4 خاور دور (40) %9 خاور میانه (25) %18 آمریکايج (100) %23 اروپاي ش (90) %36 1 اروپاي غ (10) %5 اروپاي ج (33) %5 خاور دور (10) %5 آسیايجش (20) %5 خاور نزدیک (20) %5 خاور میانه (100) %8 آمریکايش (100) %8 اقیانوسیه در سال 34/ : میلیون نفر). پ. نرخ بازداشتشدگان پیش از محاکمه: 35/2 درصد. ت. نرخ زندانیان زن: 2/6 درصد. ث. نرخ زندانیان اطفال و نوجوانان: 3/6 درصد. ج. نرخ زندانیان خارجی: در این باره اطلاعاتی ارایه نشده است. چ. ظرفیت رسمی زندانها: (آمار سال 2013). ح. نرخ اشغال: 139/2 درصد (آمار سال 2013). (در مورد این کشور از سوي تارنماي مرکز بینالمللی مطالعات زندان نموداري اراي ه نشده است.) (م)

60 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها تورم جمعیت زندانها در اروپا بررسی نرخ اشتغال زندانی براساس آخرین محاسبه در سال 2006 که توس ط شوراي اروپا اراي ه شده است نشان میدهد که نسبت به دادههاي سال 2006 در ارتباط با تراکم جمعیت بهبودي به وجود نیامده است. کمیته پیشگیري از شکنجه و هر گونه رفتار یا مجازات غیرانسانی یا بیرحمانه به مناسبت بازدیدي در سال 2007 ملاحظه کرد که به رغم اجراي برنامه ساخت زندان و سیاست جنایی که جایگزینهاي زندان و آزادي زودرس را ترغیب 61 میکنند روند رو به رشد تراکم جمعیت زندان متوقف نشده است. اگر چه بلغارستان در سالهاي اخیر کاهش چشمگیري در جمعیت زندان به خود دیده است ولی مسا له تراکم جمعیت همچنان تداوم دارد. آلبانیا در کاهش مساي ل تراکم جمعیت پیشرفت کرده است اگر چه هنوز تعداد متهمان و زندانیان اسکان داده شده بیش از ظرفیت بازداشتگاهها و زندانها 64 هستند. سایر کشورهاي اروپایی به طور عمیقتري از مسا له تراکم جمعیت زندانها رنج میبرند (بلژیک فرانسه ایتالیا ( تراکم جمعیت از اواس ط CPT: Report to the Government of Greece on the visit to Greece carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 20 to 27 February Strasbourg 2008, p. 25; see also van Kalmthout, A. M., Knapen, M. M. & Morgenstern, C.: Pre-trial Detention in the European Union. An Analysis of Minimum Standards in Pre-trial Detention and the Grounds for Regular Review in the Member States of the EU. Nijmegen 2009, pp United States Department of State, 2009 Country Reports on Human Rights Practices Bulgaria, 11 March 2010; /4b9e530d2.html [ ]. Round Table on detention conditions, Prison population in the European Union, Brussels, 8 December 2009; icps/worldbrief/?search=europe&x= Europe, the number of prisoners in Bulgaria stands at approximately 9,400 in 2009, a significant decrease from some 11,500 in Amnesty International: Amnesty International s Concerns in Albania: January- June London 2009, p. 3. Committee against Torture: Committee Against Torture Begins Review of

61 59 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است 2008 زندانهاي ایرلند را نیز در بر گرفته است. به رغم ظرفیت زندانها براي نگهداري 2969 زندانی در ماه ژوي یه 2008 میبایست تعداد 3589 زندانی اسکان داده میشدند در حالی که تراکم جمعیت زندانهاي این کشور در آخر ماه مه 2009 به تعداد تقریبا زندانی رسید. در انگلستان و ولز تقریبا یک چهارم زندانیان از آغاز هزاره سوم در زندانهایی که از تراکم جمعیت رنج میبرند 69 نگهداري میشوند. البته در این میان تلاش برخی از کشورها براي کاهش محسوس جمعیت زندانها قابل ملاحظه است (پرتغال رومانی هلند 70 و 71 آلمان). Report of Belgium. Geneva, 12 November Report by Mr. Alvaro Gil-Robles, Commissioner for Human Rights on the Effective Respect for Human Rights in France Following his Visit from 5 to 21 September 2005, CommDH (2006) 2, Strasbourg, 15 February 2006, p Human Rights Council: Report of the Working Group on Arbitrary Detention. Addendum: Mission to Italy. A/HRC/10/21/Add. 5, 26 January 2009, No ICCPR Follow-Up Submission on Ireland, subsequent to rule 71, paragraph 5 of the UN Human Rights Committee s rules of procedure, August 2009, p See www. publications. parliament. uk/pa/cm/cmhansrd. htm th Conference of Directors of Prison Administration: Overcrowded Prisons: Looking for Solutions. Conclusions by the General Rapporteur, Edinburgh, 9-11 September 2009, CDAP (2009) 04; see also Round Table on detention conditions, Prison population in the European Union, Brussels, 8 December 2009; Europe. 71 به گزارش تارنماي مرکز بینالمللی مطالعات زندان نرخ اشغال برخی کشورهاي اروپایی به شرح زیر است: یکم. بلژیک: 122/7 درصد (آمار 2014). دوم. فرانسه: 113/9 درصد (آمار 2016). سوم. آلمان: 83/5 درصد (آمار 2015). چهارم. انگلستان و ولز: 110/7 درصد (آمار 2016). پنجم. فنلاند: 98/4 درصد (آمار 2015). ششم. سوي د: 83/1 درصد (آمار 2015).

62 م( تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 60 وضعیت در اروپاي مرکزي و شرقی و روسیه بینابین به نظر میرسد. در گرجستان در نتیجه افزایش سریع تعداد زندانیان بین سالهاي 2004 و 2008 که سه برابر شده است یعنی از 6500 نفر تقریبا به نفر رسیده است 72 بیان گر مساي ل جدي در خصوص تراکم جمعیت است. تراکم جمعیت به 73 عنوان یک مسا له در لهستان و مجارستان که در تعداد پروندههاي تحت رسیدگی در دیوان اروپایی حقوق بشر نیز مشهود است مطرح میباشد. برجستهترین کاهش در تعداد زندانیان در کشورهاي عضو شوراي اروپا در دهه گذشته در روسیه اتفاق افتاد: جمعیت کیفري این کشور که در سال بیش از یک میلیون بود در آغاز سال 2005 به زندانی هفتم. سوي یس: 95/7 درصد (آمار 2014). هشتم. پرتغال: 112/6 درصد (آمار 2016). نهم. اسپانیا: 84/2 درصد (آمار 2015). دهم. ترکیه: 101/7 درصد (آمار 2015). یازدهم. فدراسیون روسیه: 94/2 درصد (آمار 2013). ( دوازدهم. اوکراین: 120/4 درصد (آمار 2013). سیزدهم. صربستان: 109/0 درصد (آمار 2013). Penal Reform International: Assessment of Penal Legislation in Georgia. Tiflis 2009, p. 19; Human Rights Council: Tenth session. Agenda item 3. Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Manfred Nowak. Addendum: Follow-Up to the Recommendations Made by the Special Rapporteur. Visits to China, Georgia, Jordan, Nepal, Nigeria and Togo, A/HRC/10/44/Add. 5, 17 February 2009, pp ; Human Rights Watch: World Report. New York 2010, p European Roma Rights Centre: Written Comments of the European Roma Rights Centre, Chance for Children Foundation and the Hungarian Helsinki Committee: Concerning Hungary. For Consideration by the United Nations Committee at its 98th Session, p. 12. Russian Research Center for Human Rights: Russian Federation. NGO Report on the implementation of the ICCPR (prior to the adoption of the list of issues). Moscow, December 2008, p. 3.

63 61 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است کاهش یافت. به نظر میرسد که اراده سیاسی تغییرات قانونگذاري درگیر شدن منظم کنشگران اصلی فرآیند عدالت کیفري (به ویژه قضات و دادستانها) اطمینان مردم از این که تغییرات در نظام زندان تهدیدي علیه امنیت عمومی نیست 75 از علل مهم این کاهش بود. اما در سالهاي اخیر به گزارش تارنماي مرکز بینالمللی مطالعات زندان آمار مربوط به زندانیان در فدراسیون روسیه به شرح زیر است. الف. جمعیت کلی زندان: (آمار سال 2016) ب. نرخ جمعیت زندان به ازاي هر صد هزار نفر از جمعیت کل: 445 (جمعیت روسیه در سال 146/3 2016: میلیون نفر). پ. نرخ بازداشتشدگان پیش از محاکمه: 18/6 درصد. ت. نرخ زندانیان زن: 8/1 درصد. ث. نرخ زندانیان اطفال و نوجوانان: 0/3 درصد (آمار 2014). ج. نرخ زندانیان خارجی: 4/6 درصد (آمار 2013). چ. ظرفیت رسمی زندانها: (آمار 2013). ح. نرخ اشغال: 94/2 (آمار 2013). نمودارهاي زیر بیانگر شمارگان زندانیان و نرخ آن در فدراسیون روسیه از سال 2000 تا 2014 میلادي است. (م) 75

64 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 62 دهه جمعیت زندانها دوباره افزایش یافت چندان که در سال 2008 به حدود زندانی رسید اگرچه این رقم همچنان پایینتر از نرخ زندان در است. تراکم جمعیت زندانها در سایر کشورهاي اروپاي مرکزي و شرقی مربوط به جمعیت بازداشتگاهها و استفاده وسیع از بازداشت پیش از محاکمه است. تلاشهایی براي کاهش تراکم جمعیت در مولداوي از گذر اجراي جایگزینهاي حبس صورت گرفت ولی تراکم جمعیت در بازداشتگاهها 77 همچنان ادامه دارد. اوکراین نیز به ویژه در مراکز بازداشت پیش از محاکمه (بازداشتگاهها) 78 و 79 شاهد مسا له تراکم جمعیت است Coyle, A.: Managing prison overcrowding: A European perspective. Rencontre Européenne des Directeurs d Administration Pénitentiaire, Ministère de Justice. Place Vendôme, Paris, 11 July International Centre for Prison Studies. London 2008, p. 8; Russian Research Center for Human Rights (fn. 57), p. 3. Human Rights Council: Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Manfred Nowak, Mission to the Republic of Moldova, A/HRC/10/44/Add. 3, 12 February 2009, pp Amnesty International: Briefing for the Committee against Torture on Ukraine Index: EUR 50/001/2007. Geneva, April آمار کیفري شوراي اروپا که مقایسهاي از آمارهاي کشورهاي گوناگون اروپایی در سالهاي 2014 و 2015 است در خور توجه است. البته آمار برخی کشورها دچار کاستی است. (م): 79

65 63 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است تورم جمعیت زندانها در آمریکاي شمالی در ایالات متحده آمریکا اتخاذ سیاست حبس گروهی- 80 تودهاي منتج به country 1.0. Total number of prisoners (including pre-trial detainees) Total capacity of penal institutions Prison density per 100 places Prison population rate per inhabitants Total number of prisoneres (including pre-trial detainees) Total capacity of penal institutions Prison density per 100 places Prison population rate per inhabitants Albania Andorra Armenia Austria Belgium Croatia Cyprus Czech Rep Denmark Estonia Finland France Germany Greece Hungary Iceland Ireland Italy Latvia Liechtenstein Lithuania Luxembourg Montenegro Netherlands Norway Poland Portugal Romania Serbia Slovak Republic Slovenia Spain Sweden Switzerland Turkey UK: England and Wales UK: Northern Ireland UK: Scotland The PEW Center on the States: One in 100: Behind Bars in America 2008.

66 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 64 افزایش قابل توجه نرخ زندانی در هزینههاي آن 81 مقایسه با سایر کشورها شده است و 82 فشار بر بودجه عمومی را افزایش میدهد. تجربه زندان در 81 Washington Tonry, M.: Looking Back to See the Future of Punishment in America. Social Research 74 (2007), pp آمار مربوط به شمارگان زندانیان در ایالات متحده به شرح زیر است: الف. جمعیت کلی زندان: (آمار سال 2014). ب. نرخ جمعیت زندان به ازاي هر صد هزار نفر از جمعیت کل: 693 (جمعیت ایالات متحده در سال 320/1 2014: میلیون نفر). پ. نرخ بازداشتشدگان پیش از محاکمه: 20/4 درصد (آمار سال 2013). ت. نرخ زندانیان زن: 9/3 درصد (آمار سال 2013). ث. نرخ زندانیان اطفال و نوجوانان: 0/3 درصد (آمار سال 2013). ج. نرخ زندانیان خارجی: 5/5 درصد (آمار سال 2013). چ. ظرفیت رسمی زندانها: (آمار سال 2013). ح. نرخ اشغال: 102/7 درصد (آمار سال 2013). نمودارهاي زیر بیانگر شمارگان زندانیان و نرخ آن در ایالات متحده امریکا از سال 2000 تا 2012 میلادي است. (م)

67 65 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است میان مردان آمریکاي لاتین تبار و آفریقایی- آمریکایی بسیار بالا است (یک نفر از هر نه سیاه پوست 20 تا 34 ساله در زندان به 83 سر میبرد). ولی نرخهاي زندان رشد زندانیان و تراکم زندان در ایالات متحده آمریکا بسیار 84 متغیر است. در حالی که رشد نرخ زندانی کردن در بازه زمانی 1973 تا 2008 یعنی تقریبا چهار دهه ادامه داشت آهنگ رشد در سالهاي اخیر آهسته شد و در سال 2009 براي اولین بار کاهش یافت اگر چه این کاهش کم و در آهنگ رشد در سالهاي اخیر آهسته شد و در سال 2009 براي اولین بار کاهش یافت اگرچه این کاهش کم و در سطح ایالات متحده به درصد رسید. رويهمرفته افول جمعیت زندانها منجر به کاهش شکاف بین ایالتهایی با کاهش تعداد زندانیان و ایالتهایی که زندانهاي خود را گسترش میدهند نشده است. البته این شکاف نسبی است در بعضی ایالتها تعداد زندانیان کاهش بسیاري پیدا کرده حال آن که در ایالتهاي دیگر به شدت افزایش یافته است. تورم جمعیت زندانها در آمریکا را میتوان بر پایه محاسبات رسمی و آمارهایی که تصویر دقیقی از نرخ اشغال اکثر زندانها اراي ه The PEW Center (fn. 61), p. 6. The PEW Center (fn. 61), p. 7. The PEW Center on the States: Prison Count State Population Declines for the First Time in 38 Years. Washington 2010, p. 1.

68 م( تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 66 میکند 86 مطالعه کرد. کانادا در مقابل و مقایسه با ایالات متحده آمریکا با نرخ بسیار پایین و مساي ل کمتري درباره گنجایش زندانها آن که رشد نرخ جرم آن با نرخ بزهکاري در آمریکا منطبق است. 87 روبهرو است. با 86 See for example Quarterly Report on the Status of Prison Overcrowding, Fourth Quarter Massachusetts Department of Correction Submitted in Compliance with Chapter 799 Section 21 of the Acts of 1985; Commission on Prison and Jail Overcrowding: Report to the Governor and the Legislature, State of Connecticut, آمار مربوط به شمارگان زندانیان در کانادا به شرح زیر است: الف. جمعیت کلی زندان: (آمار سال 2014). ب. نرخ جمعیت زندان به ازاي هر صد هزار نفر از جمعیت کل: 106 (جمعیت کانادا در سال 35/ : میلیون نفر). پ. نرخ بازداشتشدگان پیش از محاکمه: 35/2 درصد (آمار 2013). ت. نرخ زندانیان زن: 10/6 درصد (آمار 2012). ث. نرخ زندانیان اطفال و نوجوانان: 3/6 درصد (آمار 2012). ج. نرخ زندانیان خارجی: در این باره اطلاعاتی ارایه نشده است. چ. ظرفیت رسمی زندانها: (آمار 2009). ح. نرخ اشغال: 96/4 (آمار 2009). نمودارهاي زیر بیانگر شمارگان زندانیان و نرخ آن در کانادا میباشد. ( 87

69 م( تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است تورم جمعیت زندانها در آمریکاي لاتین آمریکاي لاتین تصویر بینابینی از اندازه و رشد جمعیت زندان به نمایش 88 میگذارد ولی همه کشورهاي این منطقه دههها دچار مشکل تراکم 89 جمعیت زندانهاي خود بودند. گزارشهاي اخیر کمیسیون بین آمریکایی 90 حقوق بشر خبر از مسا له تورم جمعیت زندانها در شیلی میدهد. زندانهاي متراکم در مکزیکو با شورش زندانیان و موانع جدي برنامههاي موفقیتآمیز بازگرداندن 91 آنها ارتباط داشت. آرژانتین بحران زندانها به ویژه در استان بوینس آیرس را تجربه میکند. تورم جمعیت در زندانهاي شهرستانها با درصد بازداشتی پیش از محاکمه وخیم ترشده است و 93 به رغم رأي موجد تحول مه 2005 دیوان عالی مبنی بر پیروي همه Walmsley, R.: World Prison Population List (eighth edition). King s College. London 2009, p. 3. به گزاش تارنماي مرکز بینالمللی مطالعات زندان نرخ اشغال کشورهاي آمریکاي لاتین به شرح زیر است: یکم. برزیل: 87/3 درصد (آمار 2014). دوم. کاستاریکا: 139/4 درصد (آمار 2013). سوم. السالوادر: 325/3 درصد (آمار 2014). چهارم. گواتمالا: 270/6 درصد (آمار 2014). پنجم. هندوراس: 189/3 درصد (آمار 2014). ششم. مکزیک: 125/7 درصد (آمار 2015). هفتم. نیکاراگوي ه: 128/0 درصد (آمار 2010). هشتم. پاناما: 111/1 درصد (آمار 2015). ( Inter-American Commission on Human Rights: Rapporteurship on the Rights of Persons Deprived of Liberty. No. 39/08. Comunicación Social GDF, Boletín 1498 del Domingo, 06 de septiembre de Human Rights Watch: World Report. New York 2010, p Landmark ruling 89

70 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 68 زندانها از قواعد حداقل سازمان ملل متحد درباره رفتار درمانی- اصلاحی با زندانیان نشانههایی از تغییر قابل توجه به چشم نمیخورد. زندانهاي برزیل نیز با مشکل تورم جمعیت روبهرو است حدو د 35 درصد زندانیان در برزیل را متهمان تشکیل میدهند. شوراي ملی عدالت برزیل در سال 2009 گزارش داد که حدود زندانی به طور خودسرانه نگهداري میشوند. طرحهایی براي حل مشکل تورم جمعیت در اروگوي ه در پاسخ به ما موریت 95 گزارش ویژه تهیه و تنظیم شد. پاراگوي ه نیز به رغم نرخ نسبتا پایین زندانی 96 دچار تورم جمعیت کیفري سنگینی است تورم جمعیت زندانها در آفریقا به نظر میرسد آفریقا به طور خاص با مسا له تورم جمعیت زندان روبهرو 97 است. ارقام و اعداد اخیر براي همه کشورهاي آفریقایی پایینتر از صحراي آفریقا که درباره آنها اطلاعاتی در اختیار است نرخ بالاي تراکم Human Rights Watch (fn. 70), p Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights: United Nations Special Procedures. Facts and Figures New York 2009, p. 10. Human Rights Council: Seventh session Item 3 of the agenda Promotion and Protection of all Human Rights, Civil, Political, Economic, Social and Cultural Rights, Including the Right to Development. Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Manfred Nowak, Addendum: Mission to Paraguay, A/HRC /7/3/Add. 3, 1 October 2007, p. 17. Dankwa, V.: Overcrowding in African Prisons, in: J. Sarkin (ed.), Human Rights in African Prisons. Capetown 2008, pp , p. 88; see also the Report of the Mission of the Special Rapporteur on Prisons and Conditions of Detention in Africa to the Federal Democratic Republic of Ethiopia, March 2004, p. 24; Report of the Special Rapporteur on Prisons and Conditions of Detention in Africa, The African Commission on Human and People s Rights: Report to the Government of the Republic of Cameroon on the visit of the Special Rapporteur on Prisons and Conditions of Detention in Africa from 2 to 15 September 2002, p. 10; p. 126 (Guinea), p. 137 (Liberia), p. 154 (Sierra Leone).

71 م( تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است 98 و 99 جمعیت را نشان میدهد. تورم جمعیت زندانها و شرایط ناپایدار آنها در اعلامیه 1996 کامپالا که راجع به تجربههاي دهههاي 1970 و 1980 بود 100 موضوع اصلی را تشکیل میداد. چندین کشور آفریقایی افزون بر مساي ل مزمن تورم جمعیت رشد واقعی جمعیت کیفري و بدتر شدن مساي ل ظرفیت زندان ناشی از آن را در سالهاي اخیر تجربه کردند. اوگاندا گزارش داد که در اکتبر 2009 حدود زندانی در زندانها نگهداري میشوند. بیش از 50 درصد آنها بازداشتیهاي پیش از محاکمه (متهمان) 101 هستند. از آن جا که ظرفیت زندانها در سال 2007 براي تعداد نفر تخت تدارك دیده شده بود مساي ل گنجایش و تراکم به طور محسوس بدتر شد. برآورد خوشبینانه گزارش سرشماري 2007 اوگاندا که کاهش جمعیت زندان را در آینده فرض میکرد 102 قطعا بیاساس بود. در تانزانیا نیز که سازمان زندان 98 Muntingh, L.: Alternative Sentencing in Africa, in: J. Sarkin (ed.), Human Rights in African Prisons. Capetown 2008, pp , p به گزارش تارنماي مرکز بینالمللی مطالعات زندان نرخ اشغال برخی از کشورهاي آفریقایی به شرح زیر است: یکم. کامرون: 137/7 درصد (آمار 2013). دوم. چاد: 232/3 درصد (آمار 2011). سوم. کنیا: 202/4 درصد (آمار 2015). چهارم. اوگاندا: 273/0 درصد (آمار 2015). پنجم. رواندا: 95/6 درصد (آمار 2015). ششم. لیبی: 141/6 درصد (آمار 2007). هفتم. افریقاي جنوبی: 132/7 در صد (آمار 2015). هشتم. سودان: 255/3 درصد (آمار 2009) ( Kampala Declaration on Prison Conditions in Africa; www. penalreform. org/english/pana_dec larationkampala. htm [ ]. Uganda Prison Service: Summary of UPS Prisoners. Statistical Returns October Kampala Uganda Prison Service: Census of Prisoners in 48 Central Government 99

72 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 70 مسو ول نگهداري زندانی است تنها از ظرفیت رسمی نفر برخوردار است یعنی مو سسات زندان تانزانیا با بیش از 100 درصد تراکم جمعیت 103 روبهرو است. تورم جمعیت زندانها در جمهوري دموکراتیک 104 کنگو و کشورهاي جنوب آفریقا نیز گزارش شده است. در آفریقاي جنوبی جمعیت کیفري موجود با تورم 40 درصد بیش از ظرفیت رسمی زندانها در سال 2009 روبهرو بود: در میان زندانیان حدود نفر به لحاظ عدم توانایی در تودیع وثیقه یا پرداخت جریمه 1000 راند (102) یا 105 کمتر بازداشت بودند. نامبیا نیز از زمان استقلال در آغاز دهه 1990 با مسا له ظرفیت زندانها و تورم جمعیت کیفري دست و پنجه نرم 106 میکند تورم جمعیت کیفري در زندان مرکزي ویندهوك (پایتخت نامبیا) و 109 تحت نظرگاههاي پلیس گزارش شده است. مساي ل تورم جمعیت کیفري در آفریقا جداي از نرخ زندانی است و در غرب و مرکز کشورهایی با نرخ زندانی کردن پایینتر از اروپا و آمریکاي شمالی و نیز کشورهایی با نرخ بالا مانند آفریقاي جنوبی 110 بتسوانا و نامبیا مشاهده میشود. زندانهاي سودان مانند اغلب کشورهاي آفریقاي شمالی که Prisons, 30 September Kampala 2007, p Itemid=11 [ ] Country Reports on Human Rights Practices Republic of the Congo, Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor, March 11, www. pfi. org/home/centre for Justice and Reconciliation/News/Partnership for Addressing Prison Overcrowding in South Africa. Oxche, T. -R.: Post-independence prison reform in Namibia some observations. CSPRI Newsletter No. 17, Windhoek The Namibian, April 18, Ruppel, O. C. & Groenewaldt, A. L.: Conditions of Police Cells in Namibia. University of Namibia, Human Rights and Documentation Centre See Muntingh (fn. 75), pp

73 71 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است اطلاعاتی درباره آنها در اختیار است علا ي م تراکم جمعیت را نشان 111 میدهند. این نکته نیز قابل توجه است که مو سسات زندان در بسیاري از کشورهاي آفریقایی در دوران استعماري ساخته شدند و بعد از کسب استقلال توجه کمی به 112 آنها میشود تورم جمعیت زندانها در آسیا گزارشها حاکی از رشد زندان و تراکم جمعیت کیفري در تمامی کشورهاي آسیاي جنوب شرقی هستند. تعداد تقریبا زندانی در سال 2006 در اندونزي وجود داشته است. سه سال بعد به رغم ظرفیت رسمی هشتاد هزار 113 نفري زندانها بیش از زندانی نگهداري میشدند. گزارشگر ویژه اعلام کرد که از یک سو بخش وسیعی از جمعیت زندانها در اندونزي مربوط به بزهکاران مواد مخدر است و از سوي دیگر بیشتر متهمان به کیفر 114 حبس محکوم میشوند. تراکم جمعیت اثر منفی بر تلاشهاي صورت گرفته براي مهار سل و سایر بیماريهاي مسري به ویژه ایدز در زندانهاي 115 اندونزي دارد Country Reports on Human Rights Practices Sudan. Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor, March 11, Tapscott, C.: Challenges to good prison governance in Africa, in: J. Sarkin (ed.), Human Rights in African Prisons. Capetown 2008, pp , p. 73. www. ssig. kpkk. gov. my/ssig/news/fullnews. php?news_id=89191&news_ cat=. Human Rights Council: Seventh session. Agenda item 3. Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Manfred Nowak. Addendum: Mission to Indonesia, A/HRC/7/3/Add. 7, 10 March 2008, p. 30; drug offences and drug offenders represent significant shares of prison populations in many South-Asian countries, see for example Thailand where in 2008 the share of drug offenders at the prison population at large amounted to one third (Department of Corrections, Ministry of Justice Thailand, Bangkok, 1 April 2008). IRIN: Indonesia: Overcrowding fuels TB in prisons. Friday, 02 April 2010.

74 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 72 به رغم ظرفیت 5000 نفري زندانهاي جاکارتا تعداد زندانیان در سال 2009 تقریبا نفر بوده که در میان آنان 6900 زندانی در ارتباط با 116 جرایم مواد مخدر نگهداري میشوند. اگر چه زندانیهاي سریلانکا براي تخت ساخته و تدارك دیده شده است ولی حدود زندانی در آنها نگهداري میشود. 118 تراکم جمعیت در زندانهاي فیلیپین ویتنام تایلند (داراي زندانی در مقابل ظرفیت صدهزار نفري زندانها و بازداشتگاههاي این کشور) و پاکستان نیز (داراي محکوم و متهم زندانی در هفتاد و دو زندان که در اصل براي نفر ساخته 121 شده بودند) گزارش شده است. اغلب کشورهاي آسیاي مرکزي و کشورهاي خاور دور مانند ژاپن کمتر با مسا له تورم جمعیت زندانها روبهرو 122 هستند Intellasia: Indonesia s drug fight pushes prison Aids explosion, 5 August Human Rights Council: Seventh session. Agenda item 3. Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Manfred Nowak, Mission to Sri Lanka, A/HRC/7/3/Add. 6, 26 February 2008, pp. 2, 22. ICRC: Philippines: Protecting life and dignity in places of detention. ICRC Bulletin No. 01/ 2010, 3 February Country Reports on Human Rights Practices Vietnam. Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor, March 11, Country Reports on Human Rights Practices Thailand. Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor, March 11, Country Reports on Human Rights Practices Pakistan. Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor, March 11, به گزارش تارنماي مرکز بینالمللی مطالعات زندان نرخ اشغال برخی کشورهاي آسیایی به شرح زیر است: یکم. هند: 117/4 درصد (آمار 2014). دوم. اندونزي: 149/2 درصد (آمار 2015). سوم. ایران: 161/2 درصد (آمار 2014). چهارم. ژاپن: 69/6 درصد (آمار 2003).

75 73 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است تورم جمعیت زندانها در کشورهاي پساجنگ و متا ثر از جنگ مساي ل خاص تورم جمعیت زندانها در کشورهایی مشاهده شده که تغییرات اجتماعی سریع و دوران گذار معناداري را طی میکنند یا در موقعیت پسا مخاصمات و فرآیند دشوار حکومت سازي قرار دارند. در این جا زندانها و شرایط زندان باید به بخشی جداییناپذیر از اصلاحات عمومی 125 بخشهاي امنیت و سیاست عمومی امنیت در آید. به هر حال به زندانها تاکنون در کشورهایی که آسیبپذیرند و ساختارهاي حکومتی ضعیفی دارند توجه زیادي شده است اگر چه یک نظام زندان کارآمد میتواند به ایجاد پنجم. پاکستان: 171/6 درصد (آمار 2015). ششم. کره جنوبی: 110/0 درصد (آمار 2014). هفتم. سنگاپور: 79/2 درصد (آمار 2013). هشتم. بحرین: 91/0 درصد (آمار 2004). نهم. عراق: 139/2 درصد (آمار 2013). دهم. لبنان: 171/8 درصد (آمار 2014). یازدهم. سوریه: 65/6 درصد (آمار 2004). (م) 123 State Building 124 در این باره در مورد ایران آمار بیانگر این است که در سال 1359 شمسی برابر با سال 1980 میلادي زمانی که جن گ آغاز شد جمعیت زندانهاي ایران برابر با نفر بود (به ازاي هر صد هزار نفر: 26 نفر). بر این میزان به طور چشمگیري افزوده شد به طوري که در سال 1993 میلادي یعنی حدود 5 سال پس از جنگ جمعیت زندانهاي ایران به نفر رسید (به ازاي هر صد هزار نفر: 172 نفر) (م). در: OECD: The OECD DAC Handbook on Security System Reform (SSR). Supporting Security and Justice. Paris 2007, p. 199.

76 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 74 اعتماد به دولت و تا مین امنیت کمک کند. مساي ل ویژه حکومتهاي ضعیف در افغانستان و هاي یتی تجربه شده است. البته بیشتر کشورها با مسا له رویارویی با خشونت و بازسازي ساختارهاي حکومت و اداره نظام عدالت کیفري روبهرو هستند. جدول 1 حاکی از میزان آسیبپذیر بودن است و نشان میدهد که آسیبپذیري و یا ضعف با شرایطی هم بسته است که براي مدیریت کارآمد مساي ل زندان مناسب و مساعد نیست. در افغانستان افزایش سریع جمعیت زندان از یک سو نتیجه مشکلات و نواقص نظام عدالت کیفري است که با افزایش ورودي پروندهها به دادگاهها روبهرو بوده و از سوي دیگر پیامد وضع قوانین کیفري جدید به ویژه 126 قانون مواد مخدر است. پیشبینی میشود که جمعیت زندانها در سال 2010 به برسد ) زا 9600 در سال 127.( نظام زندانهاي هاي یتی از مساي ل قابل توجهی رنج میبرد. زندانها در این کشور داراي کارکنان کم و جمعیت به شدت متراکم است. تعداد 8204 زندانی در دسامبر 2008 در مو سسات زندان نگهداري میشدند که گنجایش واقعی آنها تنها نفر بود. تعداد زندانیان از 2500 در سال 2005 به بیش از 6000 در سال 2007 افزایش یافت. قسمتی از زیر ساخت فیزیکی مو سسات زندان در جریان مخاصمه خشونتآمیز تخریب شد. اگر چه سازمان زندانها اقدام به ساخت زندانهایی براي اسکان 800 زندانی کرده International Centre for Prison Studies: Alternatives to Imprisonment in Afghanistan. A Report by the International Centre for Prison Studies. London 2009, p. 4. Walmsley, R.: World Prison Population List (8th ed.). King s College, London 2009, p. 4. Security Sector Reform Monitor: Haiti. The Centre for International Governance Innovation. Waterloo, May 2009, pp Human Rights Watch: World Report. New York 2010, p. 229.

77 75 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است بود لکن در آوریل 2007 بیش از 2500 زندانی در آنها نگهداري میشدند. تقریبا چهار پنجم افرادي که در آن جا نگهداري میشدند در مرحله پیش از محاکمه قرار داشتند 130 (متهمان). میزان متهمان در میان زندانیان جوان به 131 طور ویژهاي بالا بود. شرایط زندانها بیتردید مطابق استانداردهاي حداقل سازمان ملل مانند تا مین نیازهاي اولیه زندانیان از جمله دسترسی به آب آشامیدنی تا سیسات بهداشتی غذا و... نیست. به ظاهر غذا نیز به شیوه مناسب تدارك دیده نمیشود. مساي ل امنیتی داخل زندان با کاهش تعداد 132 ملاقاتها و نگهداري زندانیان در سلولهاي بسته حل و فصل میشود تورم جمعیت زندانها: تصویر بینابین دادههاي مربوط به زندان و تورم جمعیت نیز آشکار میکند که تورم جمعیت زندانها ممکن است بر زندانهاي یک کشور به طور گزینشی تا ثیر بگذارد به طوري که بعضی با جمعیتی بیشتر از ظرفیت خود و بعضی دیگر با 133 جمعیتی کمتر از ظرفیت خود اداره میشوند. یک نظام زندان در کل ممکن است وضعیت تورم جمعیت را به نمایش بگذارد اما در عین حال Inter-American Commission on Human Rights (IACHR), Press Release No. 32/07 Rapporteur on the Rights of Persons deprived of Liberty Concludes Visit to the Republic of Haiti ; cidh. oas. org/comunicados/english/2007/32. 07eng. htm [ ]. Fuller, A. et al.: Prolonged pretrial detention in Haiti. Vera Institute of Justice, July Observations of the Inter-American Commission on Human Rights Upon Conclusion of its April 2007 Visit to Haiti. General Secretariat Organization of American States. Washington 2008, p. 8. See for example Uganda Prison Service: Summary of UPS Prisoners. Statistical Returns October Kampala 2009, pp. 2-3, where for the South- West of Uganda it is reported that prisons hold more than the threefold of what prisons are designed to accommodate, while in the East of Uganda the over capacity rate lies at 15 %.

78 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 76 تورم جمعیت کیفري در بعضی مناطق یا بعضی زندانهاي انفرادي ممکن 134 است اتفاق بیفتد. از آنجا که نظامهاي زندان بر مبناي اصول عمومی هنجارمندي از قبیل تفکیک کودکان و نوجوانان از بزرگسالان مردان از زنان مجرمان با ریسک بالا (خطرناك) از مجرمان با ریسک پایین یا نگهداري زندانیان در زندانهاي 135 نزدیک به محل زندگی آنها بنا میشوند موجب شده تا بعضی زندانها از نظر تعداد زندانی متراکم باشند و برخی دیگر تعداد زندانی اندکی را در خود جاي دهند به ویژه در کشورهاي داراي نظام سیاسی فدرال که مسو ولیت اقدامات عدالت کیفري به ایالتها یا سایر واحدها یا نهادهاي سیاسی واگذار میشود. همین امر موجب میشود که تورم جمعیت زندانها در بعضی ایالتها یا نهادهاي سیاسی احساس شود. گزارش گزارشگر عمومی درباره شکنجه و سایر رفتارها یا کیفرهاي بیرحمانه غیر انسانی و موهن بیانگر توزیع نابرابر زندانیان بین یک نظام زندان است و به مساي ل خاص زندانها در شهرهاي بزرگ اشاره میکند که مساي ل اجتماعی مختلف در آنجا 134 See for example the case of Portugal in Human Rights Council: Universal Periodic Review. Report of the Working Group on the Universal Periodic Review. Portugal. A/HRC/13/10, 4 January 2010, No. 15; for Switzerland, Committee against Torture, Forty-second session, 26 April-14 May 2010: List of issues to be addressed during the consideration of the sixth periodic report of Switzerland (CAT/C/CHE/6)* 18 January 2010, No. 21; Guyana, Committee Against Torture: Thirty-seventh session, 6-24 November 2006, Consideration of Reports Submitted by States Parties Under Article 19 of the Convention. Conclusion and recommendations of the Committee against Torture (Extracts for follow-up), Guyana. 135 در این باره در نظام عدالت کیفري ایران میتوان به آییننامه تفکیک و طبقهبندي زندانیان مصو ب 1385/9/9 اشاره نمود. این آییننامه درمورد تفکیک زندانیان در ماده 1 چنین مقر ر میکند: «تفکیک و طبقهبندي عبارت است از جداسازي زندانیان از یکدیگر در زندان بازداشتگاه و یا مراکز اقدامات تا مینی و تربیتی کشور از حی ث جنس سن نوع جرم وضعیت قضایی (متهم و محکوم) و وضعیت سلامتی.» (م)

79 77 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است 136 متمرکزند و به تراکم جمعیت کیفري دامن میزنند. وخیم شدن تورم جمعیت زندانها گاه از سختگیري در محلهاي ویژه و مساي ل مرتبط با جرم 137 خاصی ناشی میشود. اگرچه مطالعات طولی اندکی درباره تورم جمعیت زندان انجام شده است ولی بر پایه تحقیقات و گزارشهاي اراي ه شده میتوان چنین تصور کرد که الگوهاي مشخصی براي مسیرهاي تراکم وجود دارد که با توجه به شرایط متنوع اقتصادي 138 فرهنگی و سیاسی قابل مدلسازي هستند. نقطه عطف در سیر جمعیتهاي زندان اثر عفوها تغییرات در سیاست تعیین 139 و 140 مجازات و حساسیت نسبت به بعضی گونههاي جرم و غیره است. 136 Human Rights Council: Seventh session. Agenda item 3. Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Manfred Nowak. Addendum: Mission to Indonesia. A/HRC/7/3/Add. 7, 10 March 2008, p. 13; Commission on Human Rights: Sixty-second session Item 11 (a) of the provisional agenda. Report of the Special Rapporteur, Manfred Nowak. Addendum. Follow-up to the recommendations made by the Special Rapporteur. Visits to Azerbaijan, Brazil, Cameroon, Chile, Mexico, Romania, the Russian Federation, Spain, Turkey, Uzbekistan and Venezuela. E/CN. 4/2006/6/Add. 2, 21 March 2006, p CBC News: Prison overcrowding worse after Hells Angels roundup. Last Updated: Monday, April 20, See for example Steinberg (fn. 29), describing such fluctuations for South Africa as do Dissel, A. & Ellis, S.: Reform and Stasis: Transformation in South African Prisons. Center for the Study of Violence and Reconciliation, Capetown 2002 or Spelman, W.: Crime, cash, and limited options: Explaining the prison boom. Criminology & Public Policy 8 (2009), pp , for the United States; Ministry of Justice: Story of the prison population England and Wales. Ministry of Justice Statistics Bulletin. London 2009, for England/Wales. 139 Giffard, C. & Muntingh, L.: The Effect of Sentencing on the Size of the South African Prison Population. Newlands 2006, V. 140 در این باره در نظام عدالت کیفري ایران میتوان به کمیسیون عفو و تخفیف مجازات مرتکبین و ستاد دیه اشاره نمود که نقش مو ثري در آزادي زندانیان دارند. عفو نقش قابل توجهی در وضعیت تورم جمعیت زندانها دارد. در مورد نخست آییننامهاي با عنوان آییننامه کمیسیون عفو و تخفیف مجازات مرتکبین مصو ب

80 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 78 در کنار زندانها مراکز توقیف مهاجران غیر قانونی یا بیمارستانهاي روانی محل نگهداري مجرمان روانی نیز ممکن است دچار تراکم جمعیت 141 باشند. جمعیت زندان در بعض بخشهاي جهان در حال افزایش است. در عین 1387/9/12 وجود دارد که در آن فرایند اعطاي عفو و تخفیف و شرایط آن تعیین شده است. مورد دوم ستاد دیه به عنوان یک ستاد مردمی در سال 1369 پایهگذاري شد و به طور رسمی از سال 1378 فعالیت خود را آغاز نمود هدف این ستاد جذ ب کمک هاي اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از دولتی و غیردولتی و نهادها و ارگانهاي داخلی و خارجی بهمنظور کمک به زندانیان نیازمندي است که به واسطه عدم کفایت دارایی قادر به پرداخت جزاي نقدي و یا رد عین یا مثل یا قیمت دیه و ضرر و زیان ناشی از جرم نیستند. این دو نهاد تاثیر بسزایی در آزادي زندانیان داشتهاند براي نمونه در سال 1395 با اعطاي عفو از سوي مقام رهبري نسبت به 642 زندانی در یکی از استانها (استان گلستان) 365 نفر آزاد شدند و مجازات 277 نفر مورد تخفیف قرار گرفت. افزون بر آن 340 زندانی در یکی دیگر از استانهاي کشور (استان خراسان شمالی) مورد عفو قرار گرفتند. همچنین در سال پیش از آن 237 نفر با کمک ستاد دیه کشور و استان آزاد شدهاند. در: افزون بر موارد پیشگفته پیشبینی میشود کاربست نهادهایی نو نظیر تعلیق تعقیب و میانجیگري در قانون آیین دادرسی کیفري 1392 و نیز جایگزینهاي حبس در قانون مجازات اسلامی ایران در کاهش جمعیت کیفري زندانها تا ثیرگذار باشد. (م) 141 See Committee on the Protection of the Rights of all Migrant Workers and Members of Their Families: Consideration of Reports Submitted by States Parties Under Article 9 of the Convention. Concluding Observations of the Committee on the Protection of the Rights of all Migrant Workers and Members of Their Families. Mexico. Fifth session, Geneva, 30 October-3 November 2006, No. 27; CPT/Inf (2010); Response of the Government of Austria to the Report of the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) on its visit to Austria from February 2009, CPT/Inf (2010) 5, Strasbourg, 11 March 2010, p. 36; Human Rights Watch: World Report. New York 2010, pp. 316, 350.

81 79 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است حال در بعضی مناطق یا کشورها کاهش قابل توجه جمعیت زندان در دهه اخیر مشاهده شده است. ناگفته پیداست که روند تحول یکسان نیست به طوري که حتی در ایالتهاي فدرالی نیز روندهاي کاملا متفاوتی را طی میکند. فندلاند نمونه تقریبا منحصر به فردي است که تعداد زندانیان در آن در 142 و دراز مدت روند رو به کاهشی را طی کرده است آلمان پرتغال و 145 هلند نیز نمونههایی هستند که کاهش قابل توجه جمعیت زندان در مدت 142 Lappi-Seppälä, T.: Reducing the prison population: Long-term experiences from Finland, in: Council of Europe (ed.), Crime Policy in Europe. Strasbourg 2006, pp ; von Hofer, H.: Nordic Criminal Statistics Stockholm روند رو به کاهش شمار زندانیان در فنلاند از سال 2000 تا 2014 میلادي در نمودار زیر نگریسته میشود: (م) روند رو به کاهش شمار زندانیان در آلمان از سال 2000 تا 2014 میلادي در نمودار زیر نگریسته میشود: (م) 144 روند رو به کاهش شمار زندانیان در هلند از سال 2000 تا 2010 میلادي در نمودار 145

82 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 80 کوتاهتر و نیز مساي ل مرتبط با خالی بودن مو سسات زندان را که معنادار هستند شاهده بودهاند. در آلمان کاهش منظم جمعیت زندان را از زندانی در 31 مارس 2003 به نفر در 3 مارس 2009 یعنی کاهشی برابر با تقریبا 10 درصد رسانید. اداره محاسبات عمومی ایالت هامبورگ به تازگی به دولت ایالتی توصیه کرد که به دنبال کاهش چشمگیر جمعیت زندان در هامبورگ (در سال 2003 تعداد 3120 زندانی و در سال 2008 تعداد 2030 نفر) باید 146 بودجه زندان را با آن تطبیق داد و گنجایش زندانها را نیز کم کرد. کاهش جمعیت زندان هامبورگ ناشی از کاهش تعداد متهمان و محکومان به حبس بود. درباره محکومات به زندان باید گفت: کاهش جمعیت که براي محکومان بالاي یک سال به طور خاص قابل توجه است بیشتر ناشی از کاهش موارد پذیرش یعنی ورود محکومان به زندان است تا آزادي مشرو ط (که بیشتر بین سالهاي 2003 و 2009 رخ داده است). دادهها به روشنی نشان میدهند که آزادي زودتر از موعد تبیینگر کاهش اشغال در نظام زندان زیر نگریسته میشود: (م) 146 Rechnungshof der Freien und Hansestadt Hamburg: Jahresbericht 2009 über die Prüfung der Haushalts- und Wirtschaftsführung der Freien und Hansestadt Hamburg mit Bemerkungen zur Haushaltsrechnung Hamburg, 8. Januar 2009, S. 156.

83 81 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است هامبورگ نیست. تمایل بیشتر به سمت کاهش آزادي زودرس بر پایه آزادي مشروط است که با روند عمومی سخت شدن قواعد و رویههاي آن سازگار است. کاهش سریع ورودي بازداشتگاهها (متهمان) و زندان (محکومان به حبس) افزایش استفاده از اقدامهاي نامعین امنیتی (توانگیري) و تصمیمهاي سختگیرانهتر در اعطاي آزادي مشروط را خنثی کرد. نمودار 2: شمار زندانیان در ایالت هامبورگ در سالهاي 2003 تا 2009 گزارش دفتر حسابرسی کل بیان میکند که کاهش جمعیت زندان نه در نتیجه برنامه بوده و نه مورد انتظار بود. این موضوع نتیجه پیشبینی نشده کاهش جرم بود و هنوز نیز هست (به ویژه در خصوص سرقتهاي مسلحانه تجاوز به عنف و اشکال مشدد جرایم علیه اموال). به علاوه نتیجه کاهش بلندمدت در تعداد جستوجوکنندگان پناهگاه که در ریسک

84 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها نگهداري پیش از محاکمه قرار میگرفتند نیز تلقی میشد. وزارت دادگستري هلند در مه 2009 اعلام کرد که 8 زندان تعطیل شد و حدود 1200 شغل مربوط به زندان به واسطه کاهش سریع در تعداد زندانیان 148 از بین رفت که تصور میشود نتیجه کاهش نرخ جرم باشد. سایر کشورهاي اروپایی نیز کاهش جمعیت زندان را تجربه کردند همان طور که در نمودار 3 دیده میشود. در حالی که در برخی دیگر میزان تقریبا ثابتی در ورود به زندان و نرخ زندانیان وجود دارد. نمودار 3: نرخ زندانیان در اروپا بین سالهاي 1987 تا Albrecht, H. -J.: Criminalization and Victimization of Immigrants in Germany, in: S. Palidda (ed.), Criminalisation and Victimization of Migrants in Europe. Agenzia X, Milano 2009, pp s_for_lack _of_ crim inals [ ]; the ministry announced as well that The Netherlands will sell prison capacity (500 beds) to Belgium which is suffering from overcrowding.

85 83 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است جرم انگاري میزان جرم رشد جمعیت زندانها و تورم جمعیت زندانها 3-2 مترجم: * حسین میر محمد صادقی (استاد دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی) به نظر میرسد در مورد این نکته که تغییرات حاصله در نرخ جرم تا ثیر عمدهاي بر رشد جمعیت زندان و تورم زندانها ندارد اجماع وجود داشته 149 باشد. با این حال این فرض که نرخ جرم با رشد جمعیت زندان (و تراکم ناشی از آن) مرتبط نمیباشد نیازمند مداقه بیشتري است. منشا اکثر مطالعاتی که بر فقدان این ارتباط متقابل تا کید میکند آمریکا است که در آنجا در واقع با کاهش نرخ جرم مشکل تورم زندانها در برخی قلمروهاي قضایی بدتر هم شده است. هر چند این فرض ممکن است درباره تغییرات کلی نر خ جرم درست باشد لکن افزایش فقرات جرایم (حساسی) که منجر به تعیین مجازات حبس و به ویژه حبسهاي بلند مدت میشود یکی از دلایل تورم * & Hartney, C.: US Rates of Incarceration: A Global Perspective. Research from the National Council on Crime and Delinquency. Washington, November 2006; Coyle, A.: Managing prison overcrowding: A European perspective. Rencontre Européenne des Directeurs d Administration Pénitentiaire, Ministère de Justice. Place Vendôme, Paris, 11 July International Centre for Prison Studies, London 2008, p. 7; Cox & Rhodes (fn. 36), p. 135, presenting data from a survey of correctional administrators which show that overcrowding is explained by administrators rather by stricter sentencing codes and more punitive public opinion than by increases in crime or the inability to build new prison space.

86 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 84 زندانها طی دهههاي گذشته دانسته شده است همانطور که استفاده از حقوق کیفري براي مثال در حوز ة سیاستهاي مربوط به نظم عمومی واجد چنین اثري بوده است. جرایم مواد مخدر مثال بارزي از سیاستهاي کیفري است که در بسیاري از کشورها تا ثیر عمدهاي بر تورم 150 جمعیت زندانها داشته است. نگرانی عمومی فزاینده راجع به ماري جوآنا هروي ین و پس از آن کوکاي ین و کرك (که گاه از نقطه نظر 151 «هراس اخلاقی» تحلیل شده و منجر به اعلام جنگ 152 علیه مواد مخدر گشته است) در سطح بینالمللی با مجازاتهاي حبس شدیدتر براي تمام انواع جرایم مواد مخدر (که گاه شامل معتادان هم 153 میشود) همراه بوده است. تغییرات حاصله در ساختار جمعیت زندانها که از دهه هشتاد میلادي آغاز شد نشانگر تا کید افراطی بر مجازات حبس به عنوان واکنشی در قبال بازار در حال توسعه و گسترش مواد مخدر میباشد. براي مثال کشور آلمان در دهه هشتاد میلادي در نتیجه افزایش مجازاتهاي مذکور در قوانین مربوط به مواد مخدر و مجازاتهاي حبس بلند مدت ناشی از آن با مشکل تورم زندانها روبهرو شد. همینطور در سوي د و دانمارك مجازاتهاي 150 در این باره چنانکه قاي م مقام دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر ایران بیان داشته در ایران 70 درصد زندانیان مرتبط با مواد مخدر هستند (م). در: [20/4/2016] Cohen, S.: Folk Devils and Moral Panics. 1972; Goode, E. & Ben-Yehuda, N.: Moral Panics: The Social Construction of Deviance. Cambridge Gerber, J. & Jensen, E. L.: Drug War American Style The Internationalization of Failed Policy and its Alternatives. New York/NY, London 2001; Caulkins, J. -P., Reuter, P., Iguchi, M. Y. & Chiesa, J.: How Goes the War on Drugs? An Assessment of U. S. Drug Problems and Policy. RAND, Santa Monica Intellasia: Indonesia s drug fight pushes prison Aids explosion. 5 August 2009.

87 85 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است تعیین شده براي مجرمان مواد مخدر دلیل عمد ة پذیرش افراد در زندانها و در نتیجه ایجاد مشکل کمبود ظرفیت زندانها در دهههاي گذشته بوده 154 است. خشونت فزاینده مرتبط با بازارهاي مواد مخدر در هزاره جدید در بسیاري از کشورهاي آمریکاي لاتین باعث ایجاد موج جدیدي از جرایم شده است که بر سامانه تحت فشار زندانها تا ثیر مضاعفی بر جاي 155 میگذارد. ادلهاي که در آمریکا وجود دارد نیز ارتباط قوي بین سیاستهاي راجع به مواد مخدر دستگیريهاي ناشی از آنها و افزایش 156 جمعیت زندانها را نشان میدهد. خشونت گسترده منتهی به نسلکشی آنگونه که در روآندا مشاهده شد یا ناشی از تنشها و ناآرامیهاي خشونتآمیز اجتماعی و سیاسی آن گونه که در هاي یتی طی سالهاي گذشته وجود داشت ممکن است منتهی به رشد تعداد بازداشتشدگان پیش از محاکمه (تحت قرار) در نظام عدالت کیفري شود در حالی که این نظامها آمادگی پذیرش چنین تعداد گستردهاي از زندانیان را ندارند. لکن دادههاي راجع به تورم جمعیت زندانها که در بالا مورد تحلیل واقع شد این را هم نشان میدهد که خشونت عمومی گسترده و مستمر در یک کشور مستقیما با میزان تورم جمعیت زندانها ارتباط متقابل دارد. هر چند چنین ارتباط متقابلی گویاي وجود یک رابطه علیت نمیباشد میتوان فرض کرد که خشونت گسترده و مستمر نشانگر وجود یک ساختار Träskman, P. O.: Drug Control and Drug Offences in the Nordic Countries: A Criminal Political Failure too often Interpreted as a Success. Journal of Scandinavian Studies in Criminology and Crime Prevention 5 (2004), pp , p Ousey, G. C. & Lee, M. R.: Homicide Trends and Illicit Drug Markets: Exploring Differences Across Time. Justice Quarterly 24 (2007), pp ; Reuter, P.: Systemic violence in drug markets. Crime, Law & Social Change 52 (2009), pp Gottschalk, M.: Money and mass incarceration: The bad, the mad, and penal reform. Criminology & Public Policy 8 (2009), pp , p. 99.

88 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 86 ضعیف براي دولت و نظام عدالت کیفري است که فاقد ابزار لازم براي مقابله مو ثر با تعداد زیاد جرایم سنگین میباشد. علاوه بر تا ثیر مشکلات اجتماعی جدید و ظهور خشونتهاي گسترده یا خشونت سازمان یافته بر جمعیت زندانها عامل سومی که بر جمعیت زندانها و تورم جمعیت زندانها اثر میگذارد مربوط به جرایم راجع به نظم عمومی است. گزارشهاي موجود دربار ة مناطق مختلف دنیا سو الاتی را راجع به نقش حقوق کیفري (سنتی) در تورم زندانها پیش آورده است. «حقوق ناهنجار استعماري» دلیل تورم جمعیت زندانها در برخی از کشورهاي آفریقایی دانسته شده است. حقوق کیفرياي که افراد بسیاري را به دلیل ارتکاب جراي می مثل ولگردي فحشا آوارگی یا عدم پرداخت بدهی به زندان میفرستد ممکن است تا ثیر تورمی بر جمعیت زندان داشته 157 باشد. با وجود مشکلات اقتصادي و فقر گسترده در صورتی که این در این باره در نظام عدالت کیفري ایران میتوان به دستورالعمل چگونگی تعیین تکلیف زندانیان جرایم مواد مخدر چک و محکومان مالی براي جلوگیري از تراکم بیش از حد زندانها مصو ب 1381/7/15 اشاره نمود. این دستورالعمل به شرح زیر است: بخشنامه به رؤساي کل دادگستريه يا سراسر کشور با توجه به تراکم بیش از حد زندانی در زندانهاي کشور و معضلات و مشکلات ایجاد شده که ضرورت تدبیر عاجل در این زمینه کاملا محسوس میباشد به جناب عالی اجازه و اختیار داده میشود شخصا یا با تفویض اختیار به یکی از معاونین در جرایم عمومی و ري یس دادگاه انقلاب در جرایم مربوط به اعتیاد و مواد مخدر نسبت به کلیه زندانیان معتاد مواد مخدر چک و کسانی که در رابطه با مسایل مالی زندانی هستند به شرح دستورالعمل ذیل اقدام نموده و نتیجه اقدامات را هر سه ماه یک بار گزارش نمای د:ی 1. در اجراي ماده 31 قانون مبارزه با مواد مخدر حبس بدل از جزاي نقدي محکومان 157

89 87 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است جرایم موادمخدر و اعتیاد از لحظه ورود زندانی روزي پنجاه هزار ریال محاسبه شود. 2. به زندانیان جرایم مواد مخدر و اعتیاد که به علت عجز از پرداخت جریمه در زندان به سرمی برند اولا در اجراي تبصره یک ماده 31 قانون مبارزه با مواد مخدر نسبت به تقسیط جریمه اقدام ثانیا توسط قضات ناظر زندان با اخذ وثیقه مناسب یا کفیل معتبر به مدت یک ماه مرخصی اعطا شود تا نسبت به تقسیط باقیمانده جریمه خود اقدام نمایند. تبصره: اجراي این بند و تشخیص ملاي ت کفیل برعهده ري یس حوزه قضایی بوده و چنانچه زندانی فاقد ضامن معتبر باشد به تشخیص ري یس حوزه که با التزام و قول شرف از مرخصی مراجعت خواهد نمود نیازي به اخذ کفیل یا وثیقه نبوده و مرخصی آنان بلامانع میباشد. 3. زندانیا ین که حبس توأم با جزاي نقدي دارند به شرط نداشتن سابقه تا ی ک ماه مرخصی اعطا شود تا نسبت به تقسیط جزاي نقدي خود یا پرداخت آن اقدام نمایند. قا ض ی ناظر زندان پس از اطمینان از تقسیط یا پرداخت جزاي نقدي در اجراي ماده 39 قانون مجازات اسلامی نظر موافق خود را جهت آزادي مشروط زندانی به دادگاه نمایند. اعلام 4. در اجراي ماده 16 قانون مبارزه با مواد مخدر قضات محاکم انقلاب از تبدیل شلا ق یا جزاي نقدي معتادان مواد مخدر به حبس خودداري 5. در مورد محکومان موضوع قانون نحوه اجراي محکومی ت نمایند. هاي مالی مصوب 1377/8/10 مجلس شوراي اسلامی با عنایت به بخشنامه شماره مورخ 1381/6/27 تاریخ محاسبه مبلغ ی ک 1381/1/1 تعی نی 6. در مورد زندانیا ین میگردد. صد هزار ریال به ازاي هر روز بازداشت که به جرم صدور چک بلامحل محکوم به جزاي نقدي هستند مدت یک ماه به آنان مرخصی اعطا شود تا نسبت به تقسیط جزاي نقدي یا جلب رضایت شاکی اقدام 7. در مورد زندانیا ین نمایند. که در اجراي محکومیت ه يا مالی ناشی از آراي دادگاههاي حقوقی (احکام مدنی) در زندان هستند مدت یک ماه مرخصی اعطا شود تا نسبت به جلب رضایت محکومله اقدام نمایند.

90 م( تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 88 دسته از قوانین به طور دقیق اجرا شوند کمبودي از لحاظ عرضه زندانی به 158 زندانها وجود نخواهد داشت. 8. در مورد محکومین دیه توأم با حبس یا محکومین دیه فاقد حبس یا را اینکه حبس تحمل نموده باشند مدت یک ماه مرخصی اعطا شود تا نسبت به جلب رضایت اولیاي دم و شاکی اقدام نمایند. 9. یک ماه مرخصی مورد اشاره در بندهاي 2 و 3 و 5 و 6 و 7 و 8 این دستورالعمل در صورت لزوم براي چند بار قابل تمدید است. 10. حد نصاب نگهداري زندانیان محکوم در زندان بسته براي انتقال به زندان نیمه باز و زندان باز موضوع مادتین 8 و 10 آی نی نامه اجرایی سازمان زندانها در صورت احراز سایر شرایط مندرج در دو ماده مذکور به تشخیص مسو ولین مربوطه واگذار شود تا استفاده از زندان نیمه باز و زندان باز براي زندانیان به صورت سهل و آسان انجام شود. 11. مفاد دستورالعمل فوق شامل کسانی که برابر ماده 215 آی نی نامه اجرایی سازمان زندانها ازشمول اعطاي مرخصی مستثنی میباشند و همچنین محکومانی که داراي سوابق متعدد موادمخدر و طویل المدت بوده و نیز قاچاق فروشانی که مجدد آنان میباشد نخواهد بود. احتمال فعالیت تبصره: تشخیص هرکدام از موارد این بند بر عهده ري یس دادگستري استان یا نماینده او میباشد. 12. قضات محاکم در هنگام صدور قرار تا مین براي مت همین از صدور قرار بازداشت موق ت یا قرار تا مین وثیقه جز در مواردي که قانونا ملزم میباشند خودداري نموده و به کیفیتی اقدام نمایند که اخذ تا مین نتیجتا منتهی به بازداشت مت هم نگردد. 158 ( Sekhonyane, M.: Prison reform in Africa: recent trends. CSPRI Newsletter, No. 10, April 2005.

91 89 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است تقاضاي فزاینده براي مجازات و تا کید بر مجازات حبس: تنبیهگرایی حبس و تورم جمعیت زندانها 4-2 افزایش ورودي به زندانها و افزایش طول مجازاتهاي حبس (و در نتیجه افزایش مدت اقامت در زندان) دلایل عمده تورم جمعیت زندان و شلوغی 159 زندانها دانسته شده است. با این حال براساس تحقیقات انجام شده در کشورهاي مختلف گفته میشود که طول مدت مجازات الزاما ارتباط قوي با تورم جمعیت زندان ندارد و نمیتوان این فرمول کلی را پذیرفت که «مدت طولانیتر مجازات مساوي 160 تورم بیشتر زندانها است». گزارشهاي واصله از بسیاري از کشورها طی دهههاي گذشته نشان 161 میدهد که مردم تنبیهگراتر شده کمتر از برنامههاي اصلاحی حمایت 162 میکنند و خواستار پاسخهاي شدیدتر به جرم میباشند. مطالبه مجازات Kuhn, A.: What can we do about prison overcrowding? European Journal on Criminal Policy and Research 2-4 (1994), pp , p. 104; Tournier, P. V.: The Prisons of Europe. Prison Population, Inflation and Prison Overcrowding. Penal Issues 2000, pp. 6-9; see also Carter, P.: Lord Carter s Review of Prisons. Securing the future. Ministry of Justice, London 2007, noting that in England/Wales approximately 70 % of the increase in demand for prison places between 1995 and 2005 resulted from changes in custody rate and sentence length. Aebi, M. F., Aubusson de Cavarlay, B. & Stadnic, N.: Entrées en Prison et Durées de Détention. La Diversité pénitentiaire en Europe. Questions Pénales, Bulletin d Information, 2007-XX چنین دیدگاهی از سوي حقوقدانان ایران نیز مورد اشاره قرار گرفته است چنانکه یکی از ایشان چنین بیان کرده است: «در این باره اگر از چشمانداز جامعهشناسی حقوقی به مسي له بنگریم یک مورد ذهن کیفرگراي جامعه است که روزنه گستردهاي را براي استفاده از مجازات زندان فراهم میکند.» در: نوبهار رحیم نشست تخصصی بررسی وضعیت زندانها مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام آبان (م) Miyazawa, S.: The politics of increasing punitiveness and the rising populism in Japanese criminal justice policy. Punishment & Society 10 (2008), pp. 47-

92 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها در افزایش حبسهاي بلندمدت منعکس شده است. در واقع در بسیاري از نظامهاي عدالت کیفري طی دهه گذشته کمینه و بیشینه مجازاتها افزایش یافته و حداقل مجازات قابل اعمال به ویژه براي جرایم خشونتآمیز جنسی 164 مشخص شده است. افزایش حداقل میزان مجازات آثار تدریجی بر جمعیت زندان باقی میگذارد به طوري که تا ثیر آن مدتها 165 پس از اجرا مشاهده خواهد شد. در برخی از کشورها حبس ابد به عنوان پاسخی براي مجموعه گستردهاي از جرایم پیشبینی شده است که بسیار فراتر از میزان استفاده سنتی از آن 166 که فقط مربوط به قتل عمد درجه یک بوده است میباشد و این نکته گاه باعث گسترش قابل توجه تعداد زندانیانی که محکوم به حبس 167 ابد میباشند شده است. به کارگیري سیاستهاي «حقیقتگرایی در تعیین 168 مجازات» تعیین مجازاتهاي ثابت تعیین حداقلهاي اجباري قوانین دو ; Giffard, C. & Muntingh, L.: The Effect of Sentencing on the Size of the South African Prison Population. Newlands 2006, p. 16. See for example Lambropoulou, E.: Crime, Criminal Justice and Criminology in Greece. European Journal of Criminology 2 (2005), pp , p Miyazawa (fn. 126), p. 59 for Japan; Terblanche, S. & Mackenzie, G.: Mandatory Sentences in South Africa: Lessons for Australia? The Australian and New Zealand Journal of Criminology 41 (2008), pp Terblanche & Mackenzie (fn. 128), p van Zyl Smit, D.: Taking Life Imprisonment Seriously. The Hague 2002; Steinberg (fn. 29). See Nellis, A. & King, R. S.: No Exit. The Expanding Use of Life Sentences in America. Washington 2009, where it is reported that in the United States 140,610 prisoners are serving life sentences, out of which 41,095 do not have the possibility of parole, the highest proportion of life sentences relative is reported from California, where 20 % of the prison population is serving a life sentence. 168 «حقیقت در حکم یکی دیگر از معروفترین سیاستهاي اتخاذي آمریکا در زمینه مبارزه کیفري با بزهکاري است که از دهه آخر قرن بیستم تاکنون به مورد اجرا

93 م( تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است 169 و سه ضربه و نهایتا حرکت به سوي ساختار جدیدي از امنیت که براي امنیت نقش اساسی در میان اهداف حقوق جزا و مجازاتهاي کیفري قاي ل 170 میشود را باعث این تغییر حالت انگارهاي دانستهاند. توجهات از مجرم و فردي کردن مجازات به سوي شدت جرم و مجازاتهاي بازدارنده معطوف شده است (یا شاید هم اساسا هیچگاه از توجه به مجازات منحرف نشده 171 بوده است). توجهات اخیر به بزهدیده و حمایت از بزهدیدگان احتمالی مسلما گذاشته شده است. مطابق این رویکرد حکم محکومیت مجرمان خاص (معمولا 169 مجرمان جرایم جنسی) باید تا درصد معینی معمولا تا 85 درصد و در برخی موارد تا 100 درصد به مورد اجرا گذاشته شود. هدف از اتخاذ این سیاست محدود کردن قلمرو استفاده متداول از آزادي مشروط تعلیق مراقبتی یا هر نوع تدبیر دیگري جهت آزاد کردن این دسته از بزهکاران است.» در: غلامی حسین سیاست کیفري سختگیرانه فصلنامه دانش انتظامی زمستان 1384 شماره 27 ص: 113. (م) قانون سه ضربه و اخراج out) (three strikes and you re که در ایالات متحده امریکا مطرح شد به قانونی اطلاق میشود که به موجب آن محکومیت مجرمی که داراي یک سابقه جنایی بود به دو برابر افزایش مییافت و نیز باعث میشد مجرمی که براي سومین بار مرتکب جرم جنایی میشود به حبس ابد محکوم گردد. در واقع «هدف این قوانین آن است که بزهکارانی را که با ارتکاب جرایم مکرر نظم و امنیت اجتماعی را برهم میزنند براي مدتی طولانی از جامعه دور کرده و یا به طور کلی در حبس ابد نگه دارند.» در: غلامی حسین سیاست کیفري سلب توان بزهکاري فصلنامه تحقیقات حقوقی دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی شماره 50 ص: و غلامی حسین سیاست کیفري سختگیرانه فصلنامه دانش انتظامی زمستان ( 1384 شماره 27 ص.108: Tonry (fn. 62), pp Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Manfred Nowak, Mission to the Republic of Moldova. A/HRC/10/44/Add. 3, 12 February 2009, No. 57.

94 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 92 انعکاس بارزي از این تغییرات است. این تغییرات همچنین نشانگر میل به سوي یک 172 «عوامگرایی کیفري فراگیر» از سوي سیاستمداران که خواهان 173 اعمال مجازاتهاي سنگینتر به ویژه براي تکرارکنندگان جرم میباشند و نیز وجود شکاف بین فعالان حوزه عدالت کیفري و محققانی که مایل به ارزیابی ماهیت سیاستهاي عدالت کیفري هستند از یک سو و سیاستمدارانی که میخواهند پیامهایی را به عامه مردم منعکس کنند دانسته 174 شده است. لکن در واقع دیدگاه و رویه راجع به ضمانتاجراهاي کیفري که زمانی به طور منسجم و یکنواخت پیرامون اندیشه پیشگیري از طریق اصلاح و بازسازي مجرمان شکل میگرفت ویژگی نظامهاي عدالت کیفري امروز میباشد. هر چند جهتگیري امنیتی و پاسخهاي تنبیهی در مورد گروههایی از مجرمان که خطرناك و تهدیدي براي امنیت عمومی محسوب میشوند عوامگرایی یا پوپولیسم کیفري وصفی است که حقوقدانان و جرمشناسان غربی به ویژه آمریکایی نسبت به سیاست کیفري دولتهاي محافظه کار دست راستی و ملیگراي کشورهاي خود به کار بردهاند حال آنکه مدل غالب سیاست جنایی آنها لیبرال- دموکراتیک است. در واقع طرفداران سیاست کیفري عمل گرا یا سیاست کیفري سیاست زده در یک رویکرد ساده انگارانه به پدیده پیچیده بزهکاري و با اعتقاد به ناکارآمدي و حتی شکست سیاستهاي پیشگیرانه اجتماعی و بالینی مهار جرم را تنها از رهگذر سختگیري کیفري در معناي گسترده آن ممکن میدانند. از این جهت چه بسا یکی از آثار چنین راهبردي تورم قابل توجه جمعیت کیفري زندانها باشد. در: لازرژ کریستین درآمدي بر سیاست جنایی ترجمه علیحسین نجفیابرندآبادي بنیاد حقوقی میزان 1392 صص: 44 و 50. (م) Daems, T.: Engaging with penal populism. The case of France. Punishment & Society 9 (2007), pp Tonry, M.: Criminology, Mandatory Minimums, and Public Policy. Criminology & Public Policy 5 (2006), pp , p

95 93 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است (مثلا مجرمان جنسی و خشن) دیدگاه غالب است برخوردهاي مبتنی بر جایگزینهاي حبس ضمانتاجراهاي اجتماعی مجازاتهاي بینابین میانجیگري و عدالت ترمیمی و اخیرا تمایل به طراحی یک برنامه ورود مجدد محکومان سابق (به اجتماع) هنوز در صدر برنامههاي راجع به 175 سیاستهاي مربوط به جرم قرار دارد. پیشبینی چارچوبهاي قانونی براي تعیین مجازات که حبسهاي 176 طولانی مدت را ممکن میسازد و تحمیل مجازاتهاي حبس براي جرایم متعدد که به طور متوالی (یعنی مجموعا ) اجرا میشود موجب افزایش 177 حبسهاي بلند مدت میگردد. باید توجه ویژهاي هم به مجازات حبسابد 178 و در اینجا حبسابد غیر قابل بخشودگی معطوف شود. تا کید بر حبسهاي طولانی مدت یا حبسابد نباید مانع بررسی تا ثیر حبسهاي کوتاه مدت بر مشکلات مربوط به ظرفیت زندانها شود. حبسهاي کوتاه مدت به گروه خاصی از مجرمان مربوط میشود که عبارتند از: مجرمین مزمن یا به عادت که مشکلات خاصی را ایجاد میکنند و بار سنگینی را بر عهده نظامهاي اصلاحی میگذارند. تکرار جرم و محکومیت هزینههاي قابل توجهی را به دنبال دارد و در بلند مدت بر ظرفیت زندانها Lynch, J. P.: Prisoner Reentry: Beyond Program Evaluation. Criminology & Public Policy 5 (2006), pp Mauer, M.: The Hidden Problem of Time Served in Prison. Social Research 74 (2007), pp ; Blogs. findlaw. com/blotter/2009/06/100-year-sentencefor-teen-sex-offender-with-47-iq-co ncurrent-sentences-fair. html [ ]; Terreblanche, S.: Sentencing: Changes and effect since 1994; www. csvr. org. za/wits/confpaps/terreblanche. htm [ ]. Ashworth, A.: Sentencing and Criminal Justice. 4th ed. Cambridge 2005, p For a review of positions of the South African and Namibian Supreme Courts on life without parole see Terreblanche, S.: Sentencing: Changes and effect since 1994; www. csvr. org. za/ wits/confpaps/ terreblanche. htm [ ].

96 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 94 فشار وارد میآورد. به علاوه وجود مجرمان مزمن محدودیتهاي راجع به 179 اصلاح مجرمان در زندان را نشان میدهد. جایگزینهاي شکستخورده حبس و بازگشت دوباره به زندان به دلیل نقض شرایط آزادي مشروط 5-2 جایگزینهاي حبس مثل جزاي نقدي خدمات اجتماعی توقیف خانگی توأم با نظارت الکترونیک و تعلیق مراقبتی یا تعلیق اجراي مجازات در اثناي دهههاي گذشته در نظامهایی راجع به ضمانتاجراهاي کیفري گنجانیده شدهاند. آزادي زود هنگام به دلیل آزادي مشروط با وجود این که در برخی کشورها لغو شده است هنوز نهاد مهمی در اکثر نظامهاي مبتنی بر اصلاح میباشد. با این حال جایگزینهاي حبس و بخشودگی خطر زندانی شدن فرد را در صورت عدم پرداخت جزاي نقدي یا نقض شرایطی که توأم با جایگزینهاي حبس بوده است و یا در صورت ارتکاب مجدد جرم به همراه دارد. به ویژه جزاي نقدي در شرایط اقتصادي ضعیف و وجود فقر گسترده مستعد تبدیل شدن به حبس میباشد. گزارشهاي راجع به کشورهایی که در آنها فقر گسترده وجود دارد نشان میدهد که اکثر مجرمان به این دلیل به زندان افتادهاند که توان پرداخت حتی مبالغ اندك جزاي نقدي را 180 نداشتهاند. بازگرداندن مجدد مجرمان بخشوده شده به زندان در برخی کشورها موجب افزایش جمعیت زندانها شده است. در انگلستان و ولز تعداد فزآیندهاي از زندانیان به دلیل این که بخشودگی آنها لغو شده است در زندان هستند. در کالیفرنیا نقضکنندگان شرای ط آزادي مشرو ط تقریبا Report by the Comptroller and Auditor General: Managing offenders on short custodial sentences HC 431 Session London, 10 March 2010, p. 4. www. pfi. org/home/centre for Justice and Reconciliation/News/Partnership for Addressing Prison Overcrowding in South Africa.

97 95 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است 181 درصد پذیرفتهشدگان به زندان را تشکیل میدهند. اکثر اینها ناشی از نقضهاي شکلی (و نه واقعی) است و تعداد اندکی از آن موارد مشتمل بر 182 ارتکاب مجدد جرم است. تحقیقات همچنین نشان میدهد تغییر در رویههاي راجع به لغو بخشودگی مجرمان بیش از آنکه ناشی از رفتار واقعی مشمولان آزادي مشرو ط باشد با تغییر حساسیتها درباره نقض شرای ط آزادي مشروط 183 مرتبط است. در پرتو دلایل آشکار مبنی بر اینکه بازگرداندن مشمولان آزادي مشرو ط به زندان بنا به دلایل شکلی (که عمدتا ناشی از تشدید مراقبتهاست) 184 باعث کاسته شدن از تکرار جرم نمیشود باید توجه ویژهاي نسبت به چارچوب قانونی پیشبینی شده براي لغو مجازاتهاي تعلیقی و بخشودگی مبذول شود. مجرمان فقیر و ناتوان به صور گوناگون باعث تورم جمعیت زندانها میشوند. در کشورهاي در حال توسعه فقر مشکل اصلی براي عدم توانایی اشخاص نسبت به پرداخت مبالغ حتی اندك جزاي نقدي یا وثیقه میباشد. نظامهایی که در میان ضمانتاجراهاي خود جایگزینهایی را براي توقیف مجرمان پیشبینی نکردهاند مسلما در تلاشهاي خود براي پرهیز از جمعیت 185 بالاي زندان ناکام میمانند. در حوزه اروپا مجرمان غالبا براي 181 Legislative Analysts s Office: Prison Overcrowding An Overview on Construction and Rehabilitation. Senate Public Safety Committee, February 19, 2008, p Padfield, N. & Maruna, S.: The revolving door at the prison gate: Exploring the dramatic increase in recalls to prison. Criminology and Criminal Justice 6 (2006), pp , pp Reitz, K.: Questioning the Conventional Wisdom of Parole Release Authority, in: M. Tonry (ed.), The Future of Imprisonment in the 21st Century. New York 2004, pp ; Padfield & Maruna (fn. 143), p Petersilia, J. & Turner, S.: Intensive Probation and Parole, in: M. Tonry (ed.), Crime and Justice. An Annual Review of Research, Vol. 19. Chicago 1993, pp در این باره در نظام عدالت کیفري ایران در پرتو راهبرد کلی کاهش استفاده از

98 م( تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 96 مجازاتهاي جایگزین یا اجتماعی مناسب تشخیص داده نمیشوند زیرا مهاجران (غیر قانونی) داراي ارتباط قوي با جامعه نمیباشند و بنابراین در تصمیمات راجع به توقیف قبل از محاکمه و تصمیمات راجع به جایگزینهاي حبس از جمله گروههاي پر خطر محسوب میشوند. 6-2 بازداشت پیش از محاکمه دلایل عمده تورم جمعیت زندان در چارچوبهاي قانونی موجود و بازداشت پیش از محاکمه نهفته است. در برخی از مناطق نسبت بالایی از 186 محبوسین محکوم نشده در میان جمعیت زندانی حضور دارند. اطلاعات مندرج در جدول (1) فوق به طور قطعی دلالت بر آن دارد که رابطه متقابل قوي و مهمی بین بازداشت پیش از محاکمه و میزان تورم جمعیت زندان وجود دارد لکن میزان این ارتباط از لحاظ کشورها (و مناطق) با یکدیگر متفاوت است. رابطه بین بازداشت پیش از محاکمه و تورم جمعیت زندان میتواند از زوایاي مختلف توضیح داده شود. مجازات زندان مجازاتهاي جایگزین حبس در قانون مجازات اسلامی مصو ب 1392/2/1 پیش بینی شد. به استناد ماده 64 این قانون «مجازاتهاي جایگزین حبس عبارت از دوره مراقبت خدمات عمومی رایگان جزاي نقدي جزاي نقدي روزانه و محرومیت از حقوق اجتماعی است که در صورت گذشت شاکی و وجود جهات تخفیف با ملاحظه نوع جرم و کیفیت ارتکاب آن آثار ناشی از جرم سن مهارت وضعیت شخصیت و سابقه مجرم وضعیت بزه دیده و سایر اوضاع و احوال تعیین و اجراء میشود.» 186 Zepeda Lecuona, G.: Myths of Pretrial Detention in Mexico. Monterrey 2005, p. 7; Schönteich, M.: The Scale and Consequences of Pretrial Detention around the World, in: Open Society Institute (ed.), Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York 2008, pp (

99 97 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است اولا : ممکن است رسیدگی به پروندهها در سامانهاي که بازداشتشدگان پیش از محاکمه را براي مدت زمانهاي طولانی پشت میلههاي زندان نگه 187 میدارد با تا خیر همراه باشد. این تا خیرها گاه در نتیجه مشکلات قانونی ماهوي و شکلی رخ میدهد لکن چه بسا ناشی از رویههایی باشد که در آنها نیاز به تعیین اولویتهاي لازم براي خاتمه دادن به پروندههاي معوقه به درستی مورد توجه قرار نگرفته است. ثانیا : تعداد زیاد بازداشتشدگان پیش از محاکمه ممکن است ناشی از استفاده زیاد محاکم کیفري از بازداشت پیش از محاکمه باشد. باز این شاید نتیجه یک چارچوب قانونی باشد که در آن جایگزینهاي موفقی براي بازداشت پیش از محاکمه تعیین نشده است و یا نتیجه طبیعی رویهاي باشد که با وجود جایگزینهاي در دسترس استفاده کاملی از 188 آنها نمیکند. لکن با وجود ارتباط متقابل قوي بین میزان حبس پیش از محاکمه و تورم جمعیت زندان چنین رابطه متقابلی نمایانگر وجود یک رابطه سببیت نیست. هر گاه رویههاي موجود درباره حبس پیش از محاکمه منجر به تبدیل وضعیت سریعتر زندانی تحت قرار به زندانی محکوم شده باشد این رویهها تا ثیري بر تورم جمعیت زندانها نخواهند داشت. تنها در صورتی میتوان انتظار تا ثیرگذاري حبس پیش از محاکمه بر میزان جمعیت زندان را داشت که تقلیل پذیرش زندانی یا تقلیل مدت حبس متهمان تحت قرار بر آن دسته ICRC: Philippines: Protecting life and dignity in places of detention. ICRC Bulletin No. 01/ 2010, 3 February See for example Commission on Human Rights: Report of the Special Rapporteur, Manfred Nowak. Addendum. Follow-up to the recommendations made by the Special Rapporteur. Visits to Azerbaijan, Brazil, Cameroon, Chile, Mexico, Romania, the Russian Federation, Spain, Turkey, Uzbekistan and Venezuela. E/CN. 4/2006/6/Add. 2, 21 March 2006, pp , where it is stated that despite the possibility to release suspects on bail and public approval of such measures, release on bail is very rarely used in practice.

100 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 98 از بازداشتشدگان پیش از محاکمه که نهایتا مجازات حبس برایشان تعیین نمیشود اثر گذارد. بخش کم و بیش قابل توجهی از بازداشتشدگان پیش از محاکمه در عمل به مجازاتهاي اجتماعی محکوم شده (یا تبري ه خواهند شد). با این حال این نکته هم مسلم است که در برخی از این موارد مجازاتهاي اجتماعی به این دلیل اعمال میشود که متهم پیشتر مدتی را در زندان گذرانده است. 7-2 خلاصه: نیاز به تحقیقات ملی ویژه در این تحقیقات برخوردهاي مختلفی براي توضیح افزایش (و تا حد کمتري کاهش) جمعیت زندان اتخاذ شده است. افزایش نرخ زندانی معمولا با افزایش تقاضا براي مجازات مرتبط میشود. در برخی از کشورها افکار 189 عمومی براي درك افزایش جمعیت زندان مهم دانسته شده است. با این حال مسلما فرآیند حبس و روند جمعیت زندان از مجموعه مشترکی از متغیرها یا شرایط تبعیت نمیکند. تغییرات راجع به جمعیت زندانها و تورم زندانی ناهمگون هستند و (همانطور که تونی و فارینگتون اخیرا در مورد نتایج ضمانتاجراهاي کیفري و تعیین مجازات اشاره کردهاند) نشانگر ویژگیهایی است که مستلزم تحلیل دقیق هر یک از نظامهاي مل ی عدالت 190 کیفري میباشد. تحقیقات انجام شده در مورد تورم جمعیت زندان (به ویژه راجع به افزایش و کاهش میزان جمعیت زندان) نشان داده است که Freiberg, A. & Gelb, K.: Penal populism, sentencing councils and sentencing policy, in: A. Freiberg & K. Gelb (eds.), Penal Populism, Sentencing Councils and Sentencing Policy. Cullompton 2008, pp. 1-14, p. 3. Tonry, M. & Farrington, D. P.: Punishment and Crime across Space and Time, in: M. Tonry & D. P. Farrington (eds.), Crime and Punishment in Western Countries, Crime and Justice. A Review of Research, Vol. 33. Chicago, London 2005, pp

101 99 2. تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است شرایط مو ثر بر میزان جمعیت زندان چندگانه است و از سامانهاي به سامانه دیگر تفاوت میکند. این شرایط با توجه به ویژگیهاي تاریخی حقوقی اقتصادي و فرهنگی متفاوت است. آنها مبتنی بر تجارب قبلی و ساختار خاص سیاسی میباشند. در تحلیل اخیر از آمار زندانهاي آمریکا براي دوره بین 1977 تا 2005 سپ لمن به این نتیجه رسید که بهترین عوامل در پیشبینی میزان جمعیت زندان عبارت است از جرم سیاستهاي تعیین مجازات تورم زندانی و هزینههاي انجام شده از سوي دولت 191 (براي زندانها). به این ترتیب تورم جمعیت زندان ممکن است بخشی از تهاجم یک فرآیند سیاسی باشد که در آن در نتیجه نداشتن تصوري از گزینههاي دیگر به جز ساختن زندانهاي نو هزینه کردن براي زندانها منتهی به حرکتی براي تحکیم تصمیمات سیاسی میشود که در عین حال امکان تورم جمعیت زندانها را فراهم میآورد. این نتیجهگیري که ساخت گسترده زندانها در آمریکا (و مشکلات تورم جمعیتی متعاقب آن) اجتنابناپذیر نبوده است به وسیله کاهش موفقیتآمیز جمعیت سازمانی افراد مختلالمشاعر در دهههاي هفتاد و هشتاد میلادي ) زا طریق ارا ي ه مشوقهاي مالی فدرال براي اجراي سیاستهاي عدم سازمانگرایی) اثبات میشود و بر نقش مهم تصمیمات اتخاذ شده در نظام 192 سیاسی در این حوزه اشاره دارد. بنابراین توصیههاي رویهاي نسبت به اقداماتی که براي مقابله با تورم جمعیت زندان لازم است باید مبتنی بر تحلیل دقیق هر سامانه خاص بوده و مرحله پیش از محاکمه تعیین مجازات (و عوامل مو ثر بر میزان مجازات) Spelman (fn. 109). Spelman (fn. 109), p. 73.

102 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 100 رسیدگیهاي پس از دادرسی و تصمیمگیريهاي پس از آزادي (مشتمل بر رویههاي راجع به عفو و بخشودگی) را در بر گیرد. آگاهی ماهوي در مورد این که فرآیند قضایی راجع به مجرمان چگونه است اطلاعات راجع به چگونگی تعیین مجازات و فرآیندهاي پس از دادرسی و نیز تصمیمگیريهاي اصلاحی براي تطبیق دادن سیاستها بر ویژگیهاي خاص هر کشور مورد نیاز میباشد. با این حال تحقیقات بین فرهنگی راجع به جرم مجازات و اصلاح نشان میدهد که آمار و دادههاي مل ی «مشکلات و ناکارآمديهاي اساسی» غیرممکن نسازد مشکل میکند. 193 دارند که اتکا بر نتایج و تعمیم آنها را حتی اگر چیز دیگري که پاسخ آن روشن نیست این سو الات است که چرا جمعیت زندان ثابت مانده یا تقلیل مییابد و چرا نظامهاي عدالت کیفري آشکارا از تجارب گذشته درس نمیگیرند تورم جمعیت زندان به یک موضوع قدیمی رویهاي و تحقیقاتی اشاره دارد. حداقل از سالهاي دهه هفتاد میلادي (زمانی که قوانین کیفري جدید و مجازاتهاي حبس طولانی به ویژه منتج به موجی از پذیرش زندانیان به زندانها شدند) تحقیقات بر مشکل تورم جمعیت زندانها و راههاي حل آن متمرکز بوده است. مجموعهاي از گزارشهاي تحقیقاتی و پیشنهادهاي رویهاي وجود دارد که همه آنها راه حلهاي عمدتا مشابهی را (در مورد جمعیت زیاد و تورم زندانها) 194 پیشنهاد میکنند. با این حال با توجه به جایگزینهاي حبس برنامههاي اصلاحی بهتر Tonry & Farrington (fn. 150), p. 11. Petersilia, J.: Influencing public policy: An embedded criminologist reflects on California prison reform. Journal of Experimental Criminology 4 (2008), pp

103 تورم جمعیت در زندانها چگونه بیان شده است اقدامات جایگزین براي معتادان به مواد مخدر و افراد مختل المشاعر تا کید کمتر بر حبس و پذیرش حبس به عنوان آخرین راهحل سیاستگذاران گاه ابزارهایی را مورد استفاده قرار میدهند که نظامهاي عدالت کیفري را به شکل عمیقتري دچار مشکل ظرفیت زندانها میکنند. بنابراین براي مثال در دهه نود میلادي تا ثیري که قوانین سه ضربه و به طور کلی پذیرش مجازاتهاي سنگین بر نظام عدالت کیفري کالیفرنیا گذاشت به درستی 195 پیشبینی شده بود. تحقیقات انجام هزینههاي گزاف و تا ثیر کمتري را از 196 لحاظ ایجاد امنیت بیشتر نشان میداد. به طور کلی تحقیقات به خوبی نشان میدهد که زندان در مقایسه با جایگزینهاي حبس موجب تکرار جرم کمتر یا بازدارندگی (ارعاب) 197 بیشتر نمیشود. با این حال تنها پس از آن که بار مالی بسیار سنگین شد و دادگاهها شروع به مطالبه تقلیل فوري و مو ثر جمعیت زندان کردند سیاستمداران تغییرات اساسی را آغاز نمودند. در واقع به نظر میرسد که موقعیتهاي خوبی براي انتقال دستآوردهاي تحقیقات به نظام سیاسی جهت توسعه رویههاي اصلاحی «مستدل» 198 وجود دارد Parent, D., Dunworth, T., McDonald, D. & Rhodes, W.: Key Legislative Issues in Criminal Justice: Mandatory Sentencing. National Institute of Justice, Washington, January 1997, p. 4. Stolzenberg, L. & D Alessio, S. J.: Three Strikes and You re Out : The Impact of California s New Mandatory Sentencing Law on Serious Crime Rates. Crime & Delinquency 43 (1997), pp von Hirsch, A., Bottoms, A., Burney, E. & Wikstroem, P. -O.: Criminal Deterrence and Sentence Severity: An analysis of recent research. Oxford 1999; Shepherd, J.: The Imprisonment Puzzle: Understanding How Prison Growth Affects Crime. Criminology & Public Policy 5 (2006), pp , p. 285; Aos, S., Miller, M. & Drake, E.: Evidence-Based Public Policy. Options to Reduce Future Prison Construction, Criminal Justice Costs, and Crime Rates. State Institute for Public Policy. Washington 2006; Marsh, K., Fox, C. & Hedderman, C.: Do You Get What You Pay for? Assessing the Use of Prison from an Economic Perspective. The Howard Journal for Penal Reform 48 (2009), pp Tonry (fn. 135), p. 54.

104 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها پیامدهاي زندانهاي پرجمعیت مترجمان: * رحیم نوبهار (عضو هیا ت علمی دانشکدة حقوق دانشگاه شهید بهشتی) فاطمه نوبهار (دانشآموخته دوره کارشناسی ارشد حقوق عمومی دانشگاه شهید بهشتی) زندانهاي پرازدحام بر تمام شرایط حبس و نتایج مورد انتظار از آن اثر منفی 199 دارند. برخی آثار ازدحام ممکن است از هم متمایز باشند. تورم شمار زندانیان پیش از هر چیز سبب محدودیت فضاي زندگی و از دست رفتن خلوت و کرامت انسانی مرتبط با آن میشود این امر به نوبه خود بر اعتماد و اطمینان زندانیان به مشروعیت نظام زندان اثر میگذارد. تورم جمعیت زندانها ممکن است به کاهش خدمات عمومیاي بینجامد که باید در امکانات زندان به منظور هماهنگی با استانداردهایی براي دسترسی به درمانهاي پزشکی تجهیزات بهداشتی و برنامههاي آموزشی تربیتی و 200 بازپرورانه فراهم شود. نیازهاي مربوط به بازپروري ممکن است از طریق فرستادن زندانیان کمخطر به بخشهاي با حداکثر امنیت تحت تا ثیر قرار 201 گیرد زیرا در این صورت دیگر فضاهاي زندان در دسترس نخواهند بود. * Fry, L. J.: Continuities in the determination of prison overcrowding effects. Journal of Criminal Justice 16 (1988), pp Walmsley, R.: Prison health care and the extent of prison overcrowding. International Journal of Prisoner Health 1 (2005), pp Petersilia, J.: Understanding California Corrections: Summary. UC Irving

105 پیامدهاي زندانه يا پرجمعیت یب( در این زمینه به ویژه معالجات پزشکی زیر خط استاندارد و محی طهاي 202 مستعد براي گسترش بیماريهاي عفونی مورد توجه قرار گرفتهاند. چون جمعیت زندان بیانگر نر خهاي بالاتري از بیماريهاي عفونی خاص است- در برخی از نقاط دنیا این بیماريها شامل بیماريهایی غیر از ایدز و هپاتیت سی) و به ویژه مرض سل هم میباشد- برنامهها براي اراي ه درمانهاي مو ثر درست مانند سیاستهاي پیشگیري از انتقال این بیماريها در درون خود زندان هم 203 با مانع مواجه است و البته طبیعی است که پس از آزادي 204 از زندان هم خطر سرایت بیشتر بیماري به عموم گسترش یابد. بودجه کم سلامت زندان سهم بالاي زندانیان آلوده به بیماريهاي عفونی ) هب ویژه مجرمان مواد مخدر) و جمعیت بالا یکدیگر را تقویت 205 میکنند. اعتقاد بر این است که نرخهاي بالاتر خودکشی از پیامدهاي 206 شرایط تراکم جمعیت است. کاهش نسبت کارکنان/ زندانیان ممکن است Center for Evidence Based Corrections 2006, p Sarkin, J.: An overview of human rights in prisons worldwide, in: J. Sarkin (ed.), Human Rights in African Prisons. Capetown 2008, pp. 1-39, p. 19; Human Rights Council: Seventh session. Agenda item 3. Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Manfred Nowak. Addendum. Mission to Indonesia. A/HRC/ 7/3/Add. 7, 10 March 2008, p Winarso, I. et al.: Indonesian National Strategy for HIV/AIDS control in prisons: A public health approach for prisoners. International Journal of Prisoner Health 2 (2006), pp Declaration on Principles of Cooperation Between Prison Health and Public Health Services and Development of a Safer Society. Adopted during the 6th Partnership Annual Conference on 25 November Oslo, Norway, p The PEW Center (fn. 61), p The Howard League for Penal Reform: Briefing paper on prison overcrowding and suicide. October 2005; Leese, M., Thomas, S. & Snow, L.: An ecological study of factors associated with rates of self-inflicted death in prisons in England and Wales. International Journal of Law and Psychiatry 29 (2006), pp ; however, see also Fazel, S., Grann, M., Kling, B. & Hawton, K.: Prison suicide in 12 countries: An ecological study of 861 suicides during Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology 45 (2010,

106 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 104 پیامدهاي زیانباري براي امنیت شخصی اجراي برنامههاي ملاقات با زندانیان و پذیرش مرخصی از زندان داشته باشد. یکی از اثرهاي جانبی سیاستهاي رهایی از ازدحام که به نقل و انتقال از تا سیسات پرجمعیت به زندانهاي کم جمعیتتر اما دورتر 207 میانجامد تا ثیر منفی بر دیدارهاي خانوادگی و نقض حق بر زندگی خانوادگی است. (براي مثال نگاه کنید به ماده 4 پیمان اروپایی حقوق بشر) در واقع از بسیاري از کشورها آمارهاي بالاتري از خشونت در 208 زندان گزارش شده است. گزارشگر عمومی در گزارشی در مورد وضعیت زندانها در پاراگوي ه به زندانی اشاره کرده است که در آن 3000 بازداشت شده تنها توس ط 40 نگهبان در هر نوبت نگهبانی میشوند. گزارش به مشکلات شدید امنیتی اشاره کرده است که هم از خشونت میان زندانیان 209 سرچشمه میگیرد و هم از قاچاق کنترل نشده مواد مخدر درون زندان. تورم جمعیت زندانها در برخی موارد ناشی از استفاده بیش از حد از حکم حبس و همراه با زندانی شدن بخش زیادي از مردان جوان از 210 گروههاي اقلیت و محلههاي محروم است. بهویژه ملاحظه شده است که زندانهاي پرازدحام به شدت بر گروههاي بیسواد و فقیر در یک جامعه اثر میگذارد. 211 اثر اصلی این امر تقویت نابرابري اجتماعی ارزیابی شده است published online) who do not find a correlation between overcrowding and suicide rates. Memorandum from The Prison Reform Trust; www. parliament. uk. Baker et al. (fn. 33), pp Human Rights Council: Seventh session. Item 3 of the agenda. Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Manfred Nowak. Addendum. Mission to Paraguay. A/HRC/7/3/Add. 3, 1 October 2007, p. 18. Petersilia, J.: When Prisoners Return to the Community: Political, Economic, and Social Consequences. Sentencing & Corrections. Issues for the 21 st Century. National Institute of Justice, Washington Western, B.: Mass Imprisonment and Economic Inequality. Social Research

107 پیامدهاي زندانه يا پرجمعیت پیامد استفاده بیش از حد از حبس ورود دوباره به زندان و جامعهاي است 212 که سنگینی بار نرخ بالاي مجرمان سابقه دار را به دوش میکشد و در معرض فرسایش ظرفیتها از طریق کنترل غیر رسمی قرار 213 دارد. همچنین تصور میشود که گذراندن مدت محکومیت حبس در شرایط ازدحام خطر 214 تکرار جرم پس از آزادي را افزایش میدهد. تورم جمعیت زندانها زمینهساز شرایط کاري همراه با فشار براي کارکنان زندان است و وضعیتی ناسازگار با معیارهاي بینالمللی و مل ی براي 215 زندانیان خوش رفتار پدید میآورد. ازدحام به نقض استانداردهاي هنجارین و نقض قوانین مصوب میانجامد. اصول جداسازي به ویژه جداسازي زندانیان محکوم از زندانیان بازداشتی و جداسازي بازداشتشدگان نوجوان از زندانیان بزرگسال گاه در معرض برآورده نشدن است (2007), pp , p Mukamal, D. A.: Introduction: Consequences of a Carceral State. Social Research 74 (2007), pp Clear, T. R. & Rose, D. R.: When Neighbors Go to Jail: Impact on Attitudes About Formal and Informal Social Control. National Institute of Justice, Washington Steinberg (fn. 29), p. 7. International Centre for Criminal Law Reform and Criminal Justice Policy: International Prison Policy Development Instrument. Vancouver 2001; Baker et al. (fn. 33), p. 36; The Correctional Investigator Canada: Annual Report of the Office of the Correctional Investigator Ottawa 2009, p. 31.

108 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها توجه مو ثر به جمعیت زندانها چارههایی براي حل تورم جمعیت زندانها: دستورکارهاي معروف 1-4 ازدحام در زندانها دهههاست که در دستور کار سیاستهاي بینالمللی و مل ی قرار دارد تا آن جا که شگفت نیست که تا کنون راهبردها براي کاهش 216 ازدحام به صورت گسترده مورد مباح ثه قرار گرفته و ترویج شده است. به طور کلی رویکردها براي رویارویی با ازدحام زندان به کاهش ارجاع به 217 زندان و بازداشت و نیز کاهش مدت اقامت در زندان باز میگردد. راهبردها براي به دستیابی به کاهش وروديها به زندان بلند مدت و اقامت در آن شامل موارد زیر است: استفاده از جایگزینهاي تعقیب کیفري 218 (تغییر جهت) شناسایی See for example Report on the Conference to Develop Strategies to Combat Overcrowded Prisons. Held at Pretoria/Tshwane from 14 to 16 September 2005; European Federation of Public Service Unions, Trade Unions and Prison Services in Europe: Seminar on 19 May 2005, Luxembourg Discussion Document. Brussels 2005; Dankwa (fn. 74), p. 89. The PEW Center (fn. 61), p در این باره در نظام عدالت کیفري ایران میتوان به قانون آیین دادرسی کیفري مصو ب 1392/12/4 اشاره نمود. در ماده 81 این قانون امکان تعلیق تعقیب متهم به مدت شش ماه تا دو سال پیشبینی شده است. افزون بر آن در ماده 82 همان قانون براي حصول سازش بین طرفین امکان میانجیگري فراهم شده است. متن این مواد به شرح زیر است: ماده 81- در جرایم تعزیري درجه شش هفت و هشت که مجازات آنها قابل تعلیق است چنانچه شاکی وجود نداشته گذشت کرده یا خسارت وارده جبران گردیده باشد و یا با موافقت بزهدیده ترتیب پرداخت آن در مدت مشخصی داده شود و متهم نیز فاقد سابقه محکومیت مو ثر کیفري باشد دادستان میتواند پس از أخذ موافقت

109 توجه مو ثر به جمعیت زندانها متهم و درصورت ضرورت با أخذ تا مین متناسب تعقیب وي را از شش ماه تا دو سال معلق از دستورهاي زیر کند. در این صورت دادستان متهم را حسب مورد مکلف به اجراي برخی میکند : الف- اراي ه خدمات به بزهدیده در جهت رفع یا کاهش آثار زیانبار مادي یا معنوي ناشی از جرم با رضایت بزهدیده ب- ترك اعتیاد از طریق مراجعه به پزشک درمانگاه بیمارستان و یا به هر طریق دیگر حداکثر ظرف شش ماه پ- خودداري از اشتغال به کار یا حرفه معین حداکثر به مدت یکسال ت- خودداري از رفت و آمد به محل یا مکان معین حداکثر به مدت یکسال ث- معرفی خود در زمانه يا مدت یکسال معین به شخص یا مقامی به تعی نی ج- انجام دادن کار در ایام یا ساعات معین در مو سسات عمومی یا دادستان حداکثر به مدت یکسال دادستان حداکثر به عامالمنفعه با تعی نی چ- شرکت در کلاسها یا جلسات آموزشی فرهنگی و حرفه اي در ایام و ساعات معین حداکثر به مدت یکسال ح- عدم اقدام به رانندگی با وسایل نقلیه موتوري و تحویل دادن گواهینامه حداکثر به مدت یکسال خ- عدم حمل سلاح داراي مجوز یا استفاده از آن حداکثر به مدت یک سال د- عدم ارتباط و ملاقات با شرکاء جرم و بزهدیده به تعی نی دادستان براي مدت معین ذ- ممنوعیت خروج از کشور و تحویل دادن گذرنامه با اعلام مراتب به مراجع مربوط حداکثر به مدت ششماه تبصره 1- درصورتیکه متهم در مدت تعلیق به اتهام ارتکاب یکی از جرایم مستوجب حد قصاص یا تعزیر درجه هفت و بالاتر مورد تعقیب قرار گیرد و تعقیب وي منتهی به صدور کیفرخواست گردد و یا دستورهاي مقام قضایی را اجراء نکند قرار تعلیق لغو و با رعایت مقررات مربوط به تعدد تعقیب بهعمل میآید و مدتی که تعقی ب معلق بوده است جزء مدت مرور زمان محسوب نمیشود. چنانچه متهم از اتهام دوم تبري ه گردد دادگاه قرار تعلیق را ابقاء. ن میک د مرجع صادرکننده به است ل مک ف قرار

110 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 108 مفاد این تبصره در قرار صادره تصریح تبصره صالح است. کند. 2- قرار تعلیق تعقیب ظرف ده روز پس از ابلاغ قابل اعتراض در دادگاه تبصره 3- هرگاه در مدت قرار تعلیق تعقی ب معلوم شود که متهم داراي سابقه محکومیت کیفري مو ثر است قرار مزبور بلافاصله به وسیله مرجع صادرکننده لغو و تعقیب از سرگرفته میشود. مدتی که تعقیب معلق بوده است جزء مدت مرور زمان محسوب نمیشود. تبصره 4- بازپرس میتواند درصورت وجود شرایط قانونی اعمال مقررات این ماده را از دادستان درخواست کند. تبصره 5- در مواردي که پرونده بهطور مستقیم در دادگاه مطرح میشود دادگاه میتواند مقررات این ماده را اعمال تبصره کند. 6- قرار تعلیق تعقیب در دفتر مخصوصی در واحد سجل کیفري ثبت میشود و در صورتیکه متهم در مدت مقرر ترتیبات مندرج در قرار را رعایت ننماید تعلیق لغو میگردد. ماده 82- در جرایم تعزیري درجه شش هفت و هشت که مجازات آنها قابل تعلیق است مقام قضایی میتواند به درخواست متهم و موافقت بزهدیده یا مدعی خصوصی و با أخذ تا مین متناسب حداکثر دو ماه مهلت به متهم بدهد تا براي تحصیل گذشت شاکی یا جبران خسارت ناشی از جرم اقدام کند. همچنین مقام قضایی میتواند براي حصول سازش بین طرفین موضوع را با توافق آنان به شوراي حل اختلاف یا شخص یا مو سسهاي براي میانجیگري ارجاع دهد. مدت میانجیگري بیش از سه ماه نیست. مهلته يا مذکور در این ماده در صورت اقتضاء فقط براي قابل تمدید است. اگر شاکی گذشت کند تعقیب موقوف میشود. در سایر موارد اگر شاکی گذشت یکبار و به میزان مذکور و موضوع از جرایم قابل گذشت باشد کند یا خسارت او جبران شود و یا راجع به پرداخت آن توافق حاصل شود و متهم فاقد سابقه محکومیت مو ثر کیفري باشد مقام قضایی میتواند پس از أخذ موافقت متهم تعقی ب ماه تا دو سال معلق ماده (81) این قانون حسب مورد کند. در این صورت مقام قضایی متهم را با رعای ت مکلف وي را از شش تبصرههاي به اجراي برخی دستورهاي موضوع ماده

111 توجه مو ثر به جمعیت زندانها مذکور میکند. همچنین در صورت عدم اجراي تعهدات مورد توافق از سوي متهم بدون عذرموجه بنا به درخواست شاکی یا مدعی خصوصی قرار تعلیق تعقیب را لغو و تعقیب را ادامه میدهد. تبصره- بازپرس میتواند تعلیق تعقیب یا ارجاع به میانجیگري را از دادستان تقاضا نماید. و افزون بر موارد پیش گفته درباره صلح و سازش و میانجیگري جهت پرهیز از اعمال کیفر حبس میتوان به بخشنامه قوه قضاي یه بهمنظور توسعه فرهنگ صلح و سازش فراهم نمودن زمینه مناسب و لازم جهت حل و فصل اختلافات ناشی از جرایم اطفال و نوجوانان بهرهمندي آنان از مزایاي مصالحه و میانجیگري مبتنی بر عطوفت اسلامی و پرهیز از اعمال کیفر حبس براي اطفال و نوجوانان مصو ب 1385/10/16 اشاره نمود. متن این بخشنامه به شرح زیر است: بخشنامه به رؤساي کل دادگستريهاي سراسر کشور سازمان زندانها و اقدامات تا مینی وتربیتی کشور به منظور توسعه فرهنگ صلح و سازش فراهم نمودن زمینه مناسب و لازم جهت حل و فصل اختلافات ناشی از جرایم اطفال و نوجوانان بهرهمندي آنان از مزایاي مصالحه میانجیگري مبتنی بر عطوفت اسلامی و پرهیز از اعمال کیفر حبس براي اطفال و نوجوانان لازم است: رؤساي کل دادگستري استان ها با همکاري مدیران کل سازمان زندانها و اقدامات تا مینی و تربیتی هر استان و سایر مراجع ذیربط جهت ظرفیتهاي بالقوه و بالفعل شوراهاي حل اختلاف تربیتی اتخاذ نمایند تا: بهرهگیري از الف در کلیه حوزههاي قضایی که کانون اصلاح و تربیت وجود دارد شوراي حل اختلاف براي حلوفصل اختلافات ناشی از جرایم اطفال در محل کانون اصلاح و تربیت تشکیل گردد. «در حوزههاي فاقد کانون شعبه ویژه شوراي حل اختلاف براي این منظور در محل مناسب اختصاص داده شود.» ب اعضاي شوراي حل اختلاف ویژه امور اطفال و نوجوانان علاوه بر متا هل بودن و داشتن فرزند باید داراي: حداقل 40 سال تمام سن.

112 2 3 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 110 تحصیلات مربوط با رشته روانشناسی مددکار اجتماعی. دو سال سابقه فعالیت در شوراي حل اختلاف و توانایی و اهتمام در ایجاد صلح و سازش باشند. اعضاي شوراي حل اختلاف باید دوره آموزشی مربوط به آیین دادرسی (مدیریت امور شوراها امور تربیتی و نحوه برخورد اطفال و نوجوانان» را براساس برنامه آموزشی طی نمایند.) پ شوراي حل اختلاف براي ایجاد صلح و سازش تمامی مساعی و تلاش خود را به کار گرفته و میتواند از همکاري و مساعدت مراجع دیگر و اشخاص مصلح و مو ثر استفاده نماید. ت قضات مشاور شوراي حل اختلاف از بین قضاتی که داراي 5 سال سابقه در محاکم خانواده و شعب ویژه جرایم اطفال و نوجوانان و امور سرپرستی باشند انتخاب شوند. تبصره: مشاورین مذکور به مدت دو سال انتخاب و در طول مدت غیرقابل عزل و استعفاء میباشند مگر اینکه به تشخیص ري یس کل دادگستري استان شرایط قانونی را از دست داده باشند. ث در اجراي مفاد این بخشنامه باید ترتیبی اتخاذ شود که بین دادگاه ویژه جرایم اطفال و نوجوانان دادسراي مربوطه کانون اصلاح و تربیت انجمن حمایت از زندانیان ستاد دیه حوزه مربوطه سازمان بهزیستی و سایر سازمانها و نهادهاي مددکاري و حمایتی و شوراي حل اختلاف ویژه اطفال و نوجوانان ارتباطی هماهنگ و همکاري و تعامل همهجانبه ایجاد گردد. ج معاونت آموزش قوه قضاي یه و دادگستري کل هر استان برنامه ادوار آموزشی مناسب را تهیه و با هماهنگی اجرا خواهندنمود. چ گزارش عملکرد شوراي حل اختلاف ویژه اطفال و نوجوانان از طریق معاونت شوراهاي حل اختلاف دادگستري هر استان به اداره کل امور استانها و حوزه ریاست ارسال خواهدشد. رؤساي کل دادگستري استانها مسو ول اجراي این بخشنامه بوده و اداره کل امور استانها و سازمانهاي وابسته قوه قضاي یه مسو ول نظارت بر حسن اجراي آن

113 توجه مو ثر به جمعیت زندانها رویکردهاي عدالت ترمیمی استفاده از عدالت سنتی جرمزدایی کاهش شمار زندانیان غیر محکوم از طریق همکاري مو ثر میان پلیس خدمات زندان و دادگاهها براي دستیابی به محاکمه سریع و مدیریت مو ثر پرونده شناسایی 219 اصل جرم انگاري به عنوان آخرین راه چاره دسترسی بهتر به مشاوره دفاع 220 و استفاده بیشتر از معاضدتکنندگان قضایی در فرآیندهاي کیفري هدفگذاري براي کاهش جمعیت زندان استفاده فزآینده از جایگزینهاي مو ثر اثبات شده اعمال محکومیت حبس تنها براي جرایم خطرناك و به عنوان آخرین راه چاره و نیز براي کمترین زمان ممکن لحا ظ گنجایش زندان هنگام تصمیمگیري درباره حبس مدت و شرایط آن اجراي برنامههاي مربو ط به آزادي زودهنگام و مشرو ط تقویت الگوهاي نویدبخش جوابیه ارتقاي منشورهاي منطقهاي و بینالمللی مربوط به حقوق زندانیان و 221 پیش بردن اراده سیاسی براي تغییر و اصلاح. همچنین اداره نظام زندان در چارچوب محدودیتهاي رسما برقرار شده براي ظرفیت زندان معمولا از طریق همراهی و اجراي راهبردها و رهنمودهاي پیش گفته شرح داده 222 میشود. 219 خواهدبود. (م) Last Resort Principle 220 Paralegals 221 Ouagadougou Declaration and Plan of Action on Accelerating Prison and Penal Reforms in Africa, 25 February 2004; Taylor Griffiths, C. & Murdoch, D. J.: Strategies and Best Practices against Overcrowding in Correctional Institutions. The International Centre for Criminal Law Reform and Criminal Justice Policy. Vancouver Kitada, M.: Prison Population in Asian Countries: Facts, Trends and Solutions. United Nations Programme Network Institutes Technical Assistance Workshop. World Prison Population: Facts, Trends and Solutions. Vienna, May 10, 2001, pointing to strict observation of law and speedyprocessing of cases, restricted use of pretrial detention, effective use of alternatives to imprisonment and parole as an explanation of the lack of overcrowding in the

114 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 112 همچنین به نظر میرسد که نسبت به یک رویکرد دو بعدي از اجرا توافق کامل وجود دارد رویکردي که از یکسو اقداماتی را شناسایی میکند که از طریق آن با تورم جمعیت زندان مبارزه میشود و ازدحام کاهش داده میشود و از سوي دیگر این اقدامات را قابل قبول مینماید. البته راهبردها باید اجرا شوند و کنشگران اصلی باید هم آنها را درك کنند و هم قانع و راهنمایی شوند تا 223 (هزینههاي زندان) را متوجه شوند. با این حال مسیري که تورم جمعیت زندانها در طول چند دهه اخیر و به ویژه در چند سال گذشته در پیش گرفته است روشن میسازد که عدالت کیفري و سیاستهاي مربوط به زندان به اراده سیاسی و چنان شرایط اجتماعی و اقتصادي وابستهاند که آشکارا ساختارهایی افتراقی از فرصتها را پیش رو میگذارند. ازدحام آشکارا مورد تصدیق قرار گرفته و همچون امري که نمایانگر یک مشکل بزرگ است تلقی شده است. با این حال گزینههاي سیاستگذاري که ازدحام زندان را متورم میکند همچنان آشکارا جذابترند. با زندانهاي پر ازدحام و اصلاح زندان در نظامهاي سیاسی به عنوان اولویت برخورد 224 نمیشود. به علاوه هنگام توسعه سیاستگذاريها در مورد نحوه برخورد با زندانهاي پرجمعیت زمینههاي اجتماعی هم باید مورد ملاحظه قرار گیرند. راهحلها براي ازدحام باید از عهده پیچیدگی فرآیند تصمیمگیري که خود ازدحام را پدید آورده است 225 بر آید. چنین پیچیدگیهایی مطمي نا Japanese prison system. See for example Walmsley, R.: Global Incarceration and Prison Trends. Forum on Crime and Society 3 (2003), pp , p. 75. Sekhonyane, M.: Prison reform in Africa: Recent trends. CSPRI Newsletter No 10, April Kaufman, G.: The National Prison Overcrowding Project: Policy Analysis and Politics, a New Approach. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science 478 (1985), pp , p. 162.

115 م( م( توجه مو ثر به جمعیت زندانها ناشی از ساختار هنجارین و پر طول و تفصیلی هستند که دامنه قدرت افراد کارمند دولت را تعیین میکنند و عدالت کیفري را متلاشی مینمایند. تاکنون پیشنهادها براي پرداختن به تورم جمعیت زندان بر اساس رویکرد نظام 226 گسترده به جاي رویکردي که تنها بر نظام زندان تا کید میکند محدود بوده است. افزون بر این رویکردهاي جامع خود پیچیدگیاي که قرار است با آن برخورد کنند را بازتولید و زیادتر میکنند. 2-4 راهبردهاي هنجارین زندان و دیگر مکانهاي محرومیت از آزادي مشمول چارچوب هنجارینی از قوانین مل ی و بینالمللی است که بر پایه آن ازدحام و استلزامات آن براي وضعیت حقوق بشر زندانیان مورد ارزیابی قرار میگیرد. اسناد بینالمللی حقوق بشري مانند میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی معاهده سازمان ملل متحد علیه شکنجه متضمن ممنوعیت مجازاتها و نیز رفتارهاي غیر 227 انسانی و تحقیر کننده است درست همانگونه که اسناد منطقهاي حقو ق بشري مانند پیمان اروپایی حقوق بشر (ماده شکنجه پیمان آمریکایی حقوق بشر (ماده 228 3) پیمان اروپایی منع 229 5) یا منشور آفریقایی حقو ق 226 See for example Penal Reform in Africa: Index on good practices in reducing pre-trial detention. PRI 2005, stressing the need for participation of all agencies in the criminal justice system. 227 براي ملاحظه توضیحاتی در باره مفهوم مجازات غیر انسانی نک: نوبهار رحیم «به سوي مجازاتهاي هرچه انسانیتر» مجموعه مقالات همایش بینالمللی حقوق بشر و گفتگوي تمدنها دانشگاه مفید اردیبهشت 1380 صص ( 228 ماده 3- منع شکنجه: هیچکس نباید شکنجه شده یا در معرض رفتارها و مجازاتهاي غیرانسانی یا تحقیرآمیز قرار گیرد. ( 229 ماده 5(2)- هیچ کس نباید در معرض شکنجه یا رفتار یا مجازات خشن غیرانسانی یا

116 م( تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 114 بشر و مردم (ماده 230 5) چنین مضمونی را دارند. مقررات سخت بینالمللی توسط قوانین نرم کامل میشود که به صورت معیارهاي کمینه و توصیهها ظاهر میشود. به علاوه سازمان ملل متحد کتابهاي راهنماي بهترین شیوه کار را منتشر کرده است که راهنماي توسعه و به انجام رساندن اصلاح زندان و جایگزینهاي حبس است. جدا از هنجارهایی که به کرامت انسانی و ممنوعیت مجازاتهاي ظالمانه غیرانسانی و تحقیرکننده جایگاهی اساسی در اداره زندان و اصلاح زندان میدهد اسناد بینالمللی متضمن دیگر مقرراتی هستند که براي توسعه راهحلها براي ازدحام با اهمیتاند. در میان چنین مقرراتی اصل «آخرین راه چاره» هنگامی که در مورد حبس به کار بسته میشود نقش مهمی دارد زیرا این اصل به روشنی بیانگر این پیام روشن است که (براي مثال 231 در پیمان حقوق کودك یا در مقررات تحقیرآمیز قرار گیرد. همه اشخاص محروم از آزادي باید به دلیل کرامت ذاتی انسان با احترام مورد رفتار قرار گیرند. (م) ماده تمام اشکال... شکنجه... رفتار و مجازات خشن غیرانسانی یا تحقیرآمیز منع میشود. (م) در این باره ماده 37 پیمان حقوق کودك درخور توجه است: «کشورهاي طرف کنوانسیون اجراي اقدامات ذیل را متقبل میشوند: الف) هیچ کودکی نباید تحت شکنجه یا سایر رفتارهاي بیرحمانه و غیرانسانی یا مغایر شو ون انسانی قرار گیرد. مجازات اعدام و یا حبس ابد بدون امکان بخشودگی را نمیتوان در مورد کودکان زیر 18 سال اعمال کرد. ب) هیچ کودکی نباید به طور غیرقانونی و خودسرانه زندانی شود. دستگیري بازداشت و یا زندانی کردن یک کو كد میبایست مطابق با قانون باشد و به عنوان آخرین راه چاره و براي کوتاهترین مدت ممکن باید بدان متوسل شد.» (

117 توجه مو ثر به جمعیت زندانها 232 معیارهاي کمینه سازمان ملل متحد در مورد اقدامات غیر بازداشتی) مقررات معیارهاي کمینه سازمان ملل متحد در مورد اقدامات غیرحبسی (قواعد توکیو) مصوب مجمع عمومی طی قطعنامه شماره 45/110 مورخ 14 دسامبر 1990 به شرح زیر است: 1-1 اهداف اساسی 1- اصول ک یل 1-1 حداقل قواعد معیار حاضر یک سري اصول اساسی را براي ارتقا استفاده از قرارهاي غیرحبسی همچنین حداقل محافظت از اشخاص مشمول و راه حلهاي جانشین در مقابل زندانی شدن اراي ه میدهد. 1-2 منظور از این قواعد ارتقا مشارکت بیشتر جامعه در مدیریت عدالت جزایی مشخصا رفتار با متخلفان و ترویج احساس مسو ولیت در میان متخلفان در قبال جامعه است. 1-3 قواعد با در نظر جزایی اجرا خواهد شد. 1-4 دولته يا داشت شرایط سیاسی هر کشور و اهداف و مقاصد نظام عدالت عضو در موقع اجراي این قواعد سعی خواهند کرد تعادل میان حقوق فردي متخلفان حقوق بزهدیدگان و نگرانی جامعه براي ایم ین از جرم را اطمینان دهند. 1-5 دولته يا خواهند کرد تا گزینهه يا آحاد مردم و پیشگیري عضو قرارهاي غیرحبسی را در چارچوب نظامهاي حقوقی تدوین دیگر را جهت کاهش استفاده از زندان اراي ه دهند و با در نظر داشت رعایت حقوق بشر نیازهاي عدالت اجتماعی و احتیاجات براي اعاده وضع متخلف و خطمشیه يا حی- 2 طه قرارهاي غیرحبسی عدالت جزایی را عقلانی نمایند. 2-1 مفاد ذیربط قواعد حاضر درباره کلیه اشخاص مشمول پیگرد محاکمه یا اجراي یک حکم و در کلیه مراحل اجراي عدالت جزایی مصداق دارد. از نظر این قواعد این اشخاص صرفنظر از اینکه مظنون متهم یا محکوم باشند به عنوان «متخلفان» نامیده میشوند. 2-2 قواعد حاضر بدون هرگونه تبعیض به دلایل نژاد رنگ جنس سن زبان 232

118 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 116 مذهب عقیده سیاسی یا سایر عقاید اصل تابعیت یا اجتماعی فقر تولد یا سایر موقعیتها اجرا خواهد شد. 2-3 به منظور انعطافپذیري بیشتر منطبق با ماهیت و شدت تخلف با شخصیت و سابقه متخلف و با حمایت جامعه و اجتناب از استفاده غیرضروري زندان نظام عدالت جزایی باید طیف وسیعی از قرارهاي غیرحبسی از جمله تعی نی و پس محاکمه باید به نحوي تعی نی تکلیف پیش از از محکومیت را فراهم کند. تعداد و انواع قرارهاي غیرحبسی موجود گردد که منطبق با احتمال محکومیت باشد. 2-4 بسط قرارهاي غیرحبسی باید تشویق به دقت نظارت و استفاده از آنان به طور منظم ارزشیا یب گردد. 2-5 در برخورد با متخلفین در جامعه باید توجه گردد که ح یت الامکان از توسل به رسیدگی رسمی یا محاکمه توسط دادگاه طبق صیانت قانونی و حکومت قانون اجتناب شود. 2-6 قرارهاي غیرحبسی باید طبق اصل حداقل مداخله به کار گرفته شوند. 2-7 استفاده از قرارهاي غیرحبسی باید بخشی از حرکت به سوي عدم مجازات یا کیفرزدایی به ج يا انته يا صی- 3 دخالت یا تلاشه يا قانونی تا خیري در آن جهت باشد. 3-1 اراي ه تعریف و اجراي قرارهاي غیرحبسی توسط قانون تجویز میگردد 3-2 قرارهاي غیرحبسی بر اساس ارزیا یب ضوابط مقرر با ماهیت و شدت تخلف و شخصیت سابقه تخلف مقاصد محکومیت و حقوق بزهدیدگان صورت میگیرد. 3-3 اعمال صلاحدید توسط مقام مستقل قضایی یا مقام صالح دیگر در کلیه مراحل رسیدگی با اطمینان از پاسخگویی کامل و تنها طبق حکومت قانون صورت میگیرد. 3-4 قرارهاي غیرحبسی که سابقا به کار برده شده یا به ج يا تعهدي را بر متخلف تحمیل کند مستلزم رضایت متخلف است. 3-5 رسیدگیه يا رسمی که تصمیمات درباره اعمال قرارهاي غیرحبسی مشمول بازنگري از سوي مقام مستقل قضایی یا مقام صالح دیگر و بر اساس درخواست متخلف خواهد بود. 3-6 متخلف حق دارد در موضوعاتی که حقوق فردي وي را در اجراي قرارهاي متا ثر غیرحبسی میسازد درخواست یا شکایت خود را به عمل آورد.

119 توجه مو ثر به جمعیت زندانها 3-7 تمهیدات مقتضی براي حق رجوع و در صورت امکان جبران حقوقی در ارتباط با عدم رعایت حقوق بشر شناخته شده بین المللی پیشبینی خواهد شد. 3-8 قرارهاي غیرحبسی شامل آزمایش پزشکی یا روانی یا خطر جسمی یا صدمه ذهنی بی دلیل بر متخلف نخواهد بود. 3-9 بود شا ن متخلف مشمول قرارهاي غیرحبسی در همه اوقات مورد حمای ت خواهد در اجراي قرارهاي غیرحبسی حریم خصوصی متخلف بیش از حدي که مقام صالح تصمیم گیرنده اصلی پرونده مجاز شمرده باشد محدود نخواهد شد در اجراي قرارهاي غیرحبسی حریم خصوصی متخلف و به همان نحو خانواده وي محترم شمرده خواهد شد. تعی نی 3-12 سوابق شخصی متخلف کاملا محرمانه نگهداشته شده و براي طرف ثالث افشا نخواهد شد. دسترسی به چنین سوابق محدود به اشخاصی میشود که مستقیما با تکلیف مورد متخلف مرتبطاند یا دیگر اشخاص که کاملا مجاز هستند. 4- قید استثنا 4-1 هیچ چیز در این قواعد به عنوان مانع اجراي حداقل قواعد معیار رفتار با زندانیان حداقل قواعد معیار سازمان ملل متحد براي اجراي عدالت نوجوانان مجموعه اصول حمایت از کلیه اشخاص تحت هرگونه بازداشت یا زندان یا سایر موازین و اسناد حقوق بشر شناخته شده بین المللی و مربوط به رفتار با متخلفان و حمایت از حقوق بشر اساسیشان تفسیر نخواهد شد. 5- تعی نی تکلیف پیش از محاکمه 2- مرحله پیش از محاکمه 5-1 پلیس واحد پیگرد یا سایر کارگزاران مسو ول موارد جزاي ی چنانچه ملاحظه کنند که براي حمایت جامعه پیشگیري از جرم یا ارتقا احترام به قانون و حقوق بزهدیدگان ضرورتی به اقدام نیست در صورت اقتضا و سازگار با نظام حقوقی باید توانمند شوند تا متخلف را تبري ه یا تعی نی نمایند. براي تصمیمگیري درباره مناسب بودن تبري ه رسیدگی یک سري معیار در هر نظام حقوقی تدوین خواهد شد. دادستان ممکن است براي موارد جزي ی در صورت اقتضا قرارهاي غیرحبسی مناسب اعمال

120 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 118 نماید. 6- اجتناب از بازداشت پیش از محاکمه 6-1 بازداشت پیش از محاکمه به منزله آخرین ابزار توسل در رسیدگی کیفري با توجه دقیق به تحقیق راجع به تخلف مورد ادعا و براي حمایت از جامعه و بزه دیده مورد استفاده قرار خواهد گرفت. 6-2 راه ح یل بدیل براي بازداشت پیش از محاکمه در صورت امکان در مراحل اولیه به کار گرفته خواهد شد. بازداشت پیش از محاکمه دستیا یب طولانیتر از حد ضرورت براي به اهداف بیان شده در قاعده 5-1 نبوده و به گونهاي انسانی و با احترام به شا ن ذاتی انسان اجرا خواهد شد. 6-3 متخلف حق دارد در موارد مربوط به بازداشت پیش از محاکمه از مقام مستقل و صالح قضایی یا سایر مقامها پژوهش بخواهد. 7- گزارشه يا 7-1 تحقیق اجتماعی در صورتی که امکان گزارشه يا 3- مرحله محاکمه و محکومیت تحقیق اجتماعی باشد مقام قضایی ممکن است از گزارش تهیه شده توسط مسو ول صالح و مجاز یا مو سسه استفاده کند. گزارش باید حاوي اطلاعات اجتماعی درباره متخلف یع ین مرتبط با الگوي شخص تخلفکننده یا تخلفات رایج باشد. همچنین باید حاوي اطلاعات و توصیهه يا مرتبط با شیوه محکومیت باشد. گزارش باید مبتنی بر واقعیت عینی و بیطرفانه همراه با اظهار عقیده کاملا روشن باشد. 8- تعی نی 8-1 ا ف)ل تکلیف محکومیت با در اختیار داشتن طیفی از قرارهاي غیرحبسی مقام قضایی در تصمیم خود نیازهاي اعاده وضعیت متخلف حمایت از جامعه و مصالح بزه دیده را که در صورت اقتضا باید طرف مشورت قرار گیرد لحاظ خواهد نمود. 8-2 مقامات محکوم کننده ممکن است مواردي را به طرق ذیل فیصله دهند: مجازات شفاهی مانند نصیحت توبیخ و اخطار ب) تبري ه مشروط پ) مجازاتهاي موقعیتی

121 توجه مو ثر به جمعیت زندانها ت) مجازات اقتصادي و جریمهه يا ث) دستور مصادره با سلب مالکیت پولی مانند جریمهه يا ج) دستور اعاده مال به بزهدیده یا جبران خسارت چ) تعلیق یا تعویق حکم ح) نظارت آزمایشی و قضایی خ) دستور خدمت به جامعه د) ارجاع به مرکز مراقبت ك) تحت نظر در منزل ذ) هرگونه روش رفتاري غیر از زندان ر) ترکیبی از تدابیر فوق الذکر 4- مرحله پس از محکومیت 9- وضعیت پس از محکومیت 9-1 مقام صالح باید طیف وسیعی از راه حله يا نقدي و روزانه جانشین پس از محکومی ت را در اختیار داشته باشد تا از زندانی نمودن اجتناب و به متخلفان در ادغام زود هنگامشان در جامعه کمک کند. 9-2 وضعیت پس الف) مرخصی و اقامت در محله يا ب) خلاصی براي کار یا آموزش پ) اشکال مختلف التزام ت) اغماض ث) عفو 9-3 تصمیم درباره تعی نی از محکومیت ممکن است شامل موراد زیر گردد: خاص تکلیف پس از محاکمه به جز در مورد عفو مشمول بازنگري از سوي مقام قضایی یا دیگر مقام مستقل صالح و نیاز به درخواست متخلف است. 9-4 هرگونه تغییر در رابطه با برنامه غیرحبسی در مرحله بسیار اولیه مورد بررسی قرار می گیرد. 5- اجراي قرارهاي غیرحبسی

122 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها نظارت 10-1 منظور از نظارت کاهش ارتکاب مجدد تخلف و کمک به ادغام متخلف در جامعه است به نحوي که احتمال بازگشت وي را به وضعیت مجرمی ت برساند. به حداقل 10-2 در صورتی که قرار غیرحبسی به شرط نظارت باشد نظارت توسط مقامی صالح و تحت شرایط خاص تجویز شده از سوي قانون صورت می پذیرد در چارچوب یک قرار غیرحبسی مشخص مناسبترین نوع نظارت و رفتار باید براي هر مورد تعی نی شود که هدف آن کمک به متخلف براي کار کردن روي تخلف خود باشد. نظارت و رفتار باید در صورت ضرورت به صورت ادواري بازنگري و تعدیل شوند در موقع نیاز متخلفین باید از کمک روانی اجتماعی و مادي برخوردار باشند و همچنین به آنان فرصت داده شود که روابط خود را با جامعه تقویت و ادغامشان را در جامعه تسهیل کنند. 11- مدت 11-1 مدت قرار غیرحبسی طبق قانون بیش از مدت مقرر از سوي مقام صالح نخواهد بود چنانچه متخلف در کردار خود پاسخ مثبت داده باشد ممکن است تمهیدي براي لغو زودهنگام قرار صورت گیرد. 12- شرایط 12-1 در صورتی که مقام صالح شرایط مورد رعایت متخلف را تعی نی جامعه و نیازها و حقوق متخلف و بزهدیده باید لحاظ شوند. کند نیازهاي 12-2 شرایط مورد رعایت باید عملی موجز و با در نظر داشت نیازهاي بزهدیده ح یت الامکان محدود بوده و هدف آن کاهش احتمال بازگشت متخلف به رفتار جنایی و افزایش بخت ادغام اجتماعی وي باشد در آغاز بکارگیري قرار غیرحبسی متخلف توضیح شفاهی و کتبی درباره شرایط ناظر بر اجراي قرار از جمله تعهدات و حقوق وي دریافت خواهد کرد شرایط ممکن است تحت مقررهه يا قانونی و بر اساس پیشرفت حاصله از

123 توجه مو ثر به جمعیت زندانها سوي متخلف اصلاح شوند. درمان فرایند در چارچوب یک قرار غیرحبسی مشخص و در موارد مقتضی باید برنامههاي متنوع مانند کار موردي گروه درمانی برنامههاي مسکونی و رفتار تخصصی گروهه يا مختلف یا متخلفین تدوین گردد تا نیازهاي متخلفین موثرتر برآورده گردد درمان باید توسط افراد حرفهاي با آموزش مناسب و تجربه عملی انجام گیرد موقعی که تصمیم بر این شد که درمان ضرورت دارد باید تلاش به عمل آید که سابقه شخصیت استعداد ذکاوت و ارزشه يا منجر به ارتکاب تخلف درك شود. متخلف و به خصوص شرایط 13-4 مقام صالح ممکن است جامعه و نظامهاي پشتیبانی اجتماعی را در اجراي قرارهاي غیرحبسی دخالت دهد وظایف مربوط به موارد حمایت باید حتی المقدور عملی و در سطح قابل مدیریت حفظ گردد تا از اجراي موثر برنامهه يا درمانی اطمینان حاصل شود براي هر متخلف باید سابقه موردي ایجاد و توسط مقام صالح حفظ گردد. 14- انضباط و نقض شرایط 14-1 نقض شرایط مورد رعایت متخلف ممکن است نتیجهاش اصلاح یا لغو قرارهاي غیرحبسی باشد اصلاح یا لغو قرارهاي غیرحبسی توسط مقام صالح به عمل خواهد آمد و این تنها بعد از بررسی دقیق حقایق اقامه شده از سوي افسر ناظر و متخلف با هم صورت خواهد گرفت ناکامی در اجراي قرار غیرحبسی نباید خود به خود منجر به تحمیل قرار حبسی گردد در صورت اصلاح یا نسخ قرار غیرحبسی مقام صالح باید تلاش کند بدیلی براي قرار غیرحبسی برقرار نماید اختیار دستگیري یا حبس متخلف تحت نظارت در مواردي که نقض شرایط وجود دارد توسط قانون تجویز خواهد شد به محض اصلاح یا لغو قرار غیرحبسی متخلف حق دارد نزد مقام قضایی یا

124 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها کارکنان دیگر مقام مستقل صالح پژوهش بخواهد. 15- استخدام 15-1 نباید تبعیضی در استخدام کارکنان به دلایل نژاد رنگ جنس سن زبان مذهب م یل عقیده سیاسی عقیده دیگر منشا م یل یا اجتماعی دارایی تولد یا سایر موقعیت وجود داشته باشد. خط مشی مربوط به استخدام کارکنان باید سیاستهاي اقدام مثبت را لحاظ کرده و تنوع متخلفین مورد نظارت را منعکس کند اشخاص منصوب براي بکارگیري قرارهاي غیرحبسی باید از نظر شخصی مناسب و در صورت امکان داراي آموزش حرفهاي مناسب و تجربه عملی باشند. این صلاحیتها به وضوح مشخص خواهد شد به منظور تامین و حفظ کارکنان حرفهاي واجد شرایط موقعی ت مناسب بایس یت خدمتی حقوق و مزایاي مکفی متناسب با ماهیت کار تضمین و فرصتهاي فراوان براي رشد حرفهاي و رشد شغلی فراهم گردد. 16- آموزش کارکنان 1-16 در حالی که حقوق متخلف و حمای ت آموزش روشن ساختن مسو ولیته يا جامعه تضمین میگردد هدف از کارکنان در ارتباط با بازپروري متخلف خواهد بود. آموزش باید به کارکنان این درك را بدهد که همکاري و هماهنگی فعالی ت مو سسات مربوط یک نیاز است قبل از ورود به کار کارکنان آموزشهایی از جمله دستورالعمل درباره ماهی ت قرار غیرحبسی هدف نظارت و روشه يا خواهند کرد آموزشه يا بعد از ورود به کار کارکنان معلومات و ظرفی ت ضمن خدمت و دورهه يا براي آن منظور تسهیلات کافی فراهم خواهد شد. با مختلف و کاربرد قرار غیرحبسی دریافت شان را با حضور در بازآموزي حفظ کرده و بهبود خواهند داد. 7- داوطلبان و سایر منابع جامعه 17- مشارکت عامه 17-1 مشارکت عامه به منزله منبع عمده و یکی از مهترین عوامل مهم بهبود روابط

125 توجه مو ثر به جمعیت زندانها میان تحملکننده قرارهاي غیرحبسی و خانواده و جامعه باید تشویق گردد. این مشارکت باید کمکی براي تلاش در اجراي عدالت جزایی باشد مشارکت عامه باید به عنوان فرصتی براي اعضا جامعه جهت کمک به حمایت از اجتماع تلقی گردد. 18- درك و همکاري عامه 18-1 سازمانه يا مو سسات حکومت بخش خصوصی و عامه مردم باید براي حمای ت داوطلب مروج قرارهاي غیرحبسی تشویق شوند. از 18-2 کنفرانسها سمینارها کارگاهها و سایر فعالیتها باید برگزار شوند تا آگاهی در مورد نیاز به مشارکت عامه در کاربرد قرارهاي غیرحبسی را برانگیزند کلیه اشکال رسانهه يا سازنده عامه کمک کرده و به فعالیته يا ادغام متخلف منجر گردد. همگانی باید مورد استفاده قرار گیرد تا به ایجاد نگرش نافع براي کاربرد وسیعتر رفتار غیرحبسی و 18-4 هر تلاش ممکن باید به عمل آید تا عامه از اهمیت نقش آن در اجراي قرارهاي غیرحبسی مطلع شود. 19- داوطلبان 19-1 داوطلبان بر اساس استعداد و علاقهشان در کار مورد نظر باید به دقت بررسی و استخدام شوند. براي مسو ولیته يا مشخص که قرار است به عهده گیرند باید به نحوي آموزش داده شوند و به مقام صالح براي پشتیبانی و مشاوره و فرصت مشورت با این مقام دسترسی داشته باشند داوطلبان باید متخلفان و خانوادهشان را ترغیب با جامعه داشته و قلمرو نمایند که روابط سودمندي را وسیعتري از تماس را با اراي ه مشاوره و سایر اشکال مناسب کمک طبق ظرفیتشان و احتیاجات مختلف توسعه دهند داوطلبان در برابر تصادف صدمه و مسو ولیت عمومی در موقع انجام وظیفه بیمه خواهند شد. هزینهه يا مجاز که در خلال کار پیش میآید به آنان بازپرداخت خواهد شد. براي خدماتی که جهت رفاه جامعه اراي ه میدهند باید از تصدیق عامه برخوردار باشند. 8- تحقیق برنامهریزي تدوین سیاستگذاري و ارزشیا یب

126 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها تحقیق و برنامهریزي 20-1 به عنوان وجهی اساسی از فرایند برنامهریزي باید تلاشها براي دخالت نهادهاي دولتی و خصوصی در سازماندهی و ترویج تحقیق درباره رفتار غیرحبسی متخلفان به عمل آید تحقیق درباره مشکلات رویاروي موکلین حقوقدانها جامعه و سیاستگذاران باید به طور منظم صورت گیرد سازو کارهاي تحقیق و اطلاعات باید در سیستم عدالت جزاي ی به منظور جمعآوري و تحلیل دادهها و آمارها درباره اجراي رفتار غیرحبسی متخلفان گنجانده شوند. 21- تدوین خط مشی و توسعه برنامه 21-1 برنامهها براي قرارهاي غیرحبسی باید به طور منظم به عنوان جز لاینفک از نظام عدالت جزایی در 21-2 ارزشیا یب ه يا گیرد. فرایند 21-3 بازنگري ادواري براي ارزیا یب باید انجام پذیرد. 22- رابطه با مو سسات و فعالیته يا 22-1 مکانیسمه يا توسعه طراحی و اجرا گردند. منظم باید با هدف اجراي موثرتر قرارهاي غیرحبسی صورت اهداف کارکرد و موثر بودن قراه يا ذیربط غیرحبسی مناسب در سطوح مختلف باید تدوین شوند تا ایجاد ارتباط میان تشکیلات مسو ول قرارهاي غیرحبسی و سایر شاخههاي نظام عدالت توسعه اجتماعی و مو سسات رفاهی دولتی و غیر دولتی در زمینه بهداشت مسکن کار و رسانهه يا همگانی را تسهیل کند. 23- همکاري بین المللی 23-1 تلاش براي ارتقا همکاري علمی کشورها در زمینه رفتار غیرحبسی به عمل میآید. درباره قرارهاي غیرحبسی باید تحقیق آموزش کمک ف ین و تبادل اطلاعات از طریق مو سسات سازمان ملل متحد براي پیشگیري از جرم و رفتار متخلفان با همکاري نزدیک با شاخه پیشگیري از جرم و عدالت جزایی مرکز توسعه اجتماعی امور انسان دوستانه دبیرخانه سازمان ملل متحد انجام گردد.

127 توجه مو ثر به جمعیت زندانها محرومیت از آزادي باید به طور خاص توجیه شود و نباید به عنوان یک مجازات عادي مورد استفاده قرار گیرد. افزون بر این پیمانها معیارها و رهنمودهاي سازمان ملل متحد اولویت آشکاري را به هدف بازپروري میدهد آنها متضمن دستهاي اصول رویهاي هستند که در شرایط ازدحام اصولی مانند: بازداشت پیش از محاکمه به عنوان آخرین راه چاره فرض براي ت و قواعد محاکمه سریع را مد نظر قرار میدهند. اجراي مقررات بینالمللی توسط بخشهاي حقوق بشر و گزارشگران ویژه بر اساس گزارشهاي دورهاي دولتها بازدید از کشورها و شکایتهاي افراد مورد نظارت قرار میگیرد. قوانین داخلی در مورد زندان شامل سازوکارهایی در شکلهاي گوناگون است که شفافیت و نظارت مستقل بر شرایط زندان را میسر میسازد. بیگمان مایه شگفتی نیست که ازدحام در دستور کار کنشگران بینالمللی و مل ی در عرصه حقوق بشر جرم سیاست امنیتی و اصلاح زندان نقش برجستهاي را داراست. در خصوص پیشنهادها درباره اینکه چه چارههایی براي کاهش تورم جمعیت زندانها وجود دارد هیچ کمبودي وجود ندارد. شوراي اروپا از سال دسته کاملا مشروحی از پیشنهادها را با توجه به پاسخها به 23-2 مطالعات تطبیقی و همگونی مقررات قانونی باید افزایش یابد تا طی ف گزینهه يا غیرحبسی گسترش یافته و کاربرد آنان را در سرتاسر سرحدات داخلی و طبق پیمان نمونه انتقال نظارت متخلفان محکوم مشروط و یا آزادي مشروط را تسهیل کند. (م) در: 233 < Recommendation No. R (99) 22 of the Committee of Ministers to Member States Concerning Prison Overcrowding and Prison Population Inflation; these recommendations are part of a series of recommendations geared towards regulation of alternatives to imprisonment and acceptable conditions of

128 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 126 ازدحام زندان منتشر کرده است. پیشنهادهایی که ازدحام زندان را مورد توجه قرار داده است بخشی از اعلامیه کامپلا و اسناد متعدد دیگري هم هست. این پیشنهادها به بسیاري از اصولی که در پیمانها معیارها و مقررات سازمان ملل متحد مطرح شده است تصریح میکند. یک دیدگاه عمومی نگران است که ازدحام زندان و افزایش جمعیت زندان چالشی عمده را پیش روي اداره زندان و نظام عدالت کیفري بگذارد. (در خصوص حقو ق بشر و مدیریت کارآمد مو سسات کیفري). همچنین به عواملی اشاره شده است که گسترش زندان را به جلو میران د مانند وضعیت جرم به طور کلی نظام ضمانتاجراهاي کیفري و سازوکارهاي تعیین مجازات که از حبس طرفداري میکند ضمانتاجراهاي اجتماعی اقدامات مربوط به بازداشت پیش از محاکمه اثربخشی عدالت کیفري و گرایش عموم به حبس. نیاز به اقدامات ترکیبی که هدف از آنها مقابله با ازدحام زندان در یک سیاست کیفري سازوار و معقول است مورد تا کید قرار گرفته است. در عین تا کید بر نیاز به حمایت از سوي دستاندرکاران عدالت کیفري و عموم مردم و نهایتا نیاز به اطلاعات متعادل در مورد مو ثر بودن مجازات کیفري و واقعیت زندان توجه خاصی هم نسبت به اصول اولیه حاکمیت قانون و دموکراسی شده است. هنگامی که نوبت به پیشنهادهاي عینی میرسد یک اصل استاندارد این است که حکم به مجازات حبس آخرین راه چاره و محدود detention: Recommendation Rec (2000) 22 on improving the implementation of the European rules on community sanctions and measures, Recommendation Rec (2003) 22 on conditional release (parole), Recommendation Rec (2003) 23 on the management by prison administrations of life sentence and other long-term prisoners, Recommendation Rec (2006) 2 on the European Prison Rules, Recommendation Rec (2006) 8 on assistance to crime victims and Recommendation Rec (2006) 13 on the use of remand in custody, the conditions in which it takes place and the provision of safeguards against abuse.

129 توجه مو ثر به جمعیت زندانها به جرایمی است که شدت آن به حدي باشد که هر ضمانتاجراي دیگري براي آن آشکارا ناکافی باشد. برنامههاي ساخت زندان به عنوان پاسخی به ازدحام اقدامی استثنایی تلقی میشود که راهحلی پایدار را براي وضعیت ازدحام اراي ه نمیدهد. در واقع تجربیاتی که در آمریکا و انگلستان/ ولز به دست آمده است 234 بر اهمیت این توصیه تا کید میکند. همچنین این پیشنهاد ناظر است به تدارك طیفی از ضمانتاجراهاي اجتماعی (یا جایگزینهاي حبس مانند آزادي مشرو ط تعلیق حکم حبس به صورت مراقبتی بازداشت خانگی تحت نظارت سامانه الکترونیک [آزادي مشرو ط مشدد] مصالحه میان بزهدیده- بزهکار و خدمات اجتماعی). این پیشنهادها همچنین مرتب ط است با جرمزدایی یا تنزیل درجه انواع مشخصی از جرایم به گونهاي که سبب محکومیت زندان نشود. محکومیتهاي حبس بلند مدت باید تا جاي امکان کاهش پیدا کند و حبسهاي کوتاه مدت باید با ضمانتاجراهاي اجتماعی جایگزین شود. همچنین توصیه شده است که به تعهدات مربوط به درمان بزهکاران در موارد مناسب توجه شود. از چشماندازي عملگرایانه واضح است که باید بیشترین ظرفیت هر نهاد کیفري تعریف شود. مقابله با تورم جمعیت زندان پیش از هر چیز باید زیر تا ثیر توجه آشکاري به حقوق بشر و معیارهاي کمینه در خصوص امکانات زندان قرار داشته باشد. اجراي محکومیت حبس استفاده از روشهایی مانند نظام زندان باز 235 مرخصی از زندان بازداشت خانگی تحت نظارت سامانه 234 See in particular Spelman (fn. 109). در این باره در نظام عدالت کیفري ایران میتوان به آیین نامه اجرایی سازان زندانها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور مصوب 1384/9/20 اشاره نمود که امکان مرخصی زندانیان را پیش بینی نموده است. ماده 213 این آیین نامه مقرر میدارد: «به منظور کمک به تحکیم مبانی و روابط خانوادگی و اجتماعی زندانیان رفع مشکلات ضروري 235

130 م( تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها الکترونیکی را اجازه میدهد. این روشها همچنین ممکن است براي جبران مشکلاتی که لازمه زندانهاي پرازدحام است نیز مورد استفاده قرار گیرد. (ارتباط با دنیاي خار ج) تا کید ویژهاي بر جایگزینهاي بازداشت پیش از محاکمه شده است و به تغییر جهت و حلوفصل پرونده خارج از دادگاه هم اشاره شده است. همچنین جالب است اشاره شود که دادستانها و دادرسان تشویق شدهاند تا هنگام اعمال و تصمیمگیري در مورد محکومت کیفري ظرفیت زندان را مد نظر داشته باشند. البته تصمیمات فردي در مورد تعیین مجازات نمیتواند بر اساس در دسترس بودن فضاي زندان اتخاذ شود. از این رو قانونگذاران تشویق شدهاند تا براي تعیین مجازات بنیادهایی را وضع نمایند که براي افزایش استفاده از ضمانتاجراهاي اجتماعی به جاي محکومیت زندان مناسب باشد و نقش جهات تخفیفدهنده (مخففه) و مشدده به ویژه نقش محکومیتهاي پیشینی در تصمیمگیري درباره مجازات کیفري به دقت ملاحظه شود. نقش مجازاتهاي اجتماعی و اقدامات اجتماعی برجسته شده است و به چنین ضمانتاجراهایی توجه شده است تا فردي خانوادگی و قضاي ی بازتوانی اجتماعی و فراهم نمودن زمینه بازگشت مجدد به جامعه و همچنین مشارکت فعال در برنامههاي اصلاحی تربیتی فرهنگی و ورزشی حرفهآموزي و اشتغال به زندانیان در چهارچوب مواد مربوط به این فصل مرخصی اعطاء میگردد.» ( 236 در این باره در نظام عدالت کیفري ایران میتوان به قانون مجازات اسلامی مصو ب 1392/2/1 اشاره نمود که در ماده 62 مقر ر داشته: «در جرایم تعزیري از درجه پنچ تا درجه هشت دادگاه میتواند در صورت وجود شرایط مقرر در تعویق مراقبتی محکوم به حبس را با رضایت وي در محدوده مکانی مشخص تحت نظارت سامانه (سیستم)هاي الکترونیکی قرار دهد.» (م)

131 توجه مو ثر به جمعیت زندانها آنها جایگزینهاي معتبر حبسهاي کوتاه مدت شوند. اعتقاد بر این است که اعتبار این دست ضمانتاجراها به اجراي مو ثر آنها مخصوصا از طریق تدارك زیر ساختهایی براي اجرا و نظارت بر آنها بستگی دارد به ویژه به این منظور که دادرسان و دادستانها به مو ثر بودن ضمانتاجراهاي اجتماعی اطمینان پیدا کنند. این اطمینان به نوبه خود به توسعه و کاربست فنهاي قابل اعتماد پیشبینی خطر ارزیابی خطر و راهبردهاي نظارتی همراه با نگاه به تعیین خطر بازگشت مجرم به بزهکاري و تضمین حمایت و امنیت عمومی اشاره دارد. ارزیابیها نشان از آن دارد که اقدامات فرديشده مانند آزادي مشروط زودهنگام بر اقدامات جمعی براي مهار و مدیریت تورم جمعیت زندان مانند عفو شخصی و عمومی مقدم است. به ویژه آزادي مشروط همچون مو ثرترین اقدام در تلاش براي کاهش مدت حبس و بازگشت آرام مجرم به جامعه ارزیابی شده است. همچنین توقع این بوده است که برنامههاي اثرگذار براي درمان در طول مدت بازداشت نظارت و درمان پس از آزادي که باید به تسهیل بازپروري مجرم کمک نماید و تکرار جرم را کاهش دهد مو ثر باشند. حبس در واقع چرخانیدن پاشنه در مشکلات و نرخ بالاي تکرار جرم پس از 237 همچنان مشکلات بسیاري را مطرح میکند که حل نشدهاند. بهویژه باید به این پرسش پاسخ گفته شود که: در چه شرایطی نظامهاي زندان ممکن است خطر انجام دوباره بزه (و حکم حبس متعاقب آن) را کاهش 238 دهند O Donnell, I., Baumer, E. P. & Hughes, N.: Recidivism in the Republic of Ireland. Criminology and Criminal Justice 8 (2008), pp Gottfredson, D. M.: Effects of Judges Sentencing Decisions on Criminal Careers. National Institute of Justice, Washington 1999.

132 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها عموم مردم حبس و تورم جمعیت در زندانها پژوهشها به ندرت گرایش عمومی نسبت به ازدحام زندان و ابزارهاي مقبول براي حل چنین مشکلاتی را مورد توجه قرار دادهاند. به طور کلی معلوم شده است که عموم مردم به سیاستهاي مرتبط با زندان علاقهاي 239 ندارند. حمایت از زندان بسیار محدود تخصصی و غیر تا ثیرگذار است. یک مطالعه از دهههاي 1980 در ایالات متحده نشان داده است که مردم حمایت اساسی خود را از ضمانتاجراهاي اجتماعی و سیاستهاي [اعطاي] مرخصی بابت رفتار خوب در زندان اعلام کردهاند. عموم مردم نسبتا با برنامههاي ساخت زندان و نیز [دادن] صلاحیت اختیاري بیشتر به هیا تهاي عفو مشروط موافق نیستند و کاهش طول محکومیت را نیز رد 240 میکنند. نظرسنجی بینالمللی راجع به جرم دیدگاههاي تطبیقی در خصوص تعیین کیفر را میسر میسازد. دادههاي مربوط به سال 2005 نشان میدهد که در برخی مناطق در مورد ترجیح خدمات اجتماعی بر حبس 241 اختلاف نظر وجود دارد این در حالی است که برخی نظرسنجیهاي 242 دیگر نشانگر حمایت قابل توجهی از حبس است. از سوي دیگر افکار عمومی در اروپا مطمي نا این دیدگاه را قبول ندارد که حبس بیشتر جرایم را 243 کاهش میدهد Conrad, J.: Corrections and its Constituencies. Prison Journal 64 (1984), pp Skovron, S. E., Scott, J. E. & Cullen, F. T.: Prison Crowding: Public Attitudes Toward Strategies of Population Control. Journal of Research in Crime and Delinquency 25 (1988), pp See also Proos, I. & Pettai, I.: Attitudes of Georgia s population towards crime and penal policy. Institute of Social Studies and Analysis. Georgia Dijk, J., van Kesteren, J. & Smit, P.: Criminal Victimisation in International Perspective. Key findings from the ICVS and EU ICS. The Hague 2007, p See Irish Penal Reform Trust: Public Attitudes to Prison, February TNS

133 توجه مو ثر به جمعیت زندانها پاسخ به مشکل تورم جمعیت زندانها: کدام راهکار مو ثر و کدام یک امیدبخش است پیشنهادها و محدودیتهاي کلی هر گاه سخن از شناسایی مشکلات ناشی از ازدحام زندان در میان است مطمي نا دولتها و مسو ولان عدالت کیفري مشکلات ازدحام را رد نمیکنند. دولتهاي طرفدار اسناد حقوق بشر معمولا واقعیتها و مشکلات کشفشده توسط گزارشگران و ما موران را تا یید میکنند هر چند گاه در خصوص اینکه ازدحام چگونه باید تعریف شود مناقشاتی پدیدار میشود. سرنخها براي فهم پاسخ دولتها به زندانهاي پرجمعیت میتواند احتمالا در فرآیند نظارت و واکنشها به یافتهها و تصمیمهاي دادگاههاي حقوق بشر ما موران و گزارشگران پیدا شود. دیوان اروپایی حقوق بشر در مواجهه با وضعیت تورم جمعیت زندانها نخست به مشکلات ساختاري اذعان نمود که آشکارا وراي ازدحام پایدار و بلندمدت قرار دارد مشکلاتی که نه توس ط دولت انکار شده و نه مورد نظر وي بوده است. دیوان اروپایی گسترش یک نظام شکایت کارآمد را براي خدمات زندان و مقامات ناظر بر تسهیلات بازداشت توصیه نموده است که به بهترین نحو سامان داده شده تا اقدامات 244 مناسب را به سرعت انجام دهد. در نتیجه این نظام بیشتر متضمن راه 244 mrbi/155055/ Irish Penal Reform Trust Public Attitudes to Prison/February 2007; McAuley, M. & Macdonald, K. I.: Russia and Youth Crime. A Comparative Study of Attitudes and their Implications. British Journal of Criminology 47 (2007), pp. 2-22, p. 2; Proos, I. & Pettai, I.: Attitudes of Georgia s population towards crime and penal policy. Institute of Social Studies and Analysis. Georgia European Court of Human Rights, Judgment as of 22 October 2009 in the cases Orchowski v. Poland (application no /04) and Norbert Sikorski v. Poland (no /05).

134 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 132 حلهایی است که درباره آن توافق وجود داشته باشد راه حلهایی که جذاب باشد و احتمالا بتواند سرنخهایی را به دست دهد که چرا ازدحام ادامه دارد و چرا راهبردهاي در دسترس براي حل مسا له اجرا نشدهاند هنگامی که به توصیههاي گزارشگران ویژه که در مورد شرایط ازدحام وخیم زندان تهیه شده است نگاه میکنیم پیشنهادهایی در زمینه طراحی و اجراي اصلاح ساختاري و جامع نظام زندان نمایان میشود که هدف آن کاهش شمار بازداشتشدگان افزایش ظرفیتهاي زندان و نوسازي امکانات آن جداسازي مجرمان غیرخشن از بخشهاي مربوط به بازداشت پیش از 245 محاکمه و افزایش کاربست اقدامات غیر بازداشتی است. طرحهاي پیشنهادي به ویژه بر چارچوب مناسب مقرراتی تا کید میکند که کمک میکند تا در قالب وثیقه و دیگر اقدامات از بازداشتهاي غیرضروري پیش از محاکمه از طریق فراهم آوردن جایگزینی براي بازداشت اجتناب شود. طرحهاي پیشنهادي همچنین آن گونه اقدامات قضایی را تشویق میکند که بر پایه 246 آنها جرایم غیرخشن و کماهمیت یا جرایم خرد مشمول بازداشت 247 پیش از محاکمه نشوند. برنامهها براي ساختن زندانهاي بیشتر 245 Human Rights Council: Seventh session. Agenda item 3. Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Manfred Nowak. Mission to Sri Lanka. A/HRC/7/3/Add. 6, 26 February 2008, pp ; Human Rights Council: Tenth session. Agenda item 3. Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Manfred Nowak. Addendum. Follow-Up to the Recommendations Made by the Special Rapporteur. Visits to China, Georgia, Jordan, Nepal, Nigeria and Togo, A/HRC/10/44/Add. 5, 17 February 2009, p petty offences 247 Human Rights Council: Tenth session. Agenda item 3. Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Manfred Nowak. Addendum. Follow-Up to the Recommendations Made by the Special Rapporteur. Visits to China, Georgia, Jordan, Nepal, Nigeria and Togo, A/HRC/10/44/Add. 5, 17 February 2009, p ; Human Rights Council: Seventh session. Item 3 of the agenda. Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading

135 توجه مو ثر به جمعیت زندانها 248 حمایتهایی را به دست آورده است. به همین ترتیب عفوهاي عمومی و خصوصی(متمرکز بر مجرمان غیر خطرناك و مظنون به جرایم خرد) که برآورد شده است که به مزمنترین مشکلات ازدحام پاسخ میگوید 249 حمایتهایی را به دست آورده است. ظاهرا تصور میشود که مجرمان غیرخطرناك مرتبه اول 250 نامزدهاي اقدامات غیر بازداشتی باشند. با این حال شواهد نشان میدهد که جرایم خرد در برخی کشورها در نظام 251 زندانها نقش دارند. درباره رفتار ناشی از مستی یا رفتار اخلالگرانه فحشا و مانند آن تنزل دادن آنها به جرم اداري که حکم حبس در بر ندارد به نظر راه حل معقولی میآید. در بافت اروپایی زندانهاي پر جمعیت کمیته اروپایی پیشگیري از 252 شکنجه و رفتار یا مجازات غیر انسانی یا تحقیر آمیز هم درباره استفاده treatment or punishment, Manfred Nowak. Addendum. Mission to Paraguay, A/HRC/7/3/Add. 3, 1st October 2007, p. 17, referring to a case a detainee who had spent one and a half years in pretrial detention on suspicion of having stolen a bicycle; see also Michigan Task Force on Jail and Prison Overcrowding Task Force on Jail and Prison Overcrowding Presents Report. April 22, Committee against Torture: Consideration of reports submitted by States parties under article 19 of the Convention. Second periodic report of States parties due in 1997; the present report is submitted in response to the list of issues (CAT/C/KHM/Q/2) transmitted to the State party pursuant to the optional reporting procedure (A/62/44, paras. 23 and 24), Cambodia. CAT/C/ KHM/2, 2 February 2010, pp Committee Against Torture: Conclusions and recommendations of the Committee against Torture (Concluding Observations/Comments, November 2003) Cameroon. CAT/C/CR/31/6, 05/02/2004. Commission on Human Rights: Sixty-second session. Item 11 (a) of the provisional agenda. Report of the Special Rapporteur, Manfred Nowak. Addendum. Follow-up to the recommendations made by the Special Rapporteur. Visits to Azerbaijan, Brazil, Cameroon, Chile, Mexico, Romania, the Russian Federation, Spain, Turkey, Uzbekistan and Venezuela, E/CN. 4/2006/ 6/Add. 2, 21 March 2006, p. 10, pp Dankwa (fn. 74), p. 85. European Committee for the prevention of Torture and Inhuman or

136 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 134 وسیع از حبسهاي طولانی مدت و هم نسبت به حبس کوتاه مدت ابراز نگرانی کرده است. نگرانیها در مورد حبس کوتاه مدت مبتنی بر این است که دورههاي کوتاه بازداشت در زندان اثر وارونه دارند. مبناي دیگر این نگرانیها 253 لحاظ مزایاي ضمانتاجراهاي اجتماعی است. سپس به طور خاص آن دسته از شرایط زندان که گمان میرود فرصت بازپروري کافی را فراهم میآورد 254 همچنان از چشمانداز حقوق بشر جلب توجه میکند. امروزه بسیاري از کشورها خود را در چنان شرایط اقتصادي و مالی میبینند که به آنها اجازه نمیدهد منابع قابل توجهی را به برنامههاي ساخت زندان اختصاص دهند. آنها در حالی که با این پرسش مواجهند که منابع به شدت محدود را در کجا سرمایهگذاري کنند به زندانها کمترین اولویت را میدهند. استدلال شده است که عملا محال است بتوان براي ساخت زندان 255 از سازمانهاي مالی بینالمللی وام دریافت کرد. این امر به نوبه خود انتخابهاي در دسترس را براي کشورهاي بسیار بدهکار و دچار آفت فقر به شدت کاهش میدهد. بر اساس برنامههاي حل مشکل بدهی صندو ق بینالمللی پول 32 کشور آفریقایی از جمله 42 کشور به شدت بدهکار Degrading Treatment or punishment (CPT) Report to the Government of the United Kingdom on the visit to the United Kingdom carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 18 November to 1 December Strasbourg, 8 December 2009, pp ; see also the response of the United Kingdom. Report by Mr Alvaro Gilo-Robles, Commissioner for Human Rights, on the Effective Respect for Human Rights in France Following his Visit from 5 to 21 September 2005 for the attention of the Committee of Ministers and the Parliamentary Assembly. CommDH (2006) 2, Strasbourg, 15 February 2006, p. 22. Committee Against Torture: Thirty-seventh session, 6-24 November 2006, Consideration of Reports Submitted by States Parties Under Article 19 of the Convention. Conclusion and recommendations of the Committee against Torture (Extracts for follow-up) Guyana (State Party s Response).

137 توجه مو ثر به جمعیت زندانها 256 هستند. با این حال بیشتر پیشنهادهایی که در اسناد گزارشگر عمومی و دیگر کنشگران مطرح شده است به بودجه خاصی نیاز ندارد. بازبینی مقررات مربوط به تعیین مجازات فرآیندهاي مربوط به آزادي زودهنگام و عفو مشروط جایگزینهاي بازداشت پیش از محاکمه و حبس و نظایر آن بیشتر مبتنی بر اراده سیاسیاند سازمان اطلاعات و انگیزههاي مالی پاسخگویی به زندانهاي پر جمعیت به طیفی از مساي ل مرتبط با سازمان دانش و اطلاعات و نیز زیرساختهاي مالی و بودجهبندي وابسته است. این نکته برجسته شده است که واگذاري مسو ولیت سیاسی زندانها به وزارت دادگستري به جاي وزارت کشور عنصري مهم در ارتقاي اصلاح بازداشت پیش از محاکمه و توسعه و استفاده فزآینده از جایگزینهاي حبس 257 خواهد بود. مسو ولیت وزارت دادگستري در مورد اصلاح زندان بیانگر تعهد به هماهنگ کردن اداره زندان با معیارها و هنجارهاي بینالمللی است. در روسیه کاهش چشمگیر جمعیت زندان در هزاره جدید از اصلاح قانون آیین دادرسی کیفري سرچشمه میگیرد که نظارت قضایی بر تحقیق و تعقیب را میسر ساخته است. مهمترین تصمیم آشکارا این است که اختیار بازداشت پیش از محاکمه را از دادستان سلب کرد و به دادگاهها تفویض 258 نمود. همچنین این پرسش مطرح شده است که: آیا زیرساخت مالی میتواند International Monetary Fund: Factsheet. Debt Relief Under the Heavily Indebted Poor Countries (HIPC) Initiative. February 18, International Centre for Prison Studies: International Experience in Reform of Penal Management Systems. A Report by the International Centre for Prison Studies. London 2008, No. 78. International Centre for Prison Studies (fn. 204), No. 39.

138 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 136 براي قطع زندان و دور کردن سیاست جنایی از حبس از طریق کمتر فراهم آوردن انگیزههاي مالی براي توسل به زندان مورد استفاده قرار گیرد. (به تعبیري دیگر فراهم آوردن مشوقهاي مالی بیشتر براي توسل جستن به اقدامات غیر بازداشتی) شواهد در برخی کشورها برجستگی رویکرد مالی را تا یید میکند زیرا بخشهاي اداري تصمیماتش را به ویژه بر مبناي هزینهاي که لازمه برخی اقدامات است و نیز اینکه چه کسی عهدهدار این هزینهها میشود اتخاذ مینماید. ساختار اداره مالی زندانها و جایگزینهاي حبس ممکن است به تضعیف مقررات و استفاده از جایگزینهاي اجتماع- محوري بینجامد که بودجه آنها باید توسط نهادهاي محلی تا مین شود این در حالی است که زندان و حبس از طریق دولت تا مین بودجه میشوند. این امر البته هزینه نهایی را افزایش میدهد و باید به بازبینی دقیق تا ثیري که ساختارهاي مالی مربوط ممکن است بر استفاده نهایی از زندان بگذارد 259 منتهی شود. تحلیل تورم جمعیت زندانها شناسایی شرایطی که ازدحام در آن شکل میگیرد و نیز ارزیابی رویکردها در مورد توقف یا کاهش ازدحام نیازمند دادههاي قابل اتکا و معتبري در باره جرایم ثبت شده توسط پلیس تعیین مجازات جمعیت زندان و جریان پروندههاست. درخواستها درباره 260 دادههاي خوب و ارزیابی مناسب پژوهشها چیز جدیدي نیست. با این حال بیشتر نظامهاي بازداشت دادههاي معناداري اراي ه نمیدهند به علاوه تحقیقات درباره زندان و حبس محدود است به ویژه تحقیقاتی که Solomon, E. & Allen, R.: Out of Trouble. Reducing child imprisonment in England and Wales lessons from abroad. Prison Reform Trust, London 2009, p. 48. See Griffiths, C.: Implementing International Standards in Corrections: Challenges, Strategies and Outcomes. The United Nations Office on Drugs and Crime (ODC) Expert Group Meeting on the Application of United Nations Standards and Norms in Crime Prevention and Criminal Justice, February Burgenland, Austria.

139 توجه مو ثر به جمعیت زندانها گزینههاي متعدد تعیین کیفر (از جمله حبس) را با یکدیگر مقایسه نماید. این مسا له اخیرا در یک فرا تحلیل از تحقیقات تجربی که تکرار جرم پس از ضمانتاجراهاي بازداشتی و ضمانتاجراهاي اجتماعی را با یکدیگر مقایسه میکند 261 مورد تا کید قرار گرفته است به ویژه در مورد آن دست گزینههاي تعیین مجازات که تصور میشود ظرفیت بالایی براي جایگزین کردن حبس و پاسخگویی کارآمد به ازدحام دارند (تعلیق حکم حبس تعلیق و آزادي مشروط) که به اندازه کافی درباره 262 آنها تحقیق نشده است. پژوهشها به طور متعادلی توزیع نشدهاند بلکه نشانگر تمرکز بر چند کشور معدود است. این مسي له عمدتا با کشورهایی منطبق است که طرحهاي زندان در آنها بخشی از رویه تولید اطلاعات در نظام اصلاح است. طرحهاي زندان به عنوان نمایانگر ابزاري که اصولا میتواند سیاستی را توصیه یا هدایت نماید قلمداد شده است. با این حال روششناسی طرحهاي زندان به ویژه در کشورهایی توسعه یافته و اجرا شده است که ازدحام بر نظام زندان تا ثیر میگذارد. اما همچنان که روششناسی طرحریزي و پیشبینی زندانها نیازمند اطلاعات کامل و معتبر در مورد مجرمان است همزمان که بزهکاران نظام عدالت کیفري و اصلاحات را پشت سر میگذارند خود اطلاعات پر باري را درباره گونههاي جمعیتی در نظام زندان See Villettaz, P., Killias, M. & Zoder, I.: The effects of custodial vs. noncustodial sentences on re-offending. A systematic review of the state of knowledge. Campbell Collaboration Crime and Justice Group. Lausanne 2006, p. 41; see also Gendreau, P., Goggin, C. & Cullen, F. T.: The effects of prison sentences on recidivism. Ottawa, ON: Correctional Service of Canada, Solicitor General Canada 1999; Smith, P., Goggin, C. & Gendreau, P.: The Effects of Prison Sentences and Intermediate Sanctions on Recidivism: General Effects and Individual Differences; www. sgc. gc. ca (2002). Davis, R., Rubin, J., Rabinovich, L., Kilmer, B. & Heaton, P.: A synthesis of literature on the effectiveness of community orders. RAND. Santa Monica 2008, pp

140 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 138 فراهم میکنند که میتواند براي مطالعه علل و اسباب و نتایج ازدحام به کار گرفته شود. طرحهاي زندان ذاتا بر توسعه قبلی نظام عدالت کیفري و سامانه زندان مبتنیاند اما هر طرحی به توسعههاي آینده در سیاستهاي مربوط به جرم شیوه تعیین مجازات و اقدامات اداري بستگی دارد. این بدان معناست که هر پیشبینی از جمعیت زندان تا اندازه معینی تابع گرایشهاي گذشته است. این امر به نوبه خود به معناي آن است که هر اندازه از افق پیشبینی فراتر گام برداشته شود و هر قدر سیاستهاي مربوط به جرم ناپایدارتر باشد طرحها غیر دقیقتر میشود. تاکنون غیر منتظره نیست که تمام طرحهاي رسمی زندان در دسترس (در انگلستان/ ولز اسکاتلند و ایالات متحده آمریکا) پیشبینی کردند که در دهه گذشته شمار جمعیت زندان بیشتر افزایش 263 مییابد. یک تحلیل از طرحهاي زندان در ایالات متحده آمریکا در سطح وسیع پیشبینی رشد بسیار سریعتري از جمعیت زندان را نشان میدهد. این تحلیل در سال 2006 پیشبینی میکند که جمعیت زندان در سال 2009 به نفر جهش خواهد کرد. اما افزایش واقعی نفر کمتر از میزان 264 پیشبینی شده بود. براي کالیفرنیا طرحهاي زندان براي سال 2010 جمعیت زندان حدودا نفر را پیشبینی کرده بود. با این حال See for Scotland The Scottish Government: Statistics Publication Notice. Crime and Justice Series. Scottish Prison Population Projections: to November 2008; The Scottish Government: Statistics Publication Notice. Crime and Justice Series. Scottish Prison Population Projections: to January The PEW Center on the States: Public Safety, Public Spending: Forecasting America s Prison Population, , Public Safety Performance Project California Department of Corrections: Adult Population Projections Fall 2007, p. 6.

141 توجه مو ثر به جمعیت زندانها جمعیت واقعی زندان در کالیفرنیا در عدد متوقف شد. البته مشکل به تغییرات غیر قابل پیشبینی باز میگردد که بر تعیین مجازات و 267 تصمیمات مربوط به آزادي مشرو ط اثر میگذارد. دشواري طرحهاي جمعیت زندان این است که نمیتوان فرض کرد که تمایلاتی که در طول چندین سال مشاهده شده است ادامه پیدا کند. در انگلستان معلوم شد که هیچیک از طرحهایی که بین سالهاي 1990 تا 1994 انجام شد افزایش سریع جمعیت زندان را که از سال پدیدار شد پیشبینی نکرده بود. با وجود محدودیتهاي طرحهاي زندان اجراي این رویکرد سبب پیدایش نظامهاي اطلاعات میشود که میتواند الهامبخش پژوهشها عموم مردم و سیاستمداران شود و در نتیجه مبانی ارزیابی نتایج و گفتمانهاي سیاسی مربوط به تعیین مجازات و دیگر سیاستهاي مربوط به جرم را بهبود 269 بخشد برنامههاي ساخت زندان تورم جمعیت زندانها البته به شرایطی میانجامد که در آن فضاي اضافی زندان میتواند آشکارا به عنوان اقدامی براي تضمین هماهنگی با معیارهاي بنیادین تسهیلات زندان قلمداد شود. برنامههاي ساخت زندان یا تحصیل فضاي اضافی از طریق خصوصیسازي زندان قطعا میتواند در موارد ازدحام گرهگشا باشد. با این حال برنامههاي ساخت زندان با محدودیت مواجهند The PEW Center (Fn. 65), p. 7. California Department of Corrections (fn. 212). White, P. & Cullen, C.: Projections of Long Term Trends in the Prison Population to 2007, Issue 2, 10 February See for example the request for a robust and integrated information system in Uganda Prison Service: Census of Prisoners in 48 Central Government Prisons, 30 September Kampala 2007, p. 6.

142 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 140 زیرا نخست به بودجه کافی نیاز دارد. این امر همانطور که پیشتر به طور اجمالی بیان شد با مشکلات بزرگی در بسیاري از کشورهاي شدیدا بدهکار مواجه خواهد شد و عملا براي برخی موارد ناممکن خواهد بود. دوم ظرفیت اضافی زندان ممکن است در واقع مشکل ازدحام را در 270 بلندمدت بدتر کند و از این گذشته سیاست اتکا به حبس و محروم کردن از آزادي را در طولانی مدت تقویت کند امري که به نوبه خود با اصل زندان همچون آخرین راه چاره و اصل 271 تناسب و همچنین معیارهاي بنیادین رویهاي به ویژه فرض براي ت و حق بر محاکمه سریع سازگاري ندارد. از این رو توصیه به سرمایهگذاري در ساخت و ساز زندان بر ارزیابی منافع و ارزشهاي گوناگونی متوقف است. برنامههاي ساخت و ساز زندان در مواردي معقول خواهد بود که تسهیلات زندان نیازمند تعمیر کلی یا جزي ی است و نگرانیها در مورد استفاده بیش از حد از حبس غیر محتمل 272 باشد. اعلام اخیر در مورد ساخت زندان بزرگی در ایتالیا پاسخی است به نیاز به نوسازي تسهیلات زندانی که بیشتر آنها در قرن 19 ساخته شدهاند. این اعلام بخشی است از یک مفهوم جامع که اجراي جایگزینهاي حبس 273 را هم در بر میگیرد. در موارد دیگر اعلام برنامههاي ساخت زندان انتقادهایی را برانگیخته است زیرا اقدامات جایگزین حبس به دقت مورد توجه قرار نگرفتهاند و طرحهاي جدید زندان بیش از حد بر فراهم آوردن See Spelman (fn. 109). proportionality See for example the case of Cambodia in Committee against Torture Consideration of reports submitted by States parties under article 19 of the Convention Second periodic report of States parties due in 1997; the present report is submitted in response to the list of issues (CAT/C/KHM/Q/2) transmitted to the State party pursuant to the optional reporting procedure (A/62/44, paras. 23 and 24), Cambodia, 29 October 2009, No. 42. www. correctionsreporter. com/2010/01/15/italy-prison-overcrowdingemergency/ [ ].

143 توجه مو ثر به جمعیت زندانها فضاي اضافی متمرکز است و کمتر از ایده خدمات بازپرورانه مناسب و 274 رهاییبخش الهام گرفتها د.ن 274 See for example CPT: Report to the Government of the United Kingdom on the visit to the United Kingdom carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 18 November to 1 December Strasbourg 2009, p. 21 with a critical discussion of the so called Titan prisons.

144 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها دعواي قضایی مربوط به زندان مترجم: * بهزاد رضوي فرد (دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطباي ی) از آنجا که تورم جمعیت (یا ممنوعیت خشونت و هر گونه تنبیه غیر 275 موسوم) میتواند به عنوان تعدي به شا ن یک انسان به عنوان حقی اساسی و همچنین حریم شخصی وي که باید در محیط زندان هم مورد حمایت قرار گیرند محسوب گردد و بویژه در مورد شا ن انسانی نباید محدود (یا معوق) گذاشته شود دادخواهی در مورد شرایط زندان با وجود 276 این که در برخی از نظامها محدود است به مشکلی مورد توجه تبدیل شده است. دادخواهی تورم جمعیت مثلا با توجه به قوانین دادگاه عالی آلمان ممکن است منجر به پرداخت غرامت به زندانیان بابت درد و رنجی که متحمل شدهاند دادخواهی موفق در مورد 277 شود. پژوهش حاضر این سو ال را مدنظر دارد که یک 278 تورم جمعیت میتواند چه تا ثیراتی داشته باشد. * Constitutional Court Berlin (VerfGH 184/07) Decision as of 3 November 2009 (KG/LG Berlin), HRRS. Online Zeitschrift für Höchstrichterliche Rechtsprechung zum Strafrecht www. hrr-strafrecht. de 10 (2009), p US Supreme Court in Wilson v. Seiter, 501 US 294 (1991), requiring prove of deliberate indifference on the part of prison officials in face of overcrowded conditions. 277 (German) Supreme Court (Bundesgerichtshof), Decision as of 4 November 2004, III ZR 361/ Angelos, C. & Jacobs, J. B.: Prison Overcrowding and the Law. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science 478 (1985), pp. 100-

145 توجه مو ثر به جمعیت زندانها دادخواهی مربوط به زندان با توجه به پژوهشی در ایالات متحده آمریکا میتواند موجب افزایش هزینههاي نگهداري هر زندانی کاهش نرخ مرگ و میر زندانیان و همچنین کاهش تعداد سرانه 279 آنها گردد. این پژوهش همچنین به این نتیجه رسید که این چنین مداخلات قضایی که همسو با افزایش هزینه زندانها میشود موجب کاهش هزینهها در زمینه رفاه اجتماعی میگردد. و این بدین معنی است که فشار این هزینه افزایش یافته براي زندانها در نتیجه دادخواهی مربو ط به زندان بر دوش فقرا خواهد 280 بود. با وجود این پژوهشهاي مذکور لزوما بیان میدارد که این دولتها هستند که در زمان آمادهسازي بودجه این تصمیمات را اتخاذ میکنند. ایالت کالیفرنیا تحت فشار مسا له دادخواهی مربوط به زندان مجبور به تغییر سیاستهاي کلی زندانها شد. به عنوان مثال در ژوي ن سال 2007 دادگاه عالی دهلی نو با در نظر گرفتن کم اهمیت بودن جرم دستور آزادي 600 زندانی را که محکوم به اخلال در نظم عمومی بودند به مقامهاي مسو ول تیهار صادر نمود تا به این ترتیب تورم جمعیت در زندانها را کاهش 281 دهد. دادخواهی مربوط به زندان میتواند وسیلهاي براي اصلاح زندان و 282 بخشی از این فرآیند گردد. تا آن زمان که زندانها و زندانیان صنف ; Levitt, S. D.: The Effect of Prison Population Size on Crime Rates: Evidence from Prison Overcrowding Litigation. The Quarterly Journal of Economics 111 (1996), pp Levitt 1996 (fn. 224). Boylan, R. T. & Mocan, N. H.: Intended and Unintended Consequences of Prison Reform. National Bureau of Economic Research, Cambridge, Working Paper 15535, November 2009; www. nber. org/papers/w15535 [ ]. The Telegraph, Calcutta, India, Tuesday, June 19, Welsh, W. N.: Counties in Court. Jail Overcrowding and Court-Ordered Reform. Philadelphia 1995, pp

146 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 144 قدرتمندي ندارند تقویت حقوق زندانیان در دعاوي حقوقی مربوط به تورم جمعیت از طریق یاري رساندن به زندانیان و سازمانهاي مردم نهاد میتواند 283 در کاهش جمعیت زندانها ابزاري اثر بخش باشد جرمزدایی کیفرزدایی و قضازدایی یافتهها در مورد علل تورم جمعیت زندانها به رابطه بین سیاستهاي جرمزدایی و کاهش محکومیت که در حال تدوین یا اجرا هستند اشاره 284 میکند. به ویژه جرایم مربوط به اختلال در نظم عمومی و همچنین مصرف مواد مخدر که قابل اجرا و عملی هستند میتوانند نمونههایی براي جرمزدایی کامل یا تبدیل به تخلفات اداري که ملزم به محکومیتهاي حبس نباشد قرار گیرند. علاوه بر این گزارشها نشان میدهند که زندانیان معتاد به مواد مخدر و افرادي که از بیماري روانی رنج میبرند نمایانگر گروههاي خاصی در برخی از نظامهاي اصلاحی هستند که نه تنها باعث تورم جمعیت میشوند بلکه موجب برخی مشکلات دیگر نیز میگردند. به عنوان نمونه میتوان به انتقال بیماريهاي عفونی اشاره نمود. در اینجا قضازدایی براي معالجه و درمان 285 یک گزینه جایگزین به نظر میرسد. 283 Steinberg (fn. 29). در این زمینه یکی از راهبردهاي کلی در نظام عدالت کیفري ایران کاهش عناوین مجرمانه میباشد. بند 14 سیاستهاي کلی قضایی به این امر مهم اشاره کرده است: «بازنگري در قوانین در جهت کاهش عناوین جرایم و کاهش استفاده از مجازات زندان». در همین راستا میتوان به لایحه قضازدایی اشاره نمود که در پی زدودن برخی عنوانهاي مجرمانه و یا کاستن از گستره آنها میباشد. (م) در این باره در نظام عدالت کیفري ایران میتوان به آی نی نامه اجرایی سازان و زندانها

147 م( توجه مو ثر به جمعیت زندانها یک مثال عینی هم از تایلند گزارش شده است که در طول سالهاي 1993 تا 2002 تعداد زندانیان سه برابر شده و همین امر موجب بروز مشکلات عدیده تورم جمعیت گشته بود. راه حلی هم در قانون اصلاح شده پیدا شد که در آن دیدگاه نسبت به معتادان به مواد مخدر تغییر یافت و آنها اینک افرادي در نظر گرفته میشوند که به درمانهاي پزشکی نیاز دارند. و از این رو به منظور درمان 286 به جامعه یا مراکز درمانی هدایت شدهاند. با وجود این که این رویکرد به کلی مشکلات افزایش جمعیت در زندانها را رفع نکرد اما گامی اساسی در پایین نگه داشتن تعداد زندانیان برشمرده 287 میشد. متخلفان معتاد یا دچار اختلاف روانی که به خاطر جرایم غیر خشونتآمیز محکوم شدها د ن 288 هستند. هدف اصلی و عینی سیاستهاي قضازدایی اقدامات تامینی و تربیتی کشور مصوب 1384/9/20 اشاره نمود که سازوکاري را براي پیشگیري از سرایت بیماري زندانیان و درمان آن پیش بینی نموده است ماده 110: «بهداري مو سسه یا زندان مانند بیماريه يا کمکه يا ( مالی و ف ین مکلف است براي پیشگیري از سرایت بیماريه يا واگیردار آمیزشی و سل و نظایر آن وارد عمل شده با استفاده از همکاري و وزارتخانهها و مو سسهها و انجمنها نسبت به تهیه محل و دارو براي درمان کامل بیماران یاد شده و همچنین معتادان مواد مخدر یا ا کلل اقدام نماید.» Kittayarak, K.: Diversion Programs for Drug Addicts, Restorative Justice and New Communitybased Treatment Measures in Thailand, a paper submitted to the nineteenth International Conference of the International Society for the Reform of Criminal Law held at Edinburgh, Scotland, June 2005; www. isrcl. org/ Papers/2005/kittayarak. pdf. Department of Corrections, Ministry of Justice Thailand, Bangkok, 1 April The PEW Center (fn. 61), p. 18; Smith-Heisters, S.: The Nonviolent Offender Rehabilitation Act: Prison Overcrowding, Parole and Sentencing Reform (Proposition 5). Reason Foundation, Los Angeles 2008.

148 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 146 بنابراین برنامههاي عدالت ترمیمی و میانجیگري میتوانند در کاهش طول دوره محکومیت زندانیان مفید واقع شوند. تلاشهاي جدي براي مصالحه بین مرتکب و بزهدیده در برخی از نظامها به عنوان جهات مخففه در نظر گرفته میشوند. چنین اقداماتی را باید (در فرآیند محاکمه) و یا پیش از آن انجام داد. اما باید این را هم در نظر گرفت که تخمین قابلیت عدالت ترمیمی میانجیگري و جبران به دلیل فقدان پژوهشهاي ارزیابانه که جبران عدالت ترمیمی و یا برنامههاي آشتی میان مرتکب و بزهدیده را مورد بررسی قرار میدهد 289 بسیار دشوار خواهد بود. رویکردهاي سنتی و معمول در راستاي رویارویی با جرم به واقع توانایی احتمالی جایگزینی اقدامات کیفري رسمی را دارند. دادگاههاي گاچاچا در رواندا و بهرهگیري گسترده از فرآیندهاي آشتی (غیر رسمی) در کشورهاي 290 آسیایی و آفریقایی این اثر بخشی را نشان میدهند. اما در عین حال 291 دلواپسیهایی در مورد برخورد برابر و منصفانه نیز وجود دارند. 289 For a summary see Albrecht, H. -J.: Forschungen zur Implementation und Evaluation jugendstrafrechtlicher Sanktionen. Zeitschrift für Jugendkriminalrecht und Jugendhilfe 3 (2003), pp دادگاههاي گاچاچا در رواندا بر اساس اصل همجواري هرچه بیشتر با شهروندان و در وهله نخست توجه به بزهدیدگان بوده و از این جهت نماد همکاري با مردم و همراه با مردم انگاشته میشوند که اول بار توسط قانون ارگانیک 25 ژانویه 2001 رواندا ایجاد و سپس در 22 ژوي ن همان سال اصلاح گردید. وانگهی از جمله موارد موثر در تشکیل این نوع از دادگاه ضرورت دستیابی به صلح و آشتی در رواندا بوده است. در: رضويفرد بهزاد حقوق بینالملل کیفري بنیاد حقوقی میزان تهران Albrecht, H. -J.: Conflict Perspectives: Dealing with Wrongs in the Middle East, in: H. -J. Albrecht et al. (eds.), Conflicts and Conflict Resolution in Middle Eastern Societies Between Tradition and Modernity. Berlin 2006, pp

149 توجه مو ثر به جمعیت زندانها رسیدگی به بازداشت موقت قوانین کمینه استاندارد براي راهکارهاي غیر بازداشتی تصریح میکنند که بازداشت تا زمان محاکمه باید تنها به عنوان آخرین راه حل و براي کوتاهترین زمان ممکن 292 استفاده شود. این قوانین همچنین بدنبال استفاده از راهکارهاي جایگزین میباشند. استانداردهاي کودکان حتی سختگیرانهتر از 293 بزرگسالان است. اسناد و دلایل بسیاري متضمن این دیدگاه است که ازدحام بیش از حد نظامهاي عدالت کیفري با استفاده مفرط از بازداشت 294 و 295 موقت مرتبط است. کمیسیون ضد شکنجه اروپا بارها و به بسیاري از کشورهاي اروپایی توصیه کرده که به ویژه این بازداشتشدگان پیش از دادرسی هستند که از ازدحام بیش از حد و شرایط مرتبط با حبس رنج 296 میبرند. تحقیقات همچنین نشان داده که تفاوتهاي منطقهاي قابل 1-6: «بازداشت پیش از محاکمه به منزله آخرین ابزار توسل در رسیدگی کیفري با 292 توجه دقیق به تحقیق راجع به تخلف مورد ادعا و براي حمایت از جامعه و بزه دیده مورد استفاده قرار خواهد گرفت.» در: 293 Kiessl, H.: Die Regelwerke der Vereinten Nationen zum Jugendstrafrecht in Theorie und Praxis. Freiburg Open Society Institute (ed.): Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York به گزارش سایت مرکز بین المللی مطالعات زندان میزان بازداشت شدگان پیش از محاکمه در ایران در سال 2014 برابر با 25/1 درصد بوده است. این میزان به معنی نفر از نفر (شمارگان تمام زندانیان در سال 2014) میباشد. (م) 296 < prisonstudies. org/country/iran> See for example the CPT country reports for Bulgaria, Report to the Bulgarian Government on the visit to Bulgaria carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 17 to 26 April 2002, Strasbourg 2004, No. 49; for Estonia Report to the Estonian Government on the visit to Estonia carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 23 to 30 September 2003, Strasbourg 2005, No. 52; for France Rapport au Gouvernement de la

150 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 148 توجهی در ارتباط با سهم بازداشتشدگان پیش از محاکمه در تمام زندانیها 297 وجود دارد. سهم قابل ملاحظه بازداشتشدگان پیش از محاکمه در جمعیت زندان به طور گسترده اشاره به چندین موضوع دارد که میتواند مبدأ رویکردهایی براي کاهش تعداد مظنونینی باشد که در بازداشت موقت بسر میبرند. و افزون بر آن مدتی را که مظنونین در زندان قبل از محاکمه سپري میکنند 298 کاهش دهد. تورم جمعیت بازداشتشدگان پیش از محاکمه ممکن است به سبب یک چارچوب قانونی باشد که براي رسیدگی مناسب به استانداردهاي منسوب به بازداشت موقت در نظر گرفته نشده است. یا شامل آن جایگزینهاي بازداشت موقت نیست که ممکن است ریسک فرار یا ممانعت از اجراي عدالت شامل ضمانت توقیف پاسپورت یا دیگر اورا ق شناسایی الزامات اطلاعرسانی در مورد مسافرت تغییر اقامتگاه و غیره République française relatif à la visite effectuée en France par le Comité européen pour la prévention de la torture et des peines ou traitements inhumains ou dégradants (CPT) du 27 septembre au 9 octobre 2006, Strasbourg 2007, No. 145; for Italy Rapport au Gouvernement de l Italie relatif à la visite effectuée en Italie par le Comité européen pour la prévention de la torture et des peines ou traitements inhumains ou dégradants (CPT) du 21 novembre au 3 décembre 2004, Strasbourg 2006, No. 71; for Poland Report to the Polish Government on the visit to Poland carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 4 to 15 October 2004, Strasbourg 2006, No. 80; for England/Wales Report to the Government of the United Kingdom on the visit to the United Kingdom and the Isle of Man carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 12 to 23 May 2003, Strasbourg 2005, No. 16. Schönteich, M.: The Scale and Consequences of Pretrial Detention around the World, in: Open Society Institute (ed.), Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York 2008, pp Deltenre, S. & Maes, E.: Pre-trial Detention and the Overcrowding of Prisons in Belgium. Results from a Simulation Study into the Possible Effects of Limiting the Length of Pre-trial Detention. European Journal of Crime, Criminal Law and Criminal Justice 12 (2004), pp

151 توجه مو ثر به جمعیت زندانها الزامات براي گزارش در زمانهاي معین به دفتر قاضی دادستان یا پلیس محدودیت بر فعالیت آزادانه که توسط نظارت الکترونیکی پشتیبانی میشود را کاهش دهد. بکارگیري بازداشت موقت ممکن است با تعقیبهاي کیفري طولانی و غیر مو ثر که خود میتوانند ناشی از کاستیهاي آیین دادرسی کیفري یا رویههاي مربوط به رسیدگی به پروندهها باشند 299 افزایش یابند. تا کید ابتدایی بر چارچوب قانونی بازداشت موقت و جایگزینهاي بازداشت موقت 300 نوید بخش به نظر میرسند. بیشترین اهمیت براي یک چارچوب قانونی معطوف به به حداقل رسانی بازداشت موقت اصل تناسبپذیري و شیوهاي است که تناسبپذیري با توجه به شرایط در نظر گرفته شده براي بازداشت موقت تفسیر میگردد. گذاشتن یک فیلتر قانونی سخت بر طول مدت بازداشت موقت مطمي نا نقش قاطعی را در محدود 301 کردن بازداشت موقت ایفا میکند. همان گونه که یک شرط عام مبتنی بر Human Rights Council: Tenth session. Agenda item 3. Report of the Working Group on Arbitrary Detention. Addendum. Mission to Italy. A/HRC/10/21/Add. 5, 26 January 2009, p. 10. van Kalmthout, A. M., Knapen, M. M. & Morgenstern, C.: Pre-trial Detention in the European Union. An Analysis of Minimum Standards in Pre-trial Detention and the Grounds for Regular Review in the Member States of the EU. Nijmegen 2009; Nwapa, A.: Building and Sustaining Change: Pretrial Detention Reform in Nigeria, in: Open Society Institute (ed.), Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York 2008, pp در این باره در نظام عدالت کیفري ایران قانون آیین دادرسی کیفري مصو ب 1392/12/4 امکان صدور قرار بازداشت را در برخی جرایمی و با تحقق شرایطی خاص پیشبینی نموده است. ماده 237- صدور قرار بازداشت موقت جایز نیست مگر در مورد جرایم زیر که دلایل قراي ن و امارات کا یف الف- جرایمی که مجازات قانونی علیه تمامیت جسمانی جنایا یت آن است. بر توجه اتهام به متهم دلالت آنها سلب حیات کند : یا قطع عضو و در جنایات عمدي که میزان دیه آنها ثلث دیه کامل مجنی علیه یا بیش از

152 ب ) تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 150 عدم بازداشت موقت در جرایم کم اهمیت که به احتمال زیاد منجر به محکومیتهاي غیرحبسی میگردد نقش بسیار مهمی دارد. اعمال بازداشت موقت در آمریکاي لاتین به طور نظاممندي از طریق مرسوم شدن اصلاح فرآیندهاي کیفري با هدف کاهش بازداشت موقت در مقیاس وسیعی کنار گذاشته شده است. گرچه اصلاحات قانونگذاري در کل از نظر مرسومسازي مقررات حاکم بر بازداشت موقت موفقیتآمیز بوده تا ثیر بر رویههاي بازداشت موقت متنوع است. با وجود این البته بر اساس شاخصهاي مختلف مربوط به بازداشت قبل از حبس چنین نتیجهگیري ب- جرایم تعزیري که درجه چهار و بالاتر است. پ- جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی کشور که مجازات قانونی آنها درجه پنج و بالاتر است. ت- ایجاد مزاحمت و آزار و اذیت بانوان و اطفال و تظاهر قدرتنمایی و ایجاد مزاحمت براي اشخاص که بهوسیله چاقو یا هر نوع اسلحه انجام شود. ث- سرقت کلاهبرداري ارتشاء اختلاس خیانت در امانت جعل یا استفاده از سند مجعول در صورتیکه مشمول بند محکومیت قطعی به علت ارتکاب ( این ماده نباشد و متهم داراي یک فقره سابقه هر یک از جرایم مذکور باشد. تبصره- موارد بازداشت موقت الزامی موضوع قوانین خاص به جز قوانین ناظر بر جرایم نیروهاي مسلح از تاریخ لازم الاجراء شدن این قانون ملغی است. ماده 238- صدور قرار بازداشت موقت در موارد مذکور درماده قبل منوط به وجود یکیاز شرایط زیر است: الف- آزاد بودن متهم موجب از بین رفتن آثار و ادله جرم یا باعث تبانی با متهمان دیگر یا شهود و مطلعان واقعه گردد و یا سبب شود شهود از اداء شهادت امتناع کنند. ب- بیم فرار یا مخفی شدن متهم باشد و به طریق دیگر نتوان از آن جلوگیري کرد. پ- آزاد بودن متهم مخل نظم عمومی موجب به خطر افتادن جان شاکی شهود یا خانواده آنان و خود متهم باشد. (م)

153 توجه مو ثر به جمعیت زندانها میشود که اصلاحات به طور کلی در کاهش تعداد بازداشتهاي پیش از 302 دادرسی موفق بوده است با وجود این که آزمون تجربی دقیق به دلیل فقدان دادههاي لازم قابل اجرا نبوده است. عدم وجود دادهها به عنوان مبنایی براي شکست اصلاحات در خصوص بازداشت پیش از دادرسی در کشور شیلی تلقی شده است. نتایج اصلاحات مورد تردید قرار گرفته است. با وجود این فقدان دادهها به اصلاحات متقابلی که پیش از اعمال کامل اصلاحات اجازه انتقال آثار اصلاحات به دولت مقامات قضایی و سیاستمداران را نمیداد 303 کمک کرده است. در خصوص بازداشت پیش از محاکمه اگر چه تنها با هدف تا مین کردن اقدامات کیفري و محاکمههاي عادي قابل توجیه است و اگر انتظار داشته باشیم که متهم فرار کند مدارك را تحریف کند یا با جرمهاي خطیر باز گردد در تعدادي از کشورها فرض بر این است که براي اهداف فو ق قانون دیگري استفاده میشود. براي مثال در چین چنین ادعا میشود که بازداشت پیش از دادگاه به منظور مجازات بکار میرود و بکار بردن زیاد بازداشت پیش از محاکمه (که در واقع برابري میکند با جاي دادن همه مظنونین جزاي ی در بازداشت تا مینی) با پذیرش خط مشیهاي سختگیرانه 304 کنترل جرم توجیه میشود. اما عوامل فرا قانونی در سایر کشورها نیز به 305 عنوان محرکان بازداشت پیش از محاکمه شناسایی شدهاند Duce, M., Fuentes, C. & Riego, C.: La Reforma Procesal Penal En América Latina Y Su Impacto En El Uso De La Prisión Preventiva, in: C. Riego & M. Duce (eds.), Prisión Preventiva y Reforma Procesal Penal en América Latina. Evaluación y Perspectivas. CEJA-JSCA 2009, pp Venegas, V. & Vial, L.: Boomerang: Seeking to Reform Pretrial Detention Practices in Chile, in: Open Society Institute (ed.), Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York 2008, pp , p. 49. Yanyou, Yi: Arrest as Punishment. The abuse of arrest in the People s Republic of China. Punishment & Society 10 (2008), pp Dünkel, F.: Praxis der Untersuchungshaft in den 90er Jahren

154 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 152 تحقیقات انجام شده در هند نشان داده است که بازداشت پیش از دادرسی در تعداد قابل ملاحظهاي از جرایم کم اهمیت مقرر شده که در صورتی که مرتکب جرایم خرد بازداشت موقت نشود هزینه بسیار کاهش 306 خواهد یافت. در نظامهایی که بر وثیقه تا کید میکنند بازداشت پیش از محاکمه گاهی به عنوان ابزار کاهش احتمال خطر گریختن یا مانعی براي دادرسی به حساب نمیآید. بلکه نتیجه ضعف سامانه اقتصاد است که مانع میشود مظنونین حتی قادر به پرداخت مبالغ پایین وثیقه باشند. مطالعات نشان میدهند که احتمال خطر فرار کردن اغلب به نادرستی قضاوت میشود. و در نتیجه بسیاري از افراد مثبت به اشتباه در بازداشت پیش از محاکمه نگه داشته میشوند. در دهه 90 میلادي تحقیقی در آلمان انجام شد که نتایج آن امکان احتمال کاهش بازداشت پیش از دادگاه بدون تا ثیر بر حاکمیت قانون و فرآیند دادرسی کیفري را نشان داد. این تحقیق همه تصمیمهاي اتخاذ شده در دیوان عالی هامبورگ در خصوص دعاوي بازداشت موقت تمدید شده (بیش از 6 ماه) را تحلیل کرد. مطابق قانون آیین دادرسی کیفري آلمان در صورتی که مبناي الزامآوري براي عدم برگزاري محاکمه کیفري پیش از انقضاي مهلت 6 ماهه وجود نداشته باشد بازداشت بیش از یک دوره زمانی 6 ماه ادامه نمییابد. دیوان عالی هامبورگ در 23 مورد مبناي الزامآور که بخاطر آن بتوان تمدید بازداشت پیش از محاکمه به 306 Instrumentalisierung strafprozessualer Zwangsmittel für kriminal- und ausländerpolitische Zwecke? Strafverteidiger 1994, pp ; Jehle, J. -M.: Entwicklung der Untersuchungshaft bei Jugendlichen und Heranwachsenden vor und nach der Wiedervereinigung. Bonn 1995; Parliamentary Assembly, Committee on Legal Affairs and Human Rights: Situation of European prisons and pre-trial detention centres. Report. Doc , 19 February Saxena, R. K.: Catalyst for Change: The Effect of Prison Visits on Pretrial Detention in India, in: Open Society Institute (ed.), Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York 2008, pp , p. 60.

155 توجه مو ثر به جمعیت زندانها بیش از 6 ماه را توجیه کرد نیافت. بنابراین 27 مظنون باید آزاد میشدند. در حالی که دیوانهاي سطح پایینتر براي این مظنونین احتمال خطر فرار کردن را محرز قلمداد کرده بودند. اما 17 نفر از این مظنونین داوطلبانه براي محاکمهاي کیفري که مدت زمان کوتاهی پس از آزادي آنها انجام میشد حضور یافتند. به واقع تنها 6 مظنون فرار کردند و احضاریه دادگاه رسیدگیکننده را اجابت نکردند. تقریبا همه این موارد مظنون به قاچا ق مواد مخدر 307 (و از اتباع خارجی) بودند. این نتایج از دیدگاه صحت پیشبینی به سادگی بیان میکند که به ازاي یک مظنون که به درستی احتمال خطر فرار را نشان میدهد چهار مظنون دیگر وجود دارد که فرار کردن در مورد آنها به اشتباه پیشبینی میشود. چنین چیزي با نسبتی تقریبا 80 درصد مثبتهاي کاذب برابري میکند. نسبتی که به طور کلی با در نظر گرفتن عملکرد ضعیف پیشبینیهاي دادرسی جزایی قابل قبول به نظر میرسد. نتایج تحقیق گزارش شده در بخش بالا نشان میدهد که در درجه اول هنگام تصمیمگیري درباره بازداشت پیش از محاکمه به اطلاعاتی درست نیاز هست. در این جا انتصاب و عملکرد صحیح خدمات اجتماعی پیش از محاکمه در دسترس قرار دادن اطلاعاتی درباره روابط جامعه و سایر موضوعات مرتبط به دادگاه اصلی مهم در اجتناب از دستگیري مظنونینی با 308 احتمال خطر پایین خواهد بود Petersen, E.: Haftprüfungspraxis nach 121, 122 StPO des Hanseatischen OLG Hamburg. Erfahrungen in den Jahren , in: J. -M. Jehle & P. Hoch (eds.), Oberlandesgerichtliche Kontrolle langer Untersuchungshaft. Wiesbaden: Eigenverlag Kriminologische Zentralstelle e. V. 1998, pp Ehlers, L.: Frustrated Potential: The Short and Long Term Impact of Pretrial Services in South Africa, in: Open Society Institute (ed.), Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York 2008, pp

156 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 154 به نظر میرسد که تعیین وکلاي مدافع در مراحل نخستین فرآیند کیفري 309 با دورههاي کوتاهتر بازداشتهاي پیش از محاکمه مرتبط است. پژوهشی در دادگاههاي بخش آلمانی نشان داد که اگر یک وکیل مدافع از ابتدا در طی دادگاه حضور داشته باشد دورههاي بازداشت به طور متوسط دو ماه کوتاهتر از زمانی میشود که بازداشت شده بدون وجود شورا و بدون وکیل این 310 فرآیند را طی میکند. نتیجهگیري میشود که انتساب نظاممند وکلا میتواند زمان بازداشتهاي پیش از محاکمه را تا 16 درصد 311 کاهش دهد. در اوکراین طرحهاي تا ثیرگذار دفاع در مراحل نخستین اجرا شده است که 312 موفق بودهاند. در راستاي این شیوهها رویکردي مشابه قرار میگیرد که به دلایل مربوط به بودجه تعبیه فرآیند مساعدت از طریق معاضدتهاي فرا حقوقی را در نظر 313 میگیرد. اداره خدمات مشاوره حقوقی پارالیگال مالاوي به طور خاص و در موضوعات خاص مرتبط با رهایی از حبس (پر کردن فرمهاي وثیقه یافتن خویشاوندانی که بتوانند ضامن شوند انتقال دادن اطلاعات مرتبط به پلیس و 314 دادستان) از افرادي که بازداشت موقت شدهاند حمایت میکنند. 309 Human Rights Watch: The Quality of Justice. Failings of Iraq s Central Criminal Court. New York 2008, p Schöch, H.: Der Einfluß der Strafverteidigung auf den Verlauf der Untersuchungshaft. Erfahrungsbericht über ein Projekt der Hessischen Landesregierung zur Entschädigung von Anwälten für die Rechtsberatung von Untersuchungsgefangenen. Baden-Baden Schöch (fn. 250), p Naimark-Rowse, B., Schönteich, M., Sorochinsky, M. & Tomasini-Joshi, D.: Studies in Reform: Pretrial Detention Investments in Mexico, Ukraine, and Latvia, in: Open Society Institute (ed.), Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York 2008, pp Uganda Human Rights Commission: 11th Annual Report of the Uganda Human Rights Commission. Kampala Open Society Institute: Between Law and Society. Paralegals and the Provision of Primary Justice Services in Sierra Leone. New York, 2006, p. 4; Msiska, C.: On the Front Lines: Insights from Malawi s Paralegal Advisory

157 توجه مو ثر به جمعیت زندانها این خدمات بر مبناي شکلهاي بازداشت پیش از محاکمه موفق ارزیابی شده و توانسته است مسیر مظنونین را از بازداشت پیش از محاکمه تغییر دهد. در مالاوي پس از اجراي طرح معاضدتهاي فرا حقوقی جمعیت بازداشتی به ثباتی تقریبا 22 درصدي رسیده است. (کمتر از 50 درصد قبل از 315 طرح). تجربههاي نظارت و کنترل الکترونیک هنوز به شکلی نظاممند در زمینه 316 جایگزینی بازداشت موقت مورد ارزیابی قرار نگرفته است. اما گزارشهایی از کشور پرتغال کنترل و نظارت الکترونیک را عنصري مهم در برنامهاي که براي کاهش جمعیت زندان و کاهش تورم جمعیت زندانها طراحی شده بود 317 توصیف میکند. سازمان نظارت اروپا (پایگاه تصمیمگیري /JHA 2009/829 از 23 اکتبر 2009) در جستوجوي جبران احتمال خطر خاص اتباع خارجیاي که در بازداشت پیش از محاکمه قرار میگیرند 318 میباشد. و همزمان میخواهد قاعده اصل براي ت را تقویت کند. همچنین از طریق به رسمیت شناختن دستورات نظارتی پیش از محاکمه (غیر حبسی) در جستوجوي ایجاد Service, in: Open Society Institute (ed.), Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York 2008, pp Msiska (fn. 254), p. 78. Albrecht, H. -J.: Electronic Monitoring in Europe. A Summary and Assessment of Recent Developments in the Legal Framework and Implementation of Electronic Monitoring. Konferenzund Arbeitspapiere aus dem Max-Planck-Institut für ausländisches und internationales Strafrecht. Freiburg th Conference of Directors of Prison Administration: Overcrowded Prisons: Looking for Solutions (9-11 September 2009, Edinburgh). Conclusions by the General Rapporteur, 11 September 2009, CDAP (2009) 04, p. 3. Tonry, M. (ed.): Ethnicity, Crime, and Immigration. Comparative and Cross- National Perspectives. Chicago, London 1997.

158 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 156 گزینهاي اضافی در استراتژي کاهش جمعیتهاي پیش از محاکمه در بافت 319 اتحادیه اروپا است. برنامههاي کاهش موجودي پروندهها میتواند به افزایش آگاهی در اولویت دادن به پروندهها در جاهایی که دستور به بازداشت پیش از دادگاه داده شده بود و کاهش مدت زمانی که مظنونین در بازداشت پیش از محاکمه سپري میکنند 320 کمک کنند. مبناي برنامههاي کاهش موجودي اجراي مدیریت پرونده شکایت است که اطمینان میدهد که از لحا ظ دستگیري پرونده دعوي فورا از یک اداره به ادارهاي دیگر جا به جا 321 میشود See also Council of Europe Committee of Ministers: Recommendation No. R (80) 11 of the Committee of Ministers to Member States Concerning Custody Pending Trial; Kühne, H. -H. & Esser, R.: Die Rechtsprechung des Europäischen Gerichtshofs für Menschenrechte (EGMR) zur Untersuchungshaft. Strafverteidiger 22 (2002), pp , p Uganda Human Rights (fn. 253); see also a promising example of backlog reduction projects in Manila presented in ICRC: Philippines: Protecting life and dignity in places of detention. ICRC Bulletin No. 01/2010, 3 February Nwapa, A.: Building and Sustaining Change: Pretrial Detention Reform in Nigeria, in: Open Society Institute (ed.), Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York 2008, pp

159 توجه مو ثر به جمعیت زندانها نظامهاي ضمانتاجرا: جایگزینهاي حبس حمید مترجم: * بهرهمند (استادیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران) اصل نگاه داشتن زندان براي جرایم سنگین و آخرین حربه شناختن حبس را میتوان از سند مقررات معیارهاي کمینه سازمان ملل متحد در مورد اقدامات غیربازداشتی که دامنه دیگري از جایگزینها (یا ضمانتاجراهاي اجتماعی) را فهرست میکند استنباط کرد. پیشنهادهاي راجع به برخورد مو ثر با تورم جمعیت زندانها بر جایگزینهاي حبس به عنوان ابزاري جهت جلوگیري از ورود به زندانها 322 تا کید میکنند. حکایتهاي راجع به موفقیت قابل توجه را میتوان از ایجاد و اجراي موفق جایگزینهاي حبس در اروپا گزارش کرد. براي مثال شواهد روشنی وجود دارد که جریمه روزانه در استرالیا آلمان و برخی از کشورهاي اسکاندیناوي و همچنین سوي یس و تا حدودي نیز در فرانسه و اسپانیا در جایگزین کردن حبسهاي کوتاه مدت (هر چند با مدتهاي متفاوت) در دهههاي 1960 و موفق بوده است. جریمههاي روزانه * Economic and Social Council: Resolution 1998/231998/23 International cooperation aimed at the reduction of prison overcrowding and the promotion of alternative sentencing, 44th plenary meeting, 28 July 1998; Penal Reform International: Alternatives to imprisonment in the Republic of Kazakhstan. Resolution and Recommendations. International Conference, Almaty, October London See the comprehensive historical analysis in Jescheck, H. -H. & Grebing, G.

160 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 158 مزایاي بسیار مهمی دارند زیرا این قابلیت را دارند تا در آن واحد با شدت جرم و درآمد مجرم تنظیم گردند و بنابراین اصل اصلاح و درمان برابر را اعمال کند. این موضوع توسط مو سسه ملی علوم جنایی نیز هنگامی که ابداع نظام جریمه نقدي روزانه را در مکزیک پیشنهاد میداد به رسمیت شناخته شد. مشکل آشکار قصور از پرداخت جزاي نقدي با ابزارهاي مختلفی خصوصا از طریق پیشنهاد امکان رهایی یافتن از جریمه نقدي به وسیله خدمات اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است. مجازاتهاي تعلیقشده حبس و تعلیق مراقبتی به عنوان جایگزینهاي حبس فوري کاملا موفق از کار درآمدهاند. تناسب ویژه مجازات حبس تعلیق شده و تعلیق مراقبتی در سند قواعد اروپایی تعلیق مراقبتی که در آن نقش مهم آنها در میزان جمعیت زندان به صراحت به رسمیت شناخته شده 326 تصدیق شده است. به طور کلی ضمانتاجراهاي کیفري اجتماعی و توسعه فلسفههاي مجازاتی که تلاش در یکپارچه کردن مجازاتها ضمانتاجراهاي غیر بازداشتی و جامعهمدار و همچنین قربانیان جرم را داشتهاند با حمایت گستردهاي در دهه 1980 روبهرو شدند و بر این پایه بنا شدند که هنوز تعداد زیادي از مجرمان به زندان فرستاده میشوند که خطري (eds.): Die Geldstrafe im deutschen und ausländischen Recht. Baden-Baden INACIPE: 10 razones para reformar el sistema de justicia penal en Mexico. INACIPE, Mexico 2004, p. 26. See for example The Irish Times: Number of people jailed for not paying fines set to double. Monday, November 9, Recommendation CM/Rec (2010) 1 of the Committee of Ministers to member states on the Council of Europe Probation Rules. Adopted by the Committee of Ministers on 20 January 2010 at the 1075th meeting of the Ministers Deputies; see also United Nations Standard Minimum Rules for Non-custodial Measures (The Tokyo Rules).

161 توجه مو ثر به جمعیت زندانها 327 براي جامعه ایجاد نمیکنند. در واقع ضمانتاجراهاي بینابین و قضازدایی در بسیاري از کشورها و براي دامنه گستردهاي از گروههاي مجرمان نتیجهبخش بودهاند. بسیاري از روایتهاي مربوط به این موفقیتها در کتابهاي مختلفی که راجع به مجازاتها و نظامهاي تعیین مجازات در دهه 1990 منتشر شده و ادله قاطعی براي موفقیت جایگزینهاي حبس اراي ه کردهاند 328 مستند شده است. هر چند جایگزینهاي حبس از دهههاي 1960 / 1970 در بسیاري از مناطق معرفی شدهاند با وجود موفقیت آشکار آنها هنوز به شیوهاي اجرا نشدهاند یا امکان اجراي آنها فراهم نشده است که مانع از رشد و تورم 329 جمعیت زندانها شود. کتاب راهنماي دفتر مقابله با جرم و مواد مخدر در خصوص اصول اساسی و اقدامات نویدبخش مربوط به جایگزینهاي حبس جایگزینهاي مختلفی را ترسیم میکند و شرایطی را که مطابق آن جایگزینها میتوانند به طور مو ثر جایگزین مجازاتهاي حبس شوند به 330 دقت تشریح میکند. این کتاب نمونههایی از اقدامات مناسب را ذکر میکند و اطلاعاتی راجع به پروژه تقنینی در قزاقستان را اراي ه میکند که چنین ارزیابی شده است که استفاده بیشتر از ضمانتاجراهاي غیر سالب آزادي تا ثیر مهمی بر جمعیت زندان داشته 331 است. با این حال میزان حبس See e. g. Home Office: Punishment, Custody and the Community. London 1988, p. 2. Tonry, M. & Hatlestad, K. (eds.): Sentencing Reform in Overcrowded Times. A Comparative Perspective. New York, Oxford 1997; see also van Kalmthout, A. & Tak, P.: Sanctions-Systems in the Member States of the Council of Europe. Part I and II. Deventer, Arnhem 1988, Weissman, M.: Aspiring to the Impracticable: Alternatives to Incarceration in the Era of Mass Incarceration. NYU Review of Law & Social Change 33 (2009), pp UNODC: Handbook of Basic Principles and Promising Practices on Alternatives to Imprisonment. United Nations, New York UNODC (fn. 270), p. 26.

162 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها تا حد زیادي در قزاقستان بالا مانده است. در خصوص کشورهاي آفریقایی چنین استدلال شده است که سهم بالاي زندانیان غیر محکوم و مشکل تحقیقات و دادرسیهاي طولانی و نه فقدان جایگزینهاي حبس بوده است که مشکل ظرفیت زندانها را ایجاد کرده 333 است. با این حال خدمات اجتماعی در چند کشور آفریقایی معرفی شدهاند که به نظر میرسد به خوبی نتیجهبخش بوده است هر چند تحقیقات ارزیابانه در خصوص این که آیا این اقدامات تا ثیري بر کاهش رشد زندان یا تورم جمعیت زندان گذاشتهاند 334 هنوز انجام نشده است. ظاهرا میتوان خدمات اجتماعی را با وجود بودجههاي ناکافی اجرا کرد. چنین بیان شده است خدمات اجتماعی با سنتهاي آفریقایی در واکنش به انحراف و جرم بیش از زندان و حبس که بخشی از میراث استعمار است سازگاري دارد. تجارب اخیر در خصوص خدمات اجتماعی (بعضا در ارتباط با محاکمات گاچاچا و مرتکبان اقدامات نسلکشی) در رواندا ظرفیت مهمی را نشان داد و آینده جالب و تازهاي را ترسیم کرد. برنامه خدمات اجتماعی با آموزش حرفهاي ایده جبران خسارت و بازگشتن به جامعه بلافصل («خدمات اجتماعی در همسایگی») 335 یکپارچه شده است. همچنین برنامههاي عظیم خدمات اجتماعی که عنصري اساسی در برنامههاي مربوط به تراکمزدایی از Human Rights Report: Kazakhstan; htm [ ]. Muntingh (fn. 75), p Stern, V.: Alternatives to Prison in Developing Countries: Some Lessons from Africa. Punishment & Society 1 (1999), pp. 233, 238; UNODC (fn. 270), p. 37. Penal Reform International: Monitoring and Research Report on the Gacaca Community Service (TIG). Areas of reflection. Gacaca Report. Kigali, March 2007, p.1.

163 توجه مو ثر به جمعیت زندانها 336 زندانهاي کنیا بوده است اخیرا در این کشور آغاز شده است. مکزیک 337 نیز در حال طراحی اجراي خدمات اجتماعی است. در این کشور خدمات اجتماعی باید به عنوان جایگزینی براي مجرمان فاقد سابقه و مرتکبان جرایم مالی خرد پیشنهاد شود. با این حال این نکته نیز لازم به ذکر است که خدمات اجتماعی در مقایسه با مجازات حبس مجازاتی بسیار نرمتر در نظر گرفته میشود و تلاشهاي بیشتري براي بالا بردن آگاهی مردم در خصوص منافع خدمات 338 اجتماعی مورد نیاز است. نظارت الکترونیک جاي خود را در نظامهاي مدرن ضمانتاجراها پیدا 339 کرده است. نظارت الکترونیک در ابتدا محدود به نظام عدالت کیفري بزرگسالان بود. امروزه نظارت الکترونیک به نظامهاي عدالت کیفري نوجوانان نیز توسعه یافته است. متعاقب گرایش به استفاده از ابزارهاي ردیاب براي بزهکاران جنسی پس از آزادي از زندان سامانههاي فعال ردیابی به طور فزایندهاي در مرحله محاکمه به کار گرفته میشوند. منافع خاص سامانههاي فعال ردیابی در خصوص نظارتهاي پیش از محاکمه بزهکاران و همچنین اجراي قرارهاي ممنوعیت از رفت و آمد به مکانهاي خاص در پروندههاي خشونت داخلی مورد استثناء قرار گرفته است. هزینههاي ناشی از نظارت الکترونیک در مقایسه با هزینههاي حبس عموما Daily Nation: 50,000 to be released in prison decongestion plan. March 16, CDHDF: Presentan CDHDF Y ALDF Iniciativas de reforma al Sistema Penitenciario. June 9, Birung, C.: Community Service in Uganda as an Alternative to Imprisonment. A Case Study of Masaka and Mukono Districts. Capetown 2005, pp Nellis, M.: Surveillance, Rehabilitation and Electronic Monitoring: Getting the Issues Clear. Criminology & Public Policy 5 (2006), pp

164 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها کمتر است. در ارتباط با مقایسه این هزینه با سایر ضمانتاجراهاي اجتماعی شواهد قطعی کمتري دارد. با این حال هزینهها تا حد زیادي بستگی به نوع برنامههاي (بازسازگاري)اي دارد که به همراه نظارت الکترونیک اجرا میشود. به طور کلی میزان کامل شدن بالا و میزان عدم موفقیت پایین است. این نشان دهنده گزینش دقیق بزهکاران است. در این خصوص اجماع وجود دارد که نظارت الکترونیک جایگزین بخش خاصی از حبسها میشود (و تا حد کمی بر تعداد بزهکارانی که به حبس فرستاده میشوند تا ثیر میگذارد). تحقیقات راجع به تکرار جرم همانند تحقیقات راجع به فرار در حین نظارت الکترونیک پیش از محاکمه با نتایج مشوشی 341 همراه شده است سیاستهاي تعیین مجازات سیاستهاي تعیین مجازات و چارچوب قانونی تعیین مجازات به عوامل اساسی تعیین میزان جمعیت زندان و تراکم آن مربوط میشود. در این خصوص چنین در نظر گرفته میشود که رهنمودهاي تعیین مجازات و کمیسیونهاي تعیین مجازات که اولویتهاي جرایم مستحق زندان را See for example Fenech G.: Le placement sous surveillance électronique. Rapport de la mission confiée par Premier Ministre à Monsieur Georges Fenech, député du Rhône. Paris, Ministère de la Justice Renzema, M. & Mayo-Wilson, E.: Can electronic monitoring reduce crime for moderate to highrisk offenders? Journal of Experimental Criminology 1 (2005), pp ; Swedish National Council on Crime Prevention: Electronic Tagging in Sweden. Report 2005; Dodgson, K., Goodwin, P., Howard, P., Llewellyn-Thomas, S., Mortimer, E., Russell, N. & Weiner, M.: Electronic monitoring of released prisoners: An evaluation of the Home Detention Curfew scheme. Home Office Research Study 222, Home Office Research, Development and Statistics Directorate, March 2001; Padget, K. G., Bales, W. D. & Blomberg, T. G.: Under Surveillance: An Empirical Test of Effectiveness and Consequences of Electronic Monitoring. Criminology & Public Policy 5 (2006), pp

165 توجه مو ثر به جمعیت زندانها مشخص میکنند و ظرفیت موجود زندانها را مدنظر قرار میدهند 342 کنترلهاي موثري بر رشد زندان ایفا کنند. با این حال تجارب حاصلشده در طول دهههاي گذشته نشان میدهد که بیشتر ماهیت رهنمودهاي تعیین مجازات است که بر استفاده از مجازات حبس تا ثیر میگذارد تا روش آن. به نظر میرسد واکنش به بزهکاران مرتکب تکرار در قوانین و رویههاي تعیین مجازات اهمیت ویژهاي دارند. ظهور «قوانین سه و دو ضربه» و حقیقت در سیاستهاي تعیین مجازات رویکردهاي کلی نسبت به افزایش مجازاتها در مورد تکرار جرم و تقنین مجازاتهاي کمینه به عنوان محركهاي اصلی مجازاتهاي حبس طولانی مدت و به عنوان حوزهاي مورد بحث و بررسی قرار گرفته است که اصلاحات در آن باید بر روي اجراي اصل تناسب تمرکز یابد. یافتههاي پیشین که استفاده گسترده و بدون تبعیض از مجازاتهاي حبس بلندمدت امنیت عمومی را بهبود نمیبخشد بلکه به وخیمتر شدن جرم و مشکلات کنترل جرم کمک میکند باید به توجه اکید به اصول پذیرفته شده بینالمللی تناسب و حبس به عنوان آخرین راه چاره در تقنین تعیین مجازات بیانجامند. تقنین تعیین مجازات باید فضاي کافی براي قضات 343 باقی بگذارد تا مجازات را با ویژگیهاي خاص جرم و مجرم تطبیق دهند. این به معناي بازنگري در قواعد الزامی حداقلی تعیین مجازات حقیقت در سیاستهاي تعیین مجازات و به خصوص سیاست «سه ضربه و اخراج از 344 جامعه» و ایجاد نظام تعیین مجازاتی است که بهتر از عوامگرایی کیفري Kennedy, E. M.: Prison Overcrowding: The Law s Dilemma. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science 478 (1985), pp ; Frase, R. S.: The Minnesota Sentencing Guidelines, in: A. Freiberg & K. Gelb (eds.), Penal Populism, Sentencing Councils and Sentencing Policy. Cullompton 2008, pp , p. 99. Tonry, M.: Mandatory penalties, in: M. Tonry (ed.), Crime and Justice: A Review of Research, Vol. 16. Chicago 1992, pp Zimring, F. E.: Protect Individual Punishment Decisions from Mandatory

166 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 164 متمایز شده باشد. از چشماندازي هنجاري و دکترین حقوقی این مسا له به این سو ال میانجامد که چه چیزي محکوم به مجازات غیرمتناسب یا به 345 شدت غیرمناسب است. چشمانداز مجالس قانونگذاري در زمان اصلاح قوانین تعیین مجازات باید متوجه این مسا له باشد که آیا یک سیاست تعیین مجازات میتواند تداوم پیدا کند. در حالی که گاهی اوقات این گونه تصور میشود که مقامات تعقیب و قوه قضاي یه نیز باید توجه کنند تصمیمات مربوط به تعیین مجازات چه تا ثیري بر نظام زندان دارد از نقطهنظر تفکیک قوا ابتداي ا این وظیفه قانونگذاران است که پیامدهاي ممکن و محتمل (و اثر جانبی) قوانین را مورد توجه قرار دهند و قانونگذاري را بر ارزیابی جامع آثار بنا کنند. ارزیابیهاي تا ثیرات زمینه گستردهاي از اعمال را براي مثال در سیاستهاي 346 حفاظت از محیط زیست یافتهاند و امروزه عنصري اساسی در حکمرانی خوب 347 هستند. ممکن است ارزیابیهاي تا ثیرات تخمینهاي غیر دقیقی راجع به آثاري که از قانونگذاري کیفري بر مجریان قانون دادگاهها و نظام اجراي حبس انتظار میرود اراي ه کنند. با این حال مبناي مناسبی ایجاد خواهد شد که میتواند به پاسخ این سو ال کمک کند که آیا تغییر در قوانین Penalties. Criminology & Public Policy 6 (2007), pp Van Zyl Smit, D. & Ashworth, A.: Disproportionate Sentences as Human Rights Violations. The Modern Law Review 67 (2004), pp For an overview see Albrecht, H. -J., Kilchling, M. & Braun, E.: Criminal Preventive Risk Assessment in the Law-Making Procedure. Freiburg See Terblanche, S. & Mackenzie, G.: Mandatory Sentences in South Africa: Lessons for Australia? The Australian and New Zealand Journal of Criminology 41 (2008), pp , describing the process of making sunshine legislation on minimum sentences of South Africa 1998 permanent legislation without considering the impact these minimum sentences would have a decade later.

167 ک«م( توجه مو ثر به جمعیت زندانها تعیین مجازات ممکن است بدون ایجاد مشکلات غیر پذیرفتنی در نظام اجراي حبس تداوم یابد یا نه. پس از این باید به گروههاي خاص مجرمان توجه ویژهاي داشت که از جمله آنها کودکان زنان و اتباع بیگانه هستند که ممکن است به طر ق مختلف تحت تا ثیر تعیین مجازاتها قرار گیرند. قوانین و رویههاي تعیین مجازات باید پیمان حقوق کودك را که استفاده از بازداشت را به عنوان آخرین راه چاره خواستار میشود و اجراي مو ثر و خاص این اصل را مقرر میدارد 348 رعایت کنند. به علاوه بند «الف» ماده 349 (37) استاندارد عدم اعمال مجازات اعدام و حبس ابد را بدون امکان عفو مقرر میدارد. با این حال رویههاي جاري نشان میدهد گاهی اوقات کودکان در معرض ریسک بالاي حبس قرار میگیرند. براي مثال مناقشات در انگلستان و ولز در خصوص کودکان تحت بازداشت نشاندهنده افزایش شدید تعداد کودکانی است که با وجود یافتههایی که نشان میدهد مجازاتهاي حبس نه به نفع کاهش نر خ تکرار جرم است و نه به نفع حفاظت از جامعه 350 به زندان فرستاده میشوند. اکثریت عظیمی از کودکان و نوجوانانی که به حبس فرستاده میشوند بابت جرایم خشونتآمیز محکوم 348 Joint Committee on Human Rights (January 2008) Legislative Scrutiny: Criminal Justice and Immigration Bill Fifth Report of Session ماده 37 پیمان حقوق کودك: متقبل میشوند: شورهاي طرف کنوانسیون اجراي اقدامات ذیل را الف) هیچ کودکی نباید تحت شکنجه یا سایر رفتارهاي بیرحمانه و غیرانسانی یا مغایر شو ون انسانی قرار گیرد. مجازات اعدام و یا حبس ابد بدون امکان بخشودگی را نمیتوان در مورد کودکان زیر 18 سال اعمال کرد.» 350 ( Standing Committee for Youth Justice: Criminal Justice and Immigration Bill. House of Lords Committee Stage. Children s custody threshold. February 2008, p. 4.

168 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها نشدهاند. به علاوه در خصوص سن مسو ول تی کیفري و همچنین سنی که از آن به بعد کودکان ممکن است به حبس محکوم شوند نگرانیها افزایش 352 یافته است. قواعد کمینه استاندارد اجراي عدالت نوجوانان توصیه میکند سن مسو ولیت کیفري بسیار پایین تعیین نشود و اگر به مجازات حبس توسل میشود تنها حداقل زمان ضروري (که آموزش و اصلاح کودکان بزهکار را ممکن میسازد) تعیین شود. در حالی که استفاده گسترده و گاهی بدون تبعیض حبس ابد در بالا مورد بحث قرار گرفت در مورد حبس ابد کودکان 353 بزهکار باید توجه خاصی داشت. مطابق آمارهاي اخیر آمریکاي شمالی 6807 نوجوان وجود دارند که در حال تحمل مجازات حبس ابد هستند و 1755 نفر از 354 آنها حبس ابد بدون آزادي مشروط را طی میکنند. زنان که همه جا اقلیت زندانیان را تشکیل میدهند هنگامی که بحث اصلاح زندان مطرح میشود در خطر مغفول ماندن قرار دارند. چالشهایی 355 که توسط این گروه به شدت آسیبپذیر طرح شده است اخیرا به طور خلاصه در گزارشی که به دولت انگلستان تسلیم شده 356 مطرح شده است. این گزارش به دولت توصیه میکند سیاستهاي حبس را به طور بنیادین Ministry of Justice: Statistical bulletin. Offender management caseload statistics London Human Rights Council: Seventh session. Agenda item 3. Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Manfred Nowak. Addendum. Mission to Indonesia. A/HRC/7/3/Add. 7, 10 March 2008, p. 16. Nellis, A. & King, R. S.: No Exit. The Expanding Use of Life Sentences in America. Washington Nellis & King (fn. 292), p. 3. CPT: Report to the Government of the United Kingdom on the visit to the United Kingdom carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 18 November to 1 December Strasbourg 2009, p. 21. A report by Baroness Jean Corston of a review of women with particular vulnerabilities in the criminal justice system. Home Office, London 2007.

169 توجه مو ثر به جمعیت زندانها براي زنان بزهکار به مجازاتهاي غیر حبسی تغییر دهد و براي زنان غیر خشن به یک قاعده تبدیل کند و زندانهاي زنان را با مو سسات متفر ق کوچک و چند کاربردي جایگزین کند. به نظر میرسد این راهبرد راه حلی جزي ی براي مشکلات پایدار افزایش جمعیت زندان فراهم کند. اتباع خارجی با ریسک خاصی از تحمل مجازات زندان یا بازداشت شدن پیش از محاکمه ا حت 357 روبهرو هستند. تحقیقات در اروپا تا کید میکنند در بسیاري از کشورها جایگزینهاي حبس یا بازداشت جزي ی به درستی در خصوص بزهکاران خارجی (یا مهاجران غیرقانونی) عمل نمیکند زیرا این سوگیري شدید وجود دارد که ضمانتاجراهاي اجتماعی و جایگزینها باید در خصوص مجرمان اصلاح شده و متعهد به جامعه اختصاص 358 یابد. ادیه اروپا با ابداع تصمیم چارچوبی در خصوص به رسمیت شناختن قرارهاي نظارت پیش از محاکمه (چارچوب تصمیمات /JHA 829/ 2009 مورخ 23 اکتبر 2009) و تصمیم چارچوبی 2008/947/JHA مورخ 27 نوامبر 2008 در خصوص اعمال اصول به رسمیت شناختن متقابل احکام و قرارهاي تعلیق مراقبتی با نگاهی به نظارت بر اقدامات تعلیق مراقبتی و ضمانتاجراهاي جایگزین به این مشکل واکنش نشان دادهاند. این تصمیمات چارچوبی که جایگزینهاي بازداشت پیش از محاکمه و حبس را به طور متقابل به رسمیت میشناسد به منظور جبران کردن ریسک افزایشیافته صالح نبودن براي اقدامات غیر سالب آزادي به دلیل فقدان تعهد به کشوري که دادرسی در آن در جریان است و ضمانتاجرا به مرحله اجرا Human Rights Council: Tenth session. Agenda item 3. Report of the Working Group on Arbitraryn Detention. Addendum. Mission to Italy, A/HRC/10/21/Add. 5, 26 January 2009, p. 2. Tonry, M.: A Comparative Perspective on Minority Groups, Crime, and Criminal Justice. European Journal of Crime, Criminal Law and Criminal Justice 6 (1998), pp

170 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 168 در میآید ابداع شده است. در حالی که این سیاست تحت شرایط خاص اتحادیه اروپا ظهور یافته است رویکرد عمومی انتقال اجرا و نظارت بر اقدامات غیر سالب آزادي به کشور وطن یک بزهکار گزینهاي معقول براي گروههاي به خصوص آسیبپذیر بزهکاران خارجی و از این رو گزینهاي دیگر براي کنترل تورم جمعیت زندان فراهم میکند اقدامات پس از صدور حکم براي پیشگیري از تورم جمعیت زندانها مقررات معیارهاي کمینه سازمان ملل متحد در مورد اقدامات 359 غیربازداشتی مرحله پس از صدور حکم را در فرآیند اعمال بازسازگاري و کمک به بزهکاران در فرآیند بازسازگاري بسیار مهم قلمداد میکند. آزادي مشروط هسته مجموعهاي از اقدامات است که دامنه آنها از کاستن مجازات اصلی حبس آزاد کردن زودهنگام تحتنظارت تا اقسام مختلف نظامهاي زندان (زندان باز مرخصی کار حبس در خانه و غیره) را شامل میشود. آزادي مشروط و رویکردهاي زمان خوب از جمله ابزارهاي متداولی است که زمانی را که باید عملا در زندان صرف شود کاهش میدهد. آزادي مشروط و سازماندهی آن اهمیت مضاعفی دارند زیرا پژوهشهاي راجع به تکرار جرم نشان میدهد از کسانی که مرتکب تکرار جرم شدهاند (و دوباره به زندان فرستاده شدهاند) اکثریت این اقدام را در اولین سال پس از آزادي 360 انجام دادهاند. بنابراین آزادي مشروط به عنوان پلی بین حبس و بازگشت Council of Europe: Recommendation Rec (2003) 22 of the Committee of Ministers to member states on conditional release (parole). Nadesu, A.: Reconviction Patterns of Released Prisoners: A 36-months Follow-up Analysis. Department of Corrections. Auckland, March 2007, p. 4.

171 م( توجه مو ثر به جمعیت زندانها به جامعه عمل میکند و مهمترین ابزار براي برخورد با مشکل «در چرخان» 361 است. این نکته مبتنی بر این ملاحظه است که آزادي تدریجی و همراه با نظارت نسبت به آزادي دفعی در زمان انقضاي مجازات روش مو ثرتري براي حمایت از جامعه ایجاد میکند. آزادي مشروط در دهههاي گذشته تا حدودي زمینههاي خود را از دست داده است با این حال در کشورهایی که آزادي مشروط ملغی شده است اعتبار زمانهاي خوب به عنوان جایگزینی عمل میکند که نتیجهاش کاهش مجازات حبس اصلی است. آزادي مشروط اقسام مختلفی دارد. در حالی که برخی از نظامها آزادي مشروط خودکار پس از مدت زمان حبسی را که در قانون معین شده است پذیرفتهاند اکثر قوانین کیفري هنوز تصمیمگیري مبتنی بر ارزیابی ریسک را که میتواند به آزادي زودتر پس از تحمل بخش مشخصی از مجازات حبس منتهی شود 362 الزامی میدانند. تصمیمات راجع به آزادي مشروط معمولا به سه عنصر توجه دارند: تحمل بخش مشخصی از مجازات حبس که توس ط قانون معین شده است (معمولا در مورد محکومان به حبس ابد و اشخاص موضوع اقدامات امنیتی قواعد ویژهاي اعمال میشود) ارزیابی ریسک ارتکاب دوباره جرم توسط کمیسیون آزادي مشروط یا یک قاضی و شرایطی که مشمول آزادي مشروط باید رعایت کند و توسط ما مور آزادي مشروط یا تعلیق مراقبتی نظارت میشود. پس از این کمیسیون یا قاضی آزادي مشرو ط 361 منظور نگارنده از این اصطلاح اشاره به درهاي چرخانی است که معمولا در ورودي فروشگاهها به کار میرود و فردي که وارد آن میشود با چرخش در مجدد از آن خارج میشود. 362 Les Documents de Travail du Sénat: La Libération Conditionelle. Série Législation Comparée, no. LC 152, Paris, Novembre 2005; Padfield, N. et al. (eds.), Release from Prison. European Policy and Practice. Cullompton (

172 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها زمان نظارت آزادي مشروط را معین میکند. در حالی که این عناصر در این باره در نظام عدالت کیفري ایران قانون مجازات اسلامی مصو ب 1392/2/1 مقر ر میدارد: ماده 58- در مورد محکومیت به حبس تعزیري دادگاه صادرکننده حکم میتواند در مورد محکومان به حبس بیش از ده سال پس از تحمل نصف و در سایر موارد پس از تحمل یکسوم مدت مجازات به پیشنهاد دادستان یا قاضی اجراي احکام با رعایت شرایط زیر حکم به آزادي مشروط را صادرکند: الف- محکوم در مدت اجراي مجازات همواره از خود حسن اخلاق و رفتار نشان دهد. ب- حالات و رفتار محکوم نشان دهد که پس از آزادي دیگر مرتکب جرمی نمیشود. پ- به تشخیص دادگاه محکوم تا آنجا که استطاعت دارد ضرر و زیان مورد حکم یا مورد موافقت مدعی خصوصی را بپردازد یا قراري براي پرداخت آن ترتیب دهد. ت- محکوم پیش از آن از آزادي مشروط استفاده نکرده باشد. انقضاي مواعد فوق و همچنین مراتب مذکور در بندهاي(الف ( و(ب) این ماده پس از گزارش ري یس زندان محل به تا یید قاضی اجراي احکام میرسد. قاضی اجراي احکام موظف است مواعد مقرر و وضعیت زندانی را درباره تحقق شرایط مذکور بررسی و در صورت احراز آن پیشنهاد آزادي مشروط را به دادگاه تقدیم نماید. ماده 59- مدت آزادي مشروط شامل بقیه مدت مجازات میشود لکن دادگاه میتواند مدت آن را تغییر دهد و در هر حال آزادي مشروط نمیتواند کمتر از یکسال و بیشتر از پنج سال باشد جز در مواردي که مدت باقیمانده کمتر از یک سال باشد که در این صورت مدت آزادي مشروط معادل بقیه مدت حبس است. ماده 60- دادگاه میتواند با توجه به اوضاع و احوال وقوع جرم و خصوصیات روانی و شخصیت محکوم او را در مدت آزادي مشروط به اجراي دستورهاي مندرج در قرار تعویق صدور حکم ملزم کند. دادگاه دستورهاي مذکور و آثار عدم تبعیت از آنها و نیز آثار ارتکاب جرم جدید را در حکم خود قید و به محکوم تفهیم میکند. ماده 61- هرگاه محکوم در مدت آزادي مشروط بدون عذر موجه از دستورهاي دادگاه تبعیت نکند براي بار اول یک تا دو سال به مدت آزادي مشروط وي افزوده 363

173 م( توجه مو ثر به جمعیت زندانها مشخص میکند چرا آزادي مشروط ابزاري منعطف است که واکنش به 364 افزایش جمعیت کیفري را ممکن میسازد همین عناصر این موضوع را توجیه میکند که چرا تغییرات در تصمیمگیري در خصوص آزادي مشرو ط میتواند به رشد و افزایش جمعیت زندان منتهی شود. در واقع در طول دهههاي گذشته میتوان دلیل رشد جمعیت زندانها را رویکردهاي مضیقتري دانست که نگرانیهاي مربوط به امنیت عمومی آنها را ایجاد کردهاند رویکردي که با گرایش به نظارت بر آزادي مشروط به دور از نگاه خدمات اجتماعی و معطوف به ابزاري نظارتمحور از حمایت از اجتماع 365 همراه بوده است. نظارتهاي شدیدتر بر شرایط آزادي مشروط در برخی از نظامها به دلیل نقض فنی آزادي مشروط به افزایش شدید بازگشت مشمولان آزادي مشروط به زندانها منتهی و باعث شده است مجازاتهاي 366 حبس به عنوان عاملی براي رشد زندان تبدیل شود و فشاري مضاعف بر میشود. در صورت تکرار یا ارتکاب یکی از جراي م عمدي موجب حد قصاص دیه یا تعزیر تا درجه هفت علاوه بر مجازات جرم جدید مدت باقیمانده محکومیت نیز به اجراء در میآید در غیر این صورت آزادي او قطعی میشود. ماده 62- در جراي م تعزیري از درجه پنج تا درجه هشت دادگاه میتواند در صورت وجود شرایط مقرر در تعویق مراقبتی محکوم به حبس را با رضایت وي در محدوده مکانی مشخص تحت نظارت سامانه(سیستم)هاي الکترونیکی قرار دهد. تبصره- دادگاه در صورت لزوم میتواند محکوم را تابع تدابیر نظارتی یا دستورهاي ذکر شده در تعویق مراقبتی قرار دهد. 364 Snacken, S., et al.: Belgium, in: N. Padfield et al. (eds.), Release from Prison. European Policy and Practice. Cullompton 2010, pp , p Padfield & Maruna (fn. 143), p Travis, J. & Petersilia, J.: Reentry Reconsidered: A New Look at an Old Question. Crime & Delinquency 47 (2001), pp ; Petersilia, J.: When Prisoners Come Home: Parole and Prisoner Reentry. Oxford 2003; Weiman, D. R.: Barriers to Prisoners Reentry into the Labor Market and the Social (

174 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها افزایش جمعیت زندانها ایجاد کند. نظارتهاي شدید اساسا براي کاهش خطر تکرار جرم و توسعه استفاده از آزادي زودهنگام طراحی شدهاند و بنابراین میتوانند به سازوکاري تبدیل شوند که به مشکل تورم جمعیت زندان اضافه میشود. پژوهشهاي راجع به بازداشتهاي خانگی که به طور الکترونیک نظارت میشوند 368 این نگاه را تقویت میکنند. آزادي مشروط از آنجا که مجازاتهاي حبس را معلق میکند به دلیل نگرانیهاي امنیتی ایجاد شده توسط جرایم بسیار تا ثیرگذاري که توس ط مشمولان آزادي مشروط یا اشخاصی که پس از تعلیق مجازات حبس مشمول تعلیق مراقبتی قرار گرفتهاند ارتکاب یافته تحت بررسیهاي دقیق 369 و سنگین قرار گرفته است. با افزایش نگرانیهاي مربوط به امنیت عمومی ارزیابی ریسک و طراحی و اعمال ابزارهاي دقیق ارزیابی ریسک بسیار اهمیت یافتهاند. در خصوص بهترین رویههاي مربوط به لغو آزادي مشرو ط و بازگرداندن اشخاص به زندان 370 اطلاعات زیادي وجود ندارد. به عنوان حداقل بازگشت به زندان باید مبتنی بر اصل پایداري باشد و به طور کلی منعکسکننده شناسایی معیارهاي اصلی اعمال شده براي استفاده از حبس باشد. این بدان معناست که بازگشت به زندان باید به عنوان آخرین راه چاره Costs of Recidivism. Social Research 74 (2007), pp , p. 599; The PEW Center (fn. 61), p. 18. Auerhahn, K.: Conceptual and Methodological Issues in the Prediction of Dangerous Behaviour. Criminology & Public Policy 5 (2006), pp , p Dodgson, Goodwin, Howard et al. (fn. 281). Albrecht, H. -J.: Security Gaps: Responding to Dangerous Sex Offenders in the Federal Republic of Germany. Federal Sentencing Reporter 16 (2004), pp Padfield & Maruna (fn. 143), p. 347.

175 م( توجه مو ثر به جمعیت زندانها و به حالتی مناسب و پس از آن به کار برود که تحدید و تعدیل شرای ط با شکست روبهرو شود. به طور کلی لغو آزادي مشروط بابت نقض فنی آن باید محدود به نقض مکرر و اساسی و نقضهایی شود که خطري را براي عموم مردم نشان میدهد عفو عمومی و عفو خصوصی جمعی هنگام پرداختن به موضوع افزایش جمعیت زندان گاهی اوقات عفو عمومی و عفو خصوصی جمعی اعمال میشود که به نظر میرسد از دیدگاه پیشنهادها و همچنین چشمانداز اصول پایداري حاکمیت قانون و تفکیک قوا مسا لهانگیز باشد. عفو عمومی معمولا تا ثیر نسبتا کوتاهمدتی بر در بارة عفو عمومی در قانون اساسی جمهوري اسلامی ایران در باب اختیارات و صلاحیت مجلس شوراي اسلامی سخنی از چنین عفوي به میان نیامده است. با این همه صلاحیت قانونگذار از این حیث محدود نیست. زیرا اصل هفتادویکم قانون اساسی به مجلس شوراي اسلامی اختیار داده که در عموم مساي ل در حدود مقرر در قانون اساسی قانون وضع کند. بنابراین قانونگذار میتواند با وضع قانون قلمرو عفو عمومی نوع جرایم و اشخاصی که از آن بهرهمند میشوند تعیین نموده و چنین عفوي را اعطاء نماید. در این باره در ماده 97 قانون مجازات اسلامی چنین آمده است: «عفو عمومی که به موجب قانون در جرایم موجب تعزیر اعطاء میشود تعقیب و دادرسی را موقوف میکند. در صورت صدور حکم محکومیت اجراي مجازات موقوف و آثار محکومیت نیز زاي ل میشود.» ( در: اردبیلی محمدعلی حقوق جزاي عمومی جلد سوم بنیاد حقوقی میزان 1393 صص: 273 و 275. عفو خصوصی به موجب بند 11 اصل یکصدودهم قانون اساسی جمهوري اسلامی ایران و ماده 96 قانون مجازات اسلامی از اختیارات مقام رهبري است که در پذیرش یا عدم پذیرش آن مختار است. به موجب ماده 96 قانون مجازات اسلامی: «عفو یا تخفیف مجازات محکومان در حدود موازین اسلامی پس از پیشنهاد ري یس قوه قضاي یه با مقام رهبري است.» (م)

176 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 174 جمعیت زندان دارد. این عفوها تا ثیري بر علل ریشهاي رشد زندان ندارد و در صورتی که تغییر دیگري اتفاق نیافتد به بهبود کوتاه مدتی منجر میشود که در زمانی کوتاه پس از اجرا از بین میرود. عفوهاي عمومی گسترده آن گونه که گزارش میشود بارها براي کاهش تعداد جمعیت زندانیان در طول دهههاي 1980 و 1990 در زیمبابوه مورد استفاده قرار گرفته است با این حال با وجود کاهش چشمگیر کوتاهمدت جمعیت زندان سلولهاي خالی 373 زندان مجدد پر شده است. ایتالیا در سال 2006 در واکنش به مشکلات مربوط به ظرفیت زندانها شاهد یک عفو عمومی گسترده بود که در عمل زندانها را خالی کرد اما این اقدام موجب بیاعتمادي و ناامنی در جامعه 374 شد. در آفریقاي جنوبی نیز سیاست اعطاي عفو عمومی به اجرا گذاشته شد. 375 در این کشور نیز تا ثیر این سیاست بسیار کوتاه بود. قطعا عفو عمومی به عنوان ابزاري براي حلوفصل اختلافات گسترده و ایجاد صلح و سازش در کشوري که استعداد قابل توجهی براي افزایش اختلافات پدیدار میشود نقش خود را ایفا میکند. در نتیجه تحولات سیاسی گسترده (همانطور که در برخی از دموکراسیهاي جدید در اروپاي 376 مرکزي و شرقی اتفاق افتاد) عفو عمومی میتواند ابزاري براي حمایت از آشتی باشد. با این حال به نظر میرسد استفاده مرتب از عفو عمومی در پاسخ به افزایش جمعیت زندانها اعتماد به نظام عدالت کیفري را از بین Stern (fn. 274), p. 236; see also Dankwa (fn. 74), p. 84. Maffei, S. & Merzagora Betsos, I.: Crime and Criminal Policy in Italy. Tradition and Modernity in a Troubled Country. European Journal of Criminology 4 (2007), pp Dissel, A. & Ellis, S.: Reform and Stasis: Transformation in South African Prisons. Center for the Study of Violence and Reconciliation. Capetown Albrecht, H. -J.: Braucht die Politik die Amnestie? Anmerkungen zum Problem der Amnestie aus der Perspektive der Rechtsentwicklung im Ausland, in: W. Greve (ed.), Amnestie, Gnade, Politik. Loccumer Protokolle. Loccum 1990, pp

177 توجه مو ثر به جمعیت زندانها میبرد. شوراي حقوق بشر نیز هنگامی که با عفوهاي عمومی گسترده روبهرو شد 377 مسا له تا ثیر منفی محتمل بر این اعتماد را مطرح کرد. با وجود این نگرانیها چنین بحث شده است که چنانچه سایر اقدامات اصلا 378 در دسترس نباشد عفو عمومی میتواند در کنترل افزایش جمعیت زندان نقش مفیدي داشته باشد. هر چند چنین شرایطی اصولا قابل تصور است (براي مثال در مورد یک افزایش ناگهان غیر منتظره و شدید در تعداد زندانیان) در کشورهایی که سابقه طولانی در افزایش جمعیت زندان را دارند تاکنون عفوهاي عمومی و عفوهاي خصوصی جمعی رویه جاري بوده است. به عنوان یک قاعده عفو عمومی و عفو خصوصی تنها با هدف دست یافتن به آشتی در جامعهاي که تحت تا ثیر اختلافات شدید قرار گرفته مشروع است Human Rights Council: Tenth session. Agenda item 3. Report of the Working Group on Arbitrary Detention. Addendum. Mission to Italy. A/HRC/10/21/Add. 5, 26 January 2009, p. 9. Walmsley, R: Global Incarceration and Prison Trends. Forum on Crime and Society 3 (2003), pp , p. 74.

178 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها جمعبندي و نتیجهگیري مترجم: * امیرحسن نیازپور (استادیار دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی) یافتهها تورم جمعیت زندانها مسا لهاي جدي و نیز پدیدهاي آزاردهنده است. به نظر میرسد چالش تورم جمعیت کیفري زندانهاي نو (مدرن) را از زمان پیدایش در قرن نوزدهم میلادي با معضلات متعددي رویارو ساخته است. تورم جمعیت زندانها مسا لهاي است که گاه به عنوان یک مشکل پس از این که براي یک مدت طولانی پابرجا و پنهان بوده پدیدار میشود. با وجود این به نظر میرسد کاهش سریع شمار زندانیان نیز اغلب و همواره براي مدیران عدالت کیفري شگفتانگیز میباشد. الگوي برآمده از نقاط عطف در روند تغییر جمعیت زندانها تا حدودي منعکسکننده سیاستهاي پایدار و با ثبات دادگستري و مجازات مجرمان و میزان استقلال آنها از فشارهاي بیرون زندان است. مشکل تورم جمعیت زندانها نقطهاي مشترك است که شماري از سیاستهاي مهم و موضوع پژوهشهاي جنایی در آن نقطه با *

179 جمعبندي و نتیجهگیري یکدیگر همگرا میشوند. این موضوعها شامل تعیین ضمانتاجرا براي بزهکاران و نقش مجازات زندان در سامانه ضمانتاجراهاي کیفري معیارهاي ناظر به زندان دوره محکومیت به زندان بودجههاي زندان محدودیتهاي اقتصادي و فراگیر سیاست جنایی که در تعیین مسیر و رویکرد حقوق کیفري و مجازاتها در یک جامعه نقش آفریناند. تورم جمعیت زندانها میتواند ناشی از افزایش آرامآرام پایدار و درازمدت تعداد زندانیان باشد که به پیدایش فرهنگ «تورم مزمن جمعیت کیفري» میانجامد. این مشکل گاه نتیجه رشد همراه با سرعت شمار زندانیان است. براي نمونه تحت تا ثیر خشونت همگانی و فراگیر احتمال دارد نظام اصلاح و درمان در یک دوره کوتاه به تورم جمعیت زندانها برسد. البته افزایش جمعیت زندانیان میتواند پدیدهاي نوساندار باشد. رویکردهاي اعمال شده در زمینه ارزیابی تورم جمعیت زندانها در چارچوب مقررات و معیارهاي ملی و بینالمللی به دشواري به یک معیار کلی و جمیع و دستهاي شرایط منتهی میشوند. اما هر اندازه فضاي در دسترس کمتر باشد قطعا عامل «فضا» در این معیار اهمیت بیشتري مییابد. ظرفیت زندان یک «مفهوم ناپایدار» است که نمایانگر ضرورت تغییرپذیري آن است و میتواند خصیصه تورم جمعیت در زندانها را کموبیش نشان دهد. با یک نگاه دقیق به نظام زندانها آشکار میشود که همبستگی میان تعداد حبس به عنوان مجازات و تورم جمعیت زندانها نسبتا ضعیف است

180 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها تورم جمعیت زندانها با میزان بازداشت پیش از محاکمه اندازه سرانه تولید ناخالص ملی سطح نابرابري مردمسالاري نگرش به فساد ناتوانی حکومت و خشونت همبستگی دارد. در کل میان ازدحام در زندانها با تعداد زندانیان ارتباط معناداري برقرار نیست. بر اساس الگوي همبستگی این یافته بدست آمده است که مشکلات تورم در جمعیت زندانها ضرورتا به معضلات حکومت ناتوانی اقتصادي و مشکلات آشکار نظام عدالت کیفري وابسته است. سه دسته عوامل در تورم جمعیت زندانها نقش ایفا میکنند که در مساي ل مختلف اجتماعی حکومت و عدالت کیفري ریشه دارند. کاهش جمعیت زندانها با افزایش سرانه تولید ناخالص ملی کاهش شمار خشونت کاهش ناتوانی حکومت موفقیتهاي زیاد در زمینه توسعه انسانی و مردمسالاري در جامعه و کاهشگرایش به فساد در انگاره شهروندان همبسته است. شمار تا اندازهاي بالاتر از عادي در تورم جمعیت کیفري با میزان پایین بازداشتهاي پیش از محاکمه و شمار بالاي مجازاتها و حکمهاي حبس از سوي دادگاهها همراه است. رشد تورم جمعیت زندانها با کمتر شدن شمار زندانیان افزایش میزان خشونت پایین بودن سرانه تولید ناخالص ملی توسعه انسانی و مردمسالاري در جامعه و همچنین نشانههاي ناتوانی ساختاري حکومت ارتباط دارد. مشکلات خاص ناشی از تورم جمعیت زندانها در آن دسته از کشورها که دستخوش تغییرات ناگهانی و سریع اجتماعی و تحولات چشمگیر شدهاند و یا در وضعیتهاي پسا تضاد و یا در فرآیند دشوار ساخت و استقرار حکومت قرار دارند مشاهده میشوند. در این وضعیتها زندانها و شرای ط آنها باید بخش جداناشدنی از

181 جمعبندي و نتیجهگیري اصلاحات فراگیر در حوزه امنیت و سیاستهاي امنیت عمومی باشند. دادههاي مربوط به ظرفیت زندانها و تورم جمعیت زندانها نشان میدهند که معضل افزایش جمعیت زندانیان میتواند بر انتخاب مکان زندان هم تا ثیرگذار باشد. زیرا تعدادي از زندانها بیش از جمعیت زندانیان ظرفیت دارند و شمار دیگر کمتر از ظرفیت داراي زندانیان بزهکار هستند. مشکلات مربوط به تورم جمعیت زندانها به طور خاص در زندانهاي شهرهاي بزرگ که داراي مساي ل مختلف و متعدد اجتماعیاند مشاهده میشوند. با وجود این که تعدادي مطالعه طولی در زمینه تورم جمعیت زندانها انجام شده است میتوان تصور نمود که براساس تحقیقات و گزارشهاي منتشر شده الگوهاي متفاوت در این زمینه بکار گرفته شدهاند که تحت تا ثیر شرایط اقتصادي فرهنگی و سیاسی مختلف مورد توجه قرار میگیرند. در مسا له تورم جمعیت زندانها عفوهاي عمومی تغییرات در سیاستهاي کیفري یا تدابیر ناظر به مرحله تعیین مجازات نسبت به جرم از مهمترین مو لفهها هستند. در شماري از کشورها تعداد جمعیت زندانیان رشد داشته است. البته در دستهاي از مناطق و کشورها نیز کاهش در شمار جمعیت زندانیان مشاهده شده است. گزارش این مشاهدات مربوط به دهه گذشته است. زمینه و روندي یکسان در خصوص این افزایش و کاهش وجود ندارد. حتی در کشورهاي چند ایالتی (فدرال) هم نمودار جمعیت زندانیان داراي منحنیهاي مختلف بوده و نوسان داشته است

182 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها گاه و به طور ناگهانی کاهش در جمعیت زندانیان مشاهده شده است. پیشتر کاهش اخیر تعداد جمعیت زندانیان در کشورهاي آلمان و هلند از طریق کاهش میزان خشونت توضیح داده شد. در سایر کشورها مثل پرتغال نیز این کاهش به جهت برنامهریزيهاي دقیق تحقق یافته است. توضیحها بر پایه اظهارات متعدد نوسان در میزان بزهکاري نقش بسزایی در افزایش شمار زندانیان و تورم جمعیت زندانها ندارد. هر چند که این انگاره میتواند در خصوص نوسان در میزان جرمها به طور کلی صدق کند اما افزایش در طبقهبنديهاي مربوط به بزهکاري بر مجازات حبس تا ثیر میگذارند. به ویژه این که حبسهاي دراز مدت در دهههاي گذشته به عنوان عوامل تورم جمعیت زندانها شناخته شده است. مساي ل اجتماعی نو مانند مواد مخدر افزایش تعداد خشونتها در سطح گسترده یا خشونتها و جرمهاي نظاممند میتواند بر روند جمعیت زندانها تا ثیرگذار باشند. در شماري از کشورها یک مو لفه مو ثر بر ازدحام در زندانها بزهکاري علیه نظم عمومی است. در بسیاري از نظامهاي عدالت کیفري میزان کمینه و بیشینه براي مجازاتها افزایش یافته است که استفاده از کمینه مجازات میتواند پر تعداد باشد. در این سامانهها توسعه کمینه مجازات در درازمدت بر تورم جمعیت در زندانها تا ثیر میگذارد. آن دسته از مقرارت که شامل سیاستهاي ناظر به دورههاي کوتاه مدت فشرده حبس هستند و یا در پرتو آنها براي جرمهاي مختلف و

183 جمعبندي و نتیجهگیري چندگانه مجازات حبس ابد شناسایی شده است در افزایش شمار زندانیان نقشآفرین میباشد. به هر رو به مجازات حبس ابد باید به صورت ویژه توجه داشت خصوصا آن دسته از حبسهاي ابد که بدون بخشش و تسامح مثل آزادي مشروط پیشبینی میشوند. با وجود این که پاسخهاي امنیتمدار و سرکوبگر براي واکنش نشان دادن به گروههاي مجرمانه خطرناك بکار میروند جایگزینهاي حبس محرومیت از حقوق اجتماعی مجازاتهاي بینابین میانجیگري و عدالت ترمیمی رویکردهاي جدیدي هستند که اخیرا در تدوین سیاستهاي جنایی و برنامههاي اثربخش جهت بازگشت و پذیرش محکومان پیشین در جامعه مورد توجه قرار میگیرند. بنابراین جایگزینهاي حبس و آزادي مشرو ط زندانیان این خطر را در پی دارند که در صورت ناتوانی بزهکار در پرداخت جزاي نقدي نقض شرایط شناسایی شده در حکم و یا تکرار جرم دو مرتبه با حبس تضمین میشوند. چه این که احتمال استفاده از کیفر زندان به جاي کیفرهاي نقدي در صورت بودن فقر شدید و ناتوانی مالی بزهکار افزایش مییابند. در دهههاي گذشته افزایش شمار جمعیت زندانها و پر تعداد شدن زندانها در رویکرد محدودیتآور جهت تا مین امنیت عمومی و نبود رویکرد مبتنی بر مدارا و اراي ه نکردن خدمات عمومی رایگان وآزادي مشروط نیز ریشه دارد. این نوع حمایتها از رهگذر شدیدتر شدن پاسخها و سختتر شدن شرایط و احکام ناظر به آزادي زودهنگام از زندان تبلور یافتهاند. سختگیري بیشتر در شرایط ناظر به آزادي مشروط در شماري از سامانهها به افزایش بیش از اندازه بازگشت مشمولان آزادي مشروط به زندان منتهی میشود. زیرا تخلف از.5.6.7

184 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها شرایط و دستورهاي مرتبط آزادي مشروط در رشد جمعیت زندانها نقش داشته است. فقر و ناتوانی مالی بزهکاران از جهات مختلف زمینهاي براي تورم جمعیت زندانها به شمار میروند. در کشورهاي رو به توسعه فقر مهمترین مو لفه مشکل شکست در حفظ و مهار ظرفیت زندانهاست. زیرا در کشورهاي رو به توسعه تعدادي از بزهکاران حتی در پرداخت مقدار اندك جزاي نقدي یا سپرده وثیقه ناتوانند. عوامل مو ثر بر تورم جمعیت زندانها در مقررات و روشهاي قضایی مرتبط با بازداشتهاي پیش از محاکمه ریشه دارند. نوسان در شمار زندانیان و تورم جمعیت زندانها دو ویژگی با ارتبا ط معکوساند و نیز متبلورکننده آثار متنوع و متعددي میباشند که به تجزیه و تحلیل دقیق نظامهاي عدالت کیفري کشور هر بزهکار نیاز دارند. در تجزیه و تحلیل اطلاعات مربوط به زندانهاي آمریکا در سالهاي 1977 تا 2005 چنین نتیجهگیري شده است که مو ثرترین عامل در میزان جمعیت زندانیان در این کشور میزان بزهکاري سیاستهاي تعیین کیفر و تورم جمعیت زندانها و بودجه ایالتی براي زندانها میباشند. به این ترتیب تورم جمعیت زندانها میتواند یک قسمت از شروع یک فرآیند سیاسی باشد چنان که بر پایه آن سیاست سایر گزینهها به جاي ساخت زندانهاي نو و هزینه کردن براي زندانها مورد توجه نیست و همین اسباب شکلگیري وضعیت نامطلوب و ایجاد ظرفیت براي افزایش جمعیت زندانیان را فراهم میآورد. به نظر میرسد که روزنههاي فرصت براي انتقال دانش و آگاهی از تحقیقات به سامانه سیاسی به منظور وضع سیاستهاي ادلهمحور وجود نداشته باشند

185 جمعبندي و نتیجهگیري نتیجه تورم جمعیت زندانها در چند دهه اخیر در دستورکار سیاستهاي ملی و بینالمللی گنجانده شده است. در این زمانه چندان شگفتآور نیست که راهبردها و راهکارهاي کاهش میزان زندانیان به طور گسترده مورد بحث قرار گرفته است و گزارشهاي متعددي نیز در این خصوص منتشر شدهاند. به طور کلی رویکردهاي اتخاذ شده در مقابله با تورم جمعیت زندانها به کاهش پذیرش افراد در زندان و بازداشت و کاهش مدت اقامت آنان در زندان توجه دارند. از یک رویکرد دو محوري(دو سویه) براي پیادهسازي تدابیر در این رابطه رضایت کامل وجود دارد که از یک سو معیارهاي ضروري براي کاهش و مبارزه و مانند اینها با مسا له تورم جمعیت زندانها را در بر میگیرد و از سوي دیگر سبب میشود تا معیارهاي مربوطه پذیرفته شوند. تحقیقات به ندرت شیوههاي فراگیر ناظر به تورم جمعیت زندانها و معیارهاي قابل قبول براي حل این گونه مشکلات را مطرح مینمایند. به صورت کلی چنین نتیجهگیري شده است که مردم به سیاستهاي ناظر به زندان و این گونه موضوعها توجه ندارند. موضوعهاي مرتب ط با زندانها کم رنگ تخصصی و بدون جذابیت و اثرنابخش میباشند. آنگاه که بحث مشکلات تورم جمعیت زندانها مطرح میشود به طور قطع و یقین در این زمینه از سوي دولتها و کارگزاران عدالت کیفري جاي انکار وجود ندارد. تجزیه و تحلیل مسا له افزایش جمعیت زندانها شناخت آن دسته از

186 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها شرایط که اسباب پیدایش تورم جمعیت زندانها را فراهم میآورند و همچنین ارزیابی آن رویکردها که این مشکل را مهار میکنند و یا کاهش میدهند به اطلاعات قابل اتکا و معتبر از سوي پلیس در مورد ثبت جرم مجازاتها جمعیت زندانها و جریان پروندهها نیاز دارد. در این خصوص بیشتر نظامهاي عدالت کیفري اطلاعات کافی اراي ه نمیدهند و علاوه بر این شمار تحقیقات در زمینه زندان و مجازات حبس محدود میباشند به ویژه این که تعداد آن دسته از تحقیقات که گزینههاي مختلف مجازات و کیفر حبس را با یکدیگر مقایسه کنند بسیار اندك هستند. چشمانداز زندانها عرصهاي است که اساسا میتواند سیاستگذاريها را راهبري و هدایت نماید. با وجود محدودیت در مستندات و چشمانداز زندانها پیادهسازي رویکرد ادلهمحور به نظامهاي اطلاعات براي استفاده تحقیقات محققان عموم مردم و سیاستگذاران را آگاه میسازد. به این ترتیب اساس ارزیابیهاي اثربخش در زمینه تا ثیرگذاريها و بحثها پیرامون تعیین مجازات و سایر سیاستهاي مرتبط با بزهکاري را بهبود میبخشند. برنامههاي ساخت زندانها و یا تقاضا براي ایجاد فضاي کیفري آن هم از طریق خصوصیسازي میتواند در کاهش مشکل تورم جمعیت زندانها نقشآفرین باشند. البته برنامههاي ساخت زندانهاي نو باید با توجه به محدودیتهاي مالی انجام شوند. دیگر اینکه اضافه نمودن ظرفیت زندانها میتواند مسا له افزایش جمعیت زندانها را در درازمدت بدتر کند و سیاست حبسمحور و سلب آزادي را تشدید نماید

187 جمعبندي و نتیجهگیري بحث کردن از زندانها میتواند در اصلاح زندانها تا ثیرگذار و یا یک قسمت از این فرآیند باشد. از آن جا که شمار زندانها و زندانیها با یکدیگر همخوانی قوي ندارند تقویت حقوق زندانیان در فرآیند کیفري میتواند ابزار مو ثري در کاهش جمعیت کیفري آن هم از رهگذر توانمندسازي زندانیان و توسعه سازمانهاي جامعوي باشد. جرمزدایی کامل از رفتارهاي مجرمانه علیه نظم عمومی بزهکاريهاي خرد مرتبط با مواد مخدر و یا جرمهاي انجام شده توسط معتادان و یا تبدیل شدن به جرمهاي اداري که ضمانتاجراي حبس ندارند مورد توجه قرار گرفتهاند. معتادان به مواد مخدر و بیماران روانی در تعدادي از نظامهاي اصلاحی- درمانی در شمار گروههاي بزرگ هستند که نه تنها در تورم جمعیت کیفري نقش دارند بلکه در مسا لههاي دیگر از قبیل خطر انتقال بیماريهاي عفونی نیز نقش ایفا میکنند. برنامههاي عدالت ترمیمی و میانجیگري میتوانند در زمینه کاهش طول مجازات حبس مفید باشند. تلاشهاي جدي در راستاي آشتی دادن بزهکار و بزهدیده در برخی از سامانهها به عنوان عوامل سازش و تسکیندهنده در نظر گرفته میشوند. اما سنجش قابلیت عدالت ترمیمی و میانجیگري و فعالیتهاي سازشدهنده و ترمیمی به دلیل نبود تحقیقات برآورد و ارزیابیکننده که تا ثیر فعالیتهاي جبرانکننده و سازشدهنده و ترمیمی بر مجازات کردن و تورم جمعیت زندانها را بررسی نمایند دشوار است. به طور قطع رویکردهاي سنتی و معمول در مقابله با بزهکاري قابلیت جایگزین شدن با اقدامهاي رسمی ناظر به جرم را دارند. استفاده گسترده از روشهاي نارسمی در کشورهاي آفریقایی و

188 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها آسیایی تا ثیرگذار بودهاند. البته هنوز خطرهاي مربوط به عدالت برابري و رفتار جوانمردانه وجود دارند. در مورد بازداشتهاي پیش از محاکمه به نظر میرسد که تا کید بر قاعدهسازي و جایگزینهاي بازداشت پیش از محاکمه نقشآفرین باشد. مهمترین مورد در چارچوبمند نمودن ضوابط در جهت به کمترین میزان رساندن بازداشتهاي پیش از محاکمه اصل تناسب جرم است. پیشبینی یک مدت و شرایط قانونی به طور یقین بر روي طول مدت بازداشت پیش از محاکمه نقش بسزایی در محدودیت بازداشتهاي پیش از محاکمه دارد که از منتهی شدن جرمها (که به احتمال زیاد مجازات آنها غیر سالب آزادي است) به بازداشتهاي دراز مدت پیشگیري مینماید. مطالعات نشان دادهاند که غالبا در تصمیمگیريهاي مربو ط به بازداشت پیش از محاکمه برداشت بدي در زمینه گریز متهم وجود دارد و به این ترتیب بسیاري از متهمان در بازداشت میمانند. مداخله وکیل در ابتداي فرآیند کیفري به نظر میرسد که در کوتاهتر شدن بازداشت تا ثیرگذار باشد. در همین جهت در روشهاي قضایی رویکردهایی مشاهده میشوند که به جهت ناتوانی مالی و اقتصادي متهم استفاده از کارآموزان وکالت را مورد توجه قرار میدهند. تجارب مربوط به نظارت الکترونیکی هنوز به صورت نظاممند به عنوان جایگزین حبس و بازداشت پیش از محاکمه ارزیابی نشدهاند. البته گزارشها در شماري از کشورها مثل پرتغال نظارت الکترونیکی را به عنوان یک عنصر مهم در تدابیر ناظر به کاهش جمعیت زندانیان توصیف مینمایند

189 جمعبندي و نتیجهگیري نظارت اروپایی در صدد جبران خطر خاص در بازداشت ماندن شهروندان خارجی و اثبات بیگناهی آنها است. از طریق تدابیر نظارتی غیرسالب آزادي و غیر بازداشتی در سطح مقررات اتحادیه اروپا تلاشها براي ایجاد یک عرصه و سازوکار براي کاهش زمان بازداشت و جمعیت بازداشت شدههاي پیش از محاکمه صورت میپذیرد. برنامههاي کاهش پرونده میتوانند آگاهی در مورد پروندههایی که در مورد آنها بازداشت پیش از محاکمه اتخاذ شده است را افزایش دهند و نیز ضرورت کاهش زمان ماندن متهم در بازداشت پیش از محاکمه را نمایان سازند. با پیادهسازي موارد جایگزین با مجازات حبس موفقیتهاي قابل ملاحظهاي به دلیل ایجاد و پیادهسازي جایگزینها گزارش شدهاند مانند کیفر جزاي نقدي روزانه. مجازاتهاي حبس معلق شده و مشروط به عنوان یک جایگزین براي مجازات حبس فوري کاملا موفقیتآمیز بودهاند. هر چند که در بسیاري از نقاط جهان از دهههاي 1960 و 1970 جایگزینهایی براي مجازات حبس شناسایی شدهاند و با وجود این که چنین اقداماتی موفقیتهاي ظاهري داشتهاند اما جایگزینها نتوانستهاند و یا چنین پیادهسازي نشدهاند که از رشد زندانها و پرجمعیت شدن زندانها پیشگیري نمایند. برنامههاي خدمات عمومی رایگان در بسیاري از کشورها شناسایی و اجرا شدهاند که ظاهرا کاملا خوب عمل کردهاند. مشاهده شده است که خدمات عمومی رایگان میتوانند با وجود بودجههاي محدود پیادهسازي شوند. شماري از برنامههاي جدید خدمات عمومی رایگان

190 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها ظرفیت قابل توجهی نشان دادهاند. این برنامهها به دنبال آموزشهاي حرفهاي و جبران خسارت جامعهمدار میباشند (خدمات عمومی اجتماعمدار). ظهور قوانین «سه ضربه و سپس اخراج» و حقیقت در سیاستهاي تعیین کیفر رویکردهاي فراگیر در تشدید مجازاتها در صورت تکرار جرم و وضع قوانین با حداقل مجازات به عنوان راهبردهاي عمده در تقابل با حبسهاي طولانی عرصههایی هستند که اصلاحات باید بر روي آن صورت گیرد. البته باید بر پیادهسازي اصل متناسب بودن مجازات تمرکز داشته باشد. استفاده گسترده و بدون است ث ناء از مجازات حبس در مقیاس شدید سبب تقویت امنیت عمومی و اجتماعی نمیگردد بلکه در تکرار بزهکاري و مشکلات کنترل جرم نقش دارد. به همین دلیل نتیجهگیري شده است که در قلمرو سیاست جنایی بینالمللی تناسب جرم و مجازات و حبس به عنوان آخرین راه چاره مورد تا کید قرار میگیرد. مقررات کیفري باید براي مقامهاي قضایی به اندازه کافی اختیار قاي ل شود که مجازات را با ویژگیهاي فردي بزهکار و نوع جرم اتخا ذ کند به این معنی که باید قوانین حداقل مجازات اجباري مورد بازنگري قرار گیرند و همچنین سیاستهاي مرتبط با مجازاتها و به ویژه سیاستهاي موسوم به «سه ضربه و سپس اخرا ج» محسوب شده باشند. به این ترتیب مجازاتها ویا نظام اجراي آنها باید و بهتر است از عوامگرایی کیفري دور شوند. مجالس ملی آنگاه که قوانین مجازات را اصلاح میکنند باید به پرسش در مورد تا ثیرگذاري یک سیاست خاص کیفري توجه داشته

191 جمعبندي و نتیجهگیري باشند. این توجه اصولا وظیفه قانونگذار است که پیامدهاي احتمالی (و عواقب جانبی) قانونگذاري را در نظر بگیرد و اثر کلی قانون و ضع شده را بررسی نماید. بررسی این تا ثیرها اکنون بسیار مورد توجه است و یک مو لفه مهم و ضروري بهزمامداري میباشد. آزادي مشروط هسته مرکزي مجموعهاي از معیارهاست که از کاهش در میزان و زمان حبس و آزاد شدن زودهنگام تحت نظارت قانون تا شکلهاي مختلف روالها و شیوههاي حبس را در بر میگیر د (زندان بدون حصار یا باز مرخصی کاري حبس خانگی و غیره) آزادي مشروط و روشهایی مانند آن از ابزارهاي رایج و معمول براي کاهش زمان ماندن در حبس میباشند. به این ترتیب آزادي مشرو ط مانند یک گذر براي بازگشت به جامعه عمل میکند و مهمترین ابزار در برخورد با این مسا له میباشد. در مورد عواملی که منجر به لغو آزادي مشرو ط و بازگشت زندانیان به زندان میگردد اطلاع زیادي در دست نیست. از آنجا که حداقل فراخوانی به بازگشت به زندان باید براساس اصل تطبیق و توافق بوده و منعکسکننده تشخیص معیارهاي بنیادي اعمال شده بر استفاده از مجازات حبس به طور کلی باشد. علاوه بر این بازگرداندن به زندان باید به عنوان آخرین راه چاره بوده و به گونهاي متناسب با اوضاع باشد و پس از این که دیگر ابزارها و شرایط محدودکننده و لحا ظ شده با عدم موفقیت روبهرو شدند استفاده شوند. بازگرداندن بزهکاران به جهت تخلف از شرای ط آزادي مشروط باید به تکرار جرم و نقض جدي شرایط که قابل ملاحظه و داراي نشانههاي خطر براي جامعه هستند محدود شوند. عفو بزهکاران معمولا اثرهاي نسبتا کوتاهمدت بر روي پر جمعیت

192 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها 190 شدن زندانها دارد. این شیوه بر ریشههاي اصلی رشد جمعیت زندانیان بیاثر بوده و تنها منجر به پیشرفتهاي کوتاهمدت میشود و کمی پس از اجرا اگر سایر موارد تغییر نداشته باشند بیتا ثیر میشود. عفو مجرمان به طور قطع و یقین نقشی درست به عنوان ابزار استقرار راه حل و رفع تضادهاي بزرگ و به صلح واداشتن گروههاي بزهکار در کشور و آنگاه که در تضاد شدید اجتماعی هستند دارد اما به عنوان یک فن عادي در پاسخدهی به مسا له پرجمعیت شدن زندانها نقشی ندارد.

193 6. منابع 1) 15th Conference of Directors of Prison Administration: Overcrowded Prisons: Looking for Solutions. Conclusions by the General Rapporteur, Edinburgh, 9-11 September 2009, CDAP (2009)04. 2) 2009 Country Reports on Human Rights Practices Pakistan. Bureau of Democracy, HumanRights, and Labor, March 11, ) 2009 Country Reports on Human Rights Practices Republic of the Congo. Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor, March 11, ) 2009 Country Reports on Human Rights Practices Sudan. Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor, March 11, ) 2009 Country Reports on Human Rights Practices Thailand. Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor, March 11, ) 2009 Country Reports on Human Rights Practices Vietnam. Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor, March 11, ) A report by Baroness Jean Corston of a review of women with particular vulnerabilities in the criminal justice system. Home Office, London ) Aebi, M. F.: Council of Europe s Annual Penal Statistics. SPACE I. Strasbourg ) Aebi, M. F., Aubusson de Cavarlay, B. & Stadnic, N.: Entrées en Prison et Durées de Détention. La Diversité pénitentiaire en Europe. Questions Pénales, Bulletin d Information, ) Albrecht, H. -J.: Criminalization and Victimization of Immigrants in Germany, in: S. Palidda (ed.), Criminalisation and Victimization of Migrants in Europe. Agenzia X. Milano 2009, pp ) Albrecht, H.-J.: Conflict Perspectives: Dealing with Wrongs in the Middle East, in: H.-J. Albrecht et al. (eds.), Conflicts and Conflict Resolution in Middle Eastern Societies Between Tradition and Modernity. Berlin 2006, pp ) Albrecht, H. -J.: Electronic Monitoring in Europe. A Summary and Assessment of Recent Developments in the Legal Framework and Implementation of Electronic Monitoring. Freiburg ) Albrecht, H. -J.: Security Gaps: Responding to Dangerous Sex Offenders in the Federal Republic of Germany. Federal Sentencing Reporter 16 (2004), pp

194 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها ) Albrecht, H.-J.: Forschungen zur Implementation und Evaluation jugendstrafrechtlicher Sanktionen. Zeitschrift für Jugendkriminalrecht und Jugendhilfe 3 (2003), pp ) Albrecht, H. -J.: Braucht die Politik die Amnestie? Anmerkungen zum Problem der Amnestie aus der Perspektive der Rechtsentwicklung im Ausland, in: W. Greve (ed.), Amnestie, Gnade, Politik. Loccumer Protokolle. Loccum 1990, pp ) Albrecht, H.-J.: Particular Difficulties in Enforcing the Law Arising out of Basic Conflicts Between 17) The Different Agencies Regarding the Best Suited Reactions upon Highly Sensitive Kinds of Crime, in: Council of Europe (ed.), Interactions within the Criminal Justice System. Strasbourg 1988, pp ) Albrecht, H. -J., Kilchling, M. & Braun, E.: Criminal Preventive Risk Assessment in the Law- Making Procedure. Freiburg ) Amnesty International: Amnesty International s Concerns in Albania:January-June London ) Amnesty International: Amnesty International s Concerns in Serbia, including Kosovo: January- June 2009; /en/f2e02aae bf9a d3d- 3545d077e604/eur en.pdf. 21) Amnesty International: Briefing for the Committee against Torture on Ukraine Index: EUR 50/001/2007. Geneva, April ) Amnesty International: Rwanda. The enduring legacy of the genocide and war. London ) Angelos, C. & Jacobs, J. B.: Prison Overcrowding and the Law. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science 478 (1985), pp ) Aos, S., Miller, M. & Drake, E.: Evidence-Based Public Policy. Options to Reduce Future Prison Construction, Criminal Justice Costs, and Crime Rates. State Institute for Public Policy. Washington ) Ashworth, A.: Sentencing and Criminal Justice. 4 th ed. Cambridge ) Auerhahn, K.: Conceptual and Methodological Issues in the Prediction of Dangerous Behaviour. Criminology & Public Policy 5 (2006), pp ) Baker, J. et al.: A Solution to Prison Overcrowding and Recidivism: Global Positioning System Location of Parolees and Probationers Innovative Tracking Systems. University of Maryland 2002.

195 منابع 28) Birung, C.: Community Service in Uganda as an Alternative to Imprisonment. A Case Study of Masaka and Mukono Districts. Capetown ) Blumstein, A.: Research on sentencing. National Research Council, Washington ) Blumstein, A. & Piquero, A. R.: Restore Rationality to Sentencing Policy. Criminology & Public Policy 6 (2007), pp ) Boe, R.: A Medium-Term Federal Offender Population Forecast: 2001 to Correctional Service of Canada, February ) Boylan, R. T. & Mocan, N. H.: Intended and Unintended Consequences of Prison Reform. National Bureau of Economic Research, Cambridge, Working Paper 15535, November 2009; 33) California Department of Corrections: Adult Population Projections Fall ) Carter, P.: Lord Carter s Review of Prisons. Securing the future. Ministry of Justice. London ) CAT: Summary record of the 622nd meeting: Argentina. 22/11/2004. CAT/C/SR. 622, No ) Caulkins, J. -P., Reuter, P., Iguchi, M. Y. & Chiesa, J.: How Goes the War on Drugs? An Assessment of U. S. Drug Problems and Policy. RAND. Santa Monica ) CDHDF: Presentan CDHDF Y ALDF Iniciativas de reforma al Sistema Penitenciario. June 9, ) Chung, S. Y.: Prison Overcrowding: Standards in Determining Eight Amendment Violations. Fordham Law Review 68 (2000), pp ) Clear, T. R. & Rose, D. R.: When Neighbors Go to Jail: Impact on Attitudes About Formal and Informal Social Control. National Institute of Justice, Washington ) Cohen, S.: Folk Devils and Moral Panics ) Cole, W. M.: Sovereignty Relinquished? Explaining Commitment to the International Human Rights Convenants, American Sociological Review 70 (2005), pp ) Commission on Human Rights: Sixty-second session Item 11 (a) of the provisional agenda. Report of the Special Rapporteur, Manfred Nowak. Addendum. Follow-up to the recommendations made by the Special Rapporteur. Visits to Azerbaijan, Brazil, Cameroon, Chile, Mexico, Romania, the Russian Federation, Spain, Turkey, Uzbekistan and Venezuela. E/CN. 4/2006/6/Add. 2, 21 March 2006.

196 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها ) Commission on Prison and Jail Overcrowding: Report to the Governor and the Legislature, State of Connecticut ) Committee against Torture: Consideration of reports submitted by States parties under article 19 of the Convention. Second periodic report of States parties due in 1997; the present report is submitted in response to the list of issues (CAT/C/KHM/Q/2) transmitted to the State party pursuant to the optional reporting procedure (A/62/44, paras. 23 and 24), Cambodia, 29 October ) Committee against Torture: Forty-second session, 26 April-14 May 2010: List of issues to be addressed during the consideration of the sixth periodic report of Switzerland (CAT/C/CHE/6), 18 January ) Committee against Torture: Committee Against Torture. Review of Report of Belgium. Geneva, 12 November ) Committee against Torture: Conclusions and recommendations of the Committee against Torture (Concluding Observations/Comments, November 2003), Cameroon. CAT/C/CR/31/6, 05/02/ ) Committee against Torture: Consideration of reports submitted by States parties under article 19 of the Convention. Second periodic report of States parties due in 1997; the present report is submitted in response to the list of issues (CAT/C/KHM/Q/2) transmitted to the State party pursuant to the optional reporting procedure (A/62/44, paras. 23 and 24), Cambodia. CAT/C/KHM/2, 2 February ) Committee against Torture: Thirty-seventh session, 6-24 November 2006, Consideration of Reports Submitted by States Parties under Article 19 of the Convention. Conclusion and recommendations of the Committee against Torture (Extracts for follow-up), Guyana (State Party s Response). 50) Committee on the Protection of the Rights of all Migrant Workers and Members of Their Families: Consideration of Reports Submitted by States Parties Under Article 9 of the Convention. Concluding Observations of the Committee on the Protection of the Rights of all Migrant Workers and Members of Their Families. Mexico. Fifth session, Geneva, 30 October-3 November 2006, No. 27; CPT/Inf (2010). 51) Comunicación Social GDF, Boletín 1498 del Domingo, 06 de septiembre de ) Conrad, J.: Corrections and its Constituencies. Prison Journal 64 (1984), pp

197 منابع 53) Cox, G. H. & Rhodes, S. L.: Managing Overcrowding: Corrections Administrators and the Prison Crisis. Criminal Justice Policy Review 4/2 (1990), pp ) Coyle, A.: Managing prison overcrowding: A European perspective. Rencontre Européenne des Directeurs d Administration Pénitentiaire, Ministère de Justice. Place Vendôme, Paris, 11 July International Centre for Prison Studies. London ) CPT: Report to the Government of Bosnia and Herzegovina on the visit to Bosnia and Herzegovina carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 11 to 15 May CPT/Inf (2010) 11, Strasbourg, 31 March ) CPT: Response of the Government of Austria to the Report of the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) on its visit to Austria from 15 to 25 February 2009, CPT/Inf (2010) 5, Strasbourg, 11 March ) CPT: Report to the Government of the United Kingdom on the visit to the United Kingdom carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 18 November to 1 December Strasbourg ) CPT: Report to the Latvian Government on the visit to Latvia carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 27 November to 7 December Strasbourg ) CPT: Report to the Government of Greece on the visit to Greece carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 20 to 27 February Strasbourg ) CPT: Report to the Polish Government on the visit to Poland carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 4 to 15 October Strasbourg ) CPT: Report to the Estonian Government on the visit to Estonia carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 23 to 30 September Strasbourg 2005.

198 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها ) CPT: Report to the Government of the United Kingdom on the visit to the United Kingdom and the Isle of Man carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 12 to 23 May Strasbourg ) CPT: Country reports for Bulgaria. Report to the Bulgarian Government on the visit to Bulgaria carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 17 to 26 April Strasbourg ) CPT: Report to the Polish Government on the visit to Poland carried out by the European Committee from 30 June to 12 July Strasbourg, 24 September ) Daems, T.: Engaging with penal populism. The case of France. Punishment & Society 9 (2007), pp ) Dankwa, V.: Overcrowding in African Prisons, in: J. Sarkin (ed.), Human Rights in African Prisons. Capetown 2008, pp ) Davis, R., Rubin, J., Rabinovich, L., Kilmer, B. & Heaton, P.: A synthesis of literature on the effectiveness of community orders. RAND, Santa Monica ) Declaration on Principles of Cooperation between Prison Health and Public Health Services and Development of a Safer Society. Adopted during the 6th Partnership Annual Conference on 25 November 2009, Oslo, Norway. 69) Deltenre, S. & Maes, E.: Pre-trial Detention and the Overcrowding of Prisons in Belgium. Results from a Simulation Study into the Possible Effects of Limiting the Length of Pre-trial Detention. European Journal of Crime, Criminal Law and Criminal Justice 12 (2004), pp ) Dijk, J., van Kesteren, J. & Smit, P.: Criminal Victimisation in International Perspective. Key findings from the ICVS and EU ICS. The Hague ) Dissel, A. & Ellis, S.: Reform and Stasis: Transformation in South African Prisons. Center for the Study of Violence and Reconciliation. Capetown ) Dodgson, K., Goodwin, P., Howard, P., Llewellyn-Thomas, S., Mortimer, E., Russell, N. & Weiner, M.: Electronic monitoring of released prisoners: An evaluation of the Home Detention Curfew scheme. Home Office Research Study 222, Home Office Research, Development and Statistics Directorate, March 2001.

199 منابع 73) Duce, M., Fuentes, C. & Riego, C.: La Reforma Procesal Penal En América Latina Y Su Impacto Enn El Uso De La Prisión Preventiva, in: C. Riego & M. Duce (eds.), Prisión Preventiva y Reforma Procesal Penal en América Latina. Evaluación y Perspectivas. CEJA- JSCA 2009, pp ) Dünkel, F.: Praxis der Untersuchungshaft in den 90er Jahren Instrumentalisierung strafprozessualer Zwangsmittel für kriminalund ausländerpolitische Zwecke? Strafverteidiger 1994, pp ) Ehlers, L.: Frustrated Potential: The Short and Long Term Impact of Pretrial Services in South Africa, in: Open Society Institute (ed.), Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York 2008, pp ) European Federation of Public Service Unions, Trade Unions and Prison Services in Europe: Seminar on 19 May Luxembourg Discussion Document. Brussels ) European Roma Rights Centre: Written Comments of the European Roma Rights Centre, Chance for Children Foundation and the Hungarian Helsinki Committee: Concerning Hungary. For Consideration by the United Nations Committee at its 98th Session. 78) Fazel, S., Grann, M., Kling, B. & Hawton, K.: Prison suicide in 12 countries: An ecological study of 861 suicides during Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology 45 (2010, published online). 79) Fenech, G.: Le placement sous surveillance électronique. Rapport de la mission confiée par Premier Ministre à Monsieur Georges Fenech, député du Rhône. Paris, Ministère de la Justice ) Fisher, G.: Victoria s Prison Population: 2001 to Sentencing Advisory Council. Melbourne ) Foglesong, T.: Grand Ambitions, Modest Scale, in: Open Society Institute (ed.), Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York 2008, pp ) Frase, R. S.: The Minnesota Sentencing Guidelines, in: A. Freiberg & K. Gelb (eds.), Penal Populism, Sentencing Councils and Sentencing Policy. Cullompton 2008, pp ) Freiberg, A. & Gelb, K.: Penal populism, sentencing councils and sentencing policy, in: A. Freiberg & K. Gelb (eds.), Penal Populism, Sentencing Councils and Sentencing Policy. Cullompton 2008, pp ) Fry, L. J.: Continuities in the determination of prison overcrowding effects. Journal of Criminal Justice 16 (1988), pp

200 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها ) Fuller, A. et al.: Prolonged pretrial detention in Haiti. Vera Institute of Justice, July ) Gallagher, P.: Why does NSW have a higher imprisonment rate than Victoria? NSW Bureau of Crime Statistics and Research, Crime and Justice Bulletin, May ) Gendreau, P., Goggin, C. & Cullen, F. T.: The effects of prison sentences on recidivism. Ottawa, ON: Correctional Service of Canada, Solicitor General Canada ) Gerber, J. & Jensen, E. L.: Drug War American Style The Internationalization of Failed Policy and its Alternatives. New York/NY, London ) Giffard, C. & Muntingh, L.: The Effect of Sentencing on the Size of the South African Prison Population. Newlands ) Goode, E. & Ben-Yehuda, N.: Moral Panics The Social Construction of Deviance. Cambridge ) Gottfredson, D. M.: Effects of Judges Sentencing Decisions on Criminal Careers. Washington, National Institute of Justice ) Gottschalk, M.: Money and mass incarceration: The bad, the mad, and penal reform. Criminology & Public Policy 8 (2009), pp ) Governor of the State of California: Prison Overcrowding State of Emergency Proclamation. Office of the Governor, 10/04/ ) Gray, C. & Elkins, M.: Projections of Long Term Trends in the Prison Population to /01. England and Wales. London ) Griffiths, C.: Implementing International Standards in Corrections: Challenges, Strategies and Outcomes. The United Nations Office on Drugs and Crime (ODC) Expert Group Meeting on the Application of United Nations Standards and Norms in Crime Prevention and Criminal Justice, February 2003, Burgenland, Austria. 96) Griffiths, C. T. & Murdoch, D. J.: Strategies and Best Practices against Overcrowding in Correctional Institutions. International Centre for Criminal Law Reform and Criminal Justice Policy, Vancouver ) Hartney, C.: US Rates of Incarceration: A Global Perspective. Research from the National Council on Crime and Delinquency, November ) Hathaway, O. A.: Do Human Rights Treaties Make a Difference? The Yale Law Journal 111 (2002), pp ) Home Office: Punishment, Custody and the Community. London 1988.

201 منابع 100) Human Rights Council: Universal Periodic Review. Report of the Working Group on the Universal Periodic Review. Portugal, A/HRC/13/10, 4 January ) Human Rights Council: Tenth session. Agenda item 3. Report of the Working Group on Arbitrary Detention. Addendum. Mission to Italy, A/HRC/10/21/Add. 5, 26 January ) Human Rights Council: Report of the Working Group on Arbitrary Detention. Addendum. Mission to Italy. A/HRC/10/21/Add. 5, 26 January ) Human Rights Council: Tenth session. Agenda item 3. Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Manfred Nowak. Addendum. Follow-Up to the Recommendations Made by the Special Rapporteur. Visits to China, Georgia, Jordan, Nepal, Nigeria and Togo, A/HRC/10/44/Add. 5, 17 February ) Human Rights Council: Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Manfred Nowak. Mission to the Republic of Moldova, A/HRC/10/44/Add. 3, 12 February ) Human Rights Council: Seventh session. Agenda item 3. Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Manfred Nowak. Addendum. Mission to Indonesia, A/HRC/7/3/Add. 7, 10 March ) Human Rights Council: Seventh session. Item 3 of the agenda. Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Manfred Nowak. Addendum. Mission to Paraguay, A/HRC/7/3/Add. 3, 1 October ) Human Rights Council: Seventh session Item 3 of the agenda Promotion and Protection of all Human Rights, Civil, Political, Economic, Social and Cultural Rights, Including the Right to Development. Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Manfred Nowak. Addendum. Mission to Paraguay, A/HRC/7/3/Add. 3, 1 October ) Human Rights Watch: World Report. New York ) Human Rights Watch: The Quality of Justice. Failings of Iraq s Central Criminal Court. New York ) Human Rights Watch: Prison Conditions in Indonesia. An Asia Watch Report. New York 1990.

202 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها ) IACHR Press Release No. 32/07 Rapporteur on the Rights of Persons deprived of Liberty Concludes Visit to the Republic of Haiti ; cidh.oas.org/comunicados/english/2007/ eng. htm. 112) ICCPR: Follow-Up Submission on Ireland, subsequent to rule 71, paragraph 5 of the UN Human Rights Committee s rules of procedure, August ) ICRC: Philippines: Protecting life and dignity in places of detention. ICRC Bulletin No. 01/2010, 3 February ) INACIPE: 10 razones para reformar el sistema de justicia penal en Mexico. INACIPE, Mexico 2004, p ) Intellasia: Indonesia s drug fight pushes prison Aids explosion, 5 August ) Inter-American Commission on Human Rights: Rapporteurship on the Rights of Persons Deprived of Liberty. No 39/ ) International Centre for Criminal Law Reform and Criminal Justice Policy: International Prison Policy Development Instrument. Vancouver ) International Centre for Prison Studies: Alternatives to Imprisonment in Afghanistan. A Report by the International Centre for Prison Studies. London ) International Centre for Prison Studies: International Experience in Reform of Penal Management Systems. A Report by the International Centre for Prison Studies. London ) International Monetary Fund: Factsheet. Debt Relief Under the Heavily Indebted Poor Countries (HIPC) Initiative. February 18, ) IRIN: Indonesia: Overcrowding fuels TB in prisons. Friday, 02 April ) Irish Penal Reform Trust: Public Attitudes to Prison, February TNS mrbi/155055/irish Penal Reform Trust Public Attitudes to Prison/February ) Jacobs, J. B.: Finding Alternatives to the Carceral State. Social Research 74 (2007), pp ) Jehle, J. -M.: Entwicklung der Untersuchungshaft bei Jugendlichen und Heranwachsenden vor und nach der Wiedervereinigung. Bonn ) Jescheck, H. -H. & Grebing, G. (eds.): Die Geldstrafe im deutschen und ausländischen Recht. Baden- Baden 1978.

203 منابع 126) Joint Committee on Human Rights (January 2008) Legislative Scrutiny: Criminal Justice and Immigration Bill, Fifth Report of Session ) Kampala Declaration on Prison Conditions in Africa; english/pana_dec larationkampala.htm. 128) Kaufman, G.: The National Prison Overcrowding Project: Policy Analysis and Politics. A New Approach. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science 478 (1985), pp ) Kennedy, E. M.: Prison Overcrowding: The Law s Dilemma. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science 478 (1985), pp ) Kiessl, H.: Die Regelwerke der Vereinten Nationen zum Jugendstrafrecht in Theorie und Praxis. Freiburg ) Kitada, M.: Prison Population in Asian Countries: Facts, Trends and Solutions. United Nations Programme Network Institutes Technical Assistance Workshop. World Prison Population: Facts, Trends and Solutions. Vienna, May 10, ) Kittayarak, K.: Diversion Programs for Drug Addicts, Restorative Justice and New Communitybased Treatment Measures in Thailand. A paper submitted to the nineteenth International Conference of the International Society for the Reform of Criminal Law held at Edinburgh, Scotland, June 2005; www. isrcl.org/ Papers/2005/kittayarak.pdf. 133) Kuhn, A.: What can we do about prison overcrowding? European Journal on Criminal Policy and Research 2-4 (1994), pp ) Kühne, H. -H. & Esser, R.: Die Rechtsprechung des Europäischen Gerichtshofs für Menschenrechte (EGMR) zur Untersuchungshaft. Strafverteidiger 22 (2002), pp ) Lambropoulou, E.: Crime, Criminal Justice and Criminology in Greece. European Journal of Criminology 2 (2005), pp ) Lappi-Seppälä, T.: Reducing the prison population: Long-term experiences from Finland, in: Council of Europe (ed.), Crime Policy in Europe. Strasbourg 2006, pp ) Leese, M., Thomas, S. & Snow, L.: An ecological study of factors associated with rates of selfinflicted death in prisons in England and Wales. International Journal of Law and Psychiatry 29 (2006), pp ) Legislative Analysts s Office: Prison Overcrowding An Overview on Construction and Rehabilitation. Senate Public Safety Committee, February 19, 2008.

204 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها ) Les Documents de Travail du Sénat: La Libération Conditionelle. Série Législation Comparée, no LC 152. Paris, Novembre ) Levitt, S. D.: The Effect of Prison Population Size on Crime Rates: Evidence from Prison Overcrowding Litigation. The Quarterly Journal of Economics 111 (1996), pp ) Lynch, J. P.: Prisoner Reentry: Beyond Program Evaluation. Criminology & Public Policy 5 (2006), pp ) Maffei, S. & Merzagora Betsos, I.: Crime and Criminal Policy in Italy. Tradition and Modernity in a Troubled Country. European Journal of Criminology 4 (2007), pp ) Marsh, K., Fox, C. & Hedderman, C.: Do You Get What You Pay for? Assessing the Use of Prison from an Economic Perspective. The Howard Journal for Penal Reform 48 (2009), pp ) Marshall, M. G. & Cole, B. R.: Global Report Conflict, Governance, and State Fragility. Center for Systemic Peace, Center for Global Policy ) Mauer, M.: The Hidden Problem of Time Served in Prison. Social Research 74 (2007), pp ) McAuley, M. & Macdonald, K. I.: Russia and Youth Crime. A Comparative Study of Attitudes and their Implications. British Journal of Criminology 47 (2007), pp ) Memorandum from The Prison Reform Trust; 148) Michigan Task Force on Jail and Prison Overcrowding. Task Force on Jail and Prison Overcrowding Presents Report. April 22, ) Miller, D.: Prison population projections. A review of methods used by state correctional agencies. Illinois Dept. of Corrections, Bureau of Policy Development ) Ministry of Justice: Prison Population Projections , England and Wales. London, Ministry of Justice Statistics Bulletin, 28 August ) Ministry of Justice: Statistical Bulletin. Offender management caseload statistics London ) Ministry of Justice: Story of the prison population England and Wales. Ministry of Justice Statistics Bulletin. London ) Minnesota Department of Corrections: Minnesota Prison Population Projections. Fiscal Year 2008 Report. St. Paul ) Miyazawa, S.: The politics of increasing punitiveness and the rising populism in Japanese criminal justice policy. Punishment & Society 10 (2008), pp

205 منابع 155) Msiska, C.: On the Front Lines Insights from Malawi s Paralegal Advisory Service, in: Open Society Institute (ed.), Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York 2008, pp ) Mukamal, D. A.: Introduction: Consequences of a Carceral State. Social Research 74 (2007), pp ) Mullen, J.: Prison Crowding and the Evolution of Public Policy. National Institute of Corrections: Our Crowded Prisons. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science 478 (1985), pp ) Muntingh, L.: Alternative Sentencing in Africa, in: J. Sarkin (ed.), Human Rights in African Prisons. Capetown 2008, pp ) Nadesu, A.: Reconviction Patterns of Released Prisoners: A 36- months Follow-up Analysis. Department of Corrections, Auckland, March ) Naimark-Rowse, B., Schönteich, M., Sorochinsky, M. & Tomasini- Joshi, D.: Studies in Reform: Pretrial Detention Investments in Mexico, Ukraine, and Latvia, in: Open Society Institute (ed.), Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York 2008, pp ) National Institute of Corrections: Our Crowded Prisons. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science 478 (1985). 162) Nellis, A. & King, R. S.: No Exit. The Expanding Use of Life Sentences in America. Washington ) Nellis, M.: Surveillance, Rehabilitation and Electronic Monitoring: Getting the Issues Clear. Criminology & Public Policy 5 (2006), pp ) Nwapa, A.: Building and Sustaining Change: Pretrial Detention Reform in Nigeria, in: Open Society Institute (ed.), Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York 2008, pp ) Observations of the Inter-American Commission on Human Rights Upon Conclusion of its April 2007 Visit to Haiti. General Secretariat Organization of American States. Washington ) O Donnell, I., Baumer, E. P. & Hughes, N.: Recidivism in the Republic of Ireland. Criminology and Criminal Justice 8 (2008), pp ) OECD: The OECD DAC Handbook on Security System Reform (SSR). Supporting Security and Justice. Paris ) Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights: United Nations Special Procedures. Facts and Figures New York 2009.

206 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها ) Open Society Institute (ed.): Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York ) Open Society Institute: Between Law and Society. Paralegals and the Provision of Primary Justice Services in Sierra Leone. New York ) Ouagadougou Declaration and Plan of Action on Accelerating Prison and Penal Reforms in Africa, Wed, 25 February ) Ousey, G. C. & Lee, M. R.: Homicide Trends and Illicit Drug Markets: Exploring Differences across Time. Justice Quarterly 24 (2007), pp ) Oxche, T. -R.: Post-independence prison reform in Namibia some observations. CSPRI Newsletter No. 17, ) Padfield, N. et al. (eds.): Release from Prison. European Policy and Practice. Cullompton ) Padfield, N. & Maruna, S.: The revolving door at the prison gate: Exploring the dramatic increase in recalls to prison. Criminology and Criminal Justice 6 (2006), pp ) Padget, K.G., Bales, W.D. & Blomberg, T.G.: Under Surveillance: An Empirical Test of Effectiveness and Consequences of Electronic Monitoring. Criminology & Public Policy 5 (2006), pp ) Parent, D., Dunworth, T., McDonald, D. & Rhodes, W.: Key Legislative Issues in Criminal Justice: Mandatory Sentencing. National Institute of Justice, Washington, January ) Parliamentary Assembly, Committee on Legal Affairs and Human Rights: Situation of European prisons and pre-trial detention centres. Report. Doc , 19 February ) Penal Reform in Africa: Index on good practices in reducing pre-trial detention. PRI ) Penal Reform International: Assessment of Penal Legislation in Georgia. Tiflis ) Penal Reform International: Monitoring and Research Report on the Gacaca Community Service (TIG). Areas of reflection. Gacaca Report, Kigali, March ) Penal Reform International: Alternatives to imprisonment in the Republic of Kazakhstan. Resolution and Recommendations. International Conference, Almaty, October London ) Petersen, E.: Haftprüfungspraxis nach 121, 122 StPO des Hanseatischen OLG Hamburg. Erfahrungen in den Jahren , in: J. -M. Jehle & P. Hoch (eds.), Oberlandesgerichtliche Kontrolle langer Untersuchungshaft. Wiesbaden 1998, pp

207 منابع 184) Petersilia, J.: Influencing public policy: An embedded criminologist reflects on California prison reform. Journal of Experimental Criminology 4 (2008), pp ) Petersilia, J.: Understanding California Corrections: Summary. UC Irving Center for Evidence Based Corrections ) Petersilia, J.: When Prisoners Come Home: Parole and Prisoner Reentry. Oxford ) Petersilia, J.: When Prisoners Return to the Community: Political, Economic, and Social Consequences. Sentencing & Corrections. Issues for the 21st Century. National Institute of Justice, Washington ) Petersilia, J. & Turner, S.: Intensive Probation and Parole, in: M. Tonry (ed.), Crime and Justice. An Annual Review of Research, Vol. 19. Chicago 1993, pp ) PRI Rwanda: The contribution of the Gacaca jurisdictions to resolving cases arising from the genocide. Contributions, limitations and expectations of the post-gacaca phase. London ) Prison Overcrowding Project: Etiology of Prison Populations Implications for Prison Population Projection Methodology. National Institute of Corrections, United States ) Proos, I. & Pettai, I.: Attitudes of Georgia s population towards crime and penal policy. Institute of Social Studies and Analysis. Georgia ) Quarterly Report on the Status of Prison Overcrowding, First Quarter Massachusetts Department of Correction. Submitted in Compliance with Chapter 799, Section 21 of the Acts of ) Rapport au Gouvernement de l Italie relatif à la visite effectuée en Italie par le Comité européen pour la prévention de la torture et des peines ou traitements inhumains ou dégradants (CPT) du 21 novembre au 3 décembre Strasbourg ) Rapport au Gouvernement de la République française relatif à la visite effectuée en France par le Comité européen pour la prévention de la torture et des peines ou traitements inhumains ou dégradants (CPT) du 27 septembre au 9 octobre Strasbourg ) Rechnungshof der Freien und Hansestadt Hamburg: Jahresbericht 2009 über die Prüfung der Haushalts- und Wirtschaftsführung der Freien und Hansestadt Hamburg mit Bemerkungen zur Haushaltsrechnung Hamburg, 8. Januar ) Reitz, K.: Questioning the Conventional Wisdom of Parole Release Authority, in: M. Tonry (ed.), The Future of Imprisonment in the 21st Century. New York 2004, pp

208 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها ) Renzema, M. & Mayo-Wilson, E.: Can electronic monitoring reduce crime for moderate to high-risk offenders? Journal of Experimental Criminology 1 (2005), pp ) Report by Mr. Alvaro Gil-Robles, Commissioner For Human Rights on the Effective Respect for Human Rights in France Following his Visit from 5 to 21 September 2005, CommDH (2006) 2, Strasbourg, 15 February ) Report by the Comptroller and Auditor General: Managing offenders on short custodial sentences HC 431 Session London, 10 March ) Report of the Mission of the Special Rapporteur on Prisons and Conditions of Detention in Africa to the Federal Democratic Republic of Ethiopia, March, ) Report of the Special Rapporteur on Prisons and Conditions of Detention in Africa, The African Commission on Human and People s Rights: Report to the Government of the Republic of Cameroon on the visit of the Special Rapporteur on Prisons and Conditions of Detention in Africa from 2 to 15 September ) Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Manfred Nowak. Mission to the Republic of Moldova, A/HRC/10/44/Add. 3, 12 February ) Report on the Conference to Develop Strategies to Combat Overcrowded Prisons. Held at Pretoria/Tshwane from 14 to 16 September ) Reuter, P.: Systemic violence in drug markets. Crime, Law & Social Change 52 (2009), pp ) Round Table on detention conditions, Prison population in the European Union, Brussels, 8 December 2009; kcl. ac. uk/depsta/law/research/icps/ worldbrief/ search=europe&x=europe. 206) Ruppel, O. C. & Groenewaldt, A. L.: Conditions of Police Cells in Namibia. University of Namibia, Human Rights and Documentation Centre ) Russian Research Center for Human Rights: Russian Federation. NGO Report on the implementation of the ICCPR (prior to the adoption of the List of issues). Moscow, December ) Sarkin, J.: An overview of human rights in prisons worldwide, in: J. Sarkin (ed.), Human Rights in African Prisons. Capetown 2008, pp ) Saxena, R. K.: Catalyst for Change: The Effect of Prison Visits on Pretrial Detention in India, in: Open Society Institute (ed.), Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York 2008, pp

209 منابع 210) Schöch, H.: Der Einfluß der Strafverteidigung auf den Verlauf der Untersuchungshaft. Erfahrungsbericht über ein Projekt der Hessischen Landesregierung zur Entschädigung von Anwälten für die Rechtsberatung von Untersuchungsgefangenen. Baden-Baden ) Schönteich, M.: The Scale and Consequences of Pretrial Detention around the World, in: Open Society Institute (ed.), Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York 2008, pp ) Schwartz, O.: Ebb Tide: The Russian Reforms of 2001 and Their Reversal, in: Open Society Institute (ed.), Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York 2008, pp ) Security Sector Reform Monitor: Haiti. The Centre for International Governance Innovation. Waterloo, May 2009, pp ) Sekhonyane, M.: Prison reform in Africa: Recent trends. CSPRI Newsletter, No. 10, April ) Shepherd, J.: The Imprisonment Puzzle: Understanding How Prison Growth Affects Crime. Criminology & Public Policy 5 (2006), pp ) Skovron, S. E., Scott, J. E. & Cullen, F. T.: Prison Crowding: Public Attitudes Toward Strategies of Population control. Journal of Research in Crime and Delinquency 25 (1988), pp ) Smith, P., Goggin, C. & Gendreau, P.: The Effects of Prison Sentences and Intermediate Sanctions on Recidivism: General Effects and Individual Differences; www. sgc. gc. ca (2002). 218) Smith-Heisters, S.: The Nonviolent Offender Rehabilitation Act: Prison Overcrowding, Parole and Sentencing Reform (Proposition 5). Reason Foundation, Los Angeles ) Snacken, S. et al.: Belgium, in: N. Padfield et al. (eds.), Release From Prison. European Policy and Practice. Cullompton 2010, pp ) Solomon, E. & Allen, R.: Out of Trouble. Reducing child imprisonment in England and Wales lessons from abroad. Prison Reform Trust, London ) Spelman, W.: Crime, cash, and limited options: Explaining the prison boom. Criminology & Public Policy 8 (2009), pp ) Standing Committee for Youth Justice: Criminal Justice and Immigration Bill. House of Lords Committee Stage. Children s custody threshold. February 2008.

210 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها ) Steinberg, J.: Prison Overcrowding and the Constitutional Right to Adequate Accommodation in South Africa. Paper commissioned by the Centre for the Study of Violence and Reconciliation. Capetown, January ) Stern, V.: Alternatives to Prison in Developing Countries: Some Lessons from Africa. Punishment & Society 1 (1999), pp ) Stolzenberg, L. & D Alessio, S. J.: Three Strikes and You re Out : The Impact of California s New Mandatory Sentencing Law on Serious Crime Rates. Crime & Delinquency 43 (1997), pp ) Swedish National Council on Crime Prevention: Electronic Tagging in Sweden. Report ) Tapscott, C.: Challenges to good prison governance in Africa, in: J. Sarkin (ed.), Human Rights in African Prisons. Capetown 2008, pp ) Taylor Griffiths, C. & Murdoch, D. J.: Strategies and Best Practices against Overcrowding in Correctional Institutions. The International Centre for Criminal Law Reform and Criminal Justice Policy. Vancouver ) Terblanche, S. & Mackenzie, G.: Mandatory Sentences in South Africa: Lessons for Australia? The Australian and New Zealand Journal of Criminology 41 (2008), pp ) Terreblanche, S.: Sentencing: Changes and effect since 1994; za/wits/confpaps/terreblanche.htm. 231) The Correctional Investigator Canada: Annual Report of the Office of the Correctional Investigator Ottawa ) The Howard League for Penal Reform: Briefing paper on prison overcrowding and suicide. October ) The PEW Center on the States: Right-Sizing Prisons: Business Leaders Make the Case for Corrections Reform. January ) The PEW Center on the States: Prison Count State Population Declines for the First Time in 38 Years. Washington ) The PEW Center on the States: One in 100: Behind Bars in America Washington ) The PEW Center on the States: Public Safety, Public Spending: Forecasting America s Prison Population, , Public Safety Performance Project ) The Scottish Government: Statistics Publication Notice. Crime and Justice Series. Scottish Prison Population Projections: to January 2010.

211 منابع 238) The Scottish Government: Statistics Publication Notice. Crime and Justice Series. Scottish Prison Population Projections: to November ) Tonry, M.: Looking Back to See the Future of Punishment in America. Social Research 74 (2007), pp ) Tonry, M.: Criminology, Mandatory Minimums, and Public Policy. Criminology & Public Policy 5 (2006), pp ) Tonry, M.: A Comparative Perspective on Minority Groups, Crime, and Criminal Justice. European Journal of Crime, Criminal Law and Criminal Justice 6 (1998), pp ) Tonry, M. (ed.): Ethnicity, Crime, and Immigration. Comparative and Cross-National Perspectives. Chicago, London ) Tonry, M.: Mandatory penalties, in: M. Tonry (ed.), Crime and Justice: A Review of Research, Vol. 16. Chicago 1992, pp ) Tonry, M. & Farrington, D. P.: Punishment and Crime across Space and Time, in: M. Tonry & D. P. Farrington (eds.), Crime and Punishment in Western Countries, Crime and Justice. A Review of Research, Vol. 33. Chicago, London 2005, pp ) Tonry, M. & Hatlestad, K. (eds.): Sentencing Reform in Overcrowded Times. A Comparative Perspective. New York, Oxford ) Tournier, P. V.: The Prisons of Europe. Prison Population, Inflation and Prison Overcrowding. Penal Issues 2000, pp ) Träskman, P. O.: Drug Control and Drug Offences in the Nordic Countries: A Criminal Political Failure too often Interpreted as a Success. Journal of Scandinavian Studies in Criminology and Crime Prevention 5 (2004), pp ) Travis, J. & Petersilia, J.: Reentry Reconsidered: A New Look at an Old Question. Crime & Delinquency 47 (2001), pp ) Uganda Human Rights Commission: 11th Annual Report of the Uganda Human Rights Commission. Kampala ) Uganda Prison Service: Summary of UPS Prisoners. Statistical Returns October Kampala ) Uganda Prison Service: Census of Prisoners in 48 Central Government Prisons, 30th September Kampala ) United Nations Economic and Social Council: Reform of the Criminal Justice System: Achieving Effectiveness and Equality. Use and Application of United Nations Standards and Norms, Especially Concerning Juvenile Justice and Penal Reform. Report of the Secretary-General, 2002.

212 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها ) United Nations Economic and Social Council: International cooperation aimed at the reduction of prison overcrowding and the promotion of alternative sentencing. Resolution 1998/23, 44th plenary meeting, 28 July ) United States Department of State, 2009 Country Reports on Human Rights Practices Bulgaria, 11 March 2010; 4b9e530d2.html [28 March 2010]. 255) UNODC: Handbook of basic principles and promising practices on Alternatives to Imprisonment. United Nations, New York ) Van Kalmthout, A. & Tak, P.: Sanctions-Systems in the Member States of the Council of Europe. Part I and II. Deventer, Arnhem 1988, ) Van Kalmthout, A. M., Knapen, M. M. & Morgenstern, C.: Pre-trial Detention in the European Union. An Analysis of Minimum Standards in Pre-trial Detention and the Grounds for Regular Review in the Member States of the EU. Nijmegen ) Van Zyl Smit, D.: Taking Life Imprisonment Seriously. The Hague ) Van Zyl Smit, D. & Ashworth, A.: Disproportionate Sentences as Human Rights Violations. The Modern Law Review 67 (2004), pp ) Varenik, R. O.: Mixing Politics, Data, and Detention: Reflections on Reform Efforts, in: Open Society Institute (ed.), Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York 2008, pp ) Venegas, V. & Vial, L.: Boomerang: Seeking to Reform Pretrial Detention Practices in Chile, in: Open Society Institute (ed.), Justice Initiatives. Pretrial Detention. New York 2008, pp ) Viljoen, F.: The Special Rapporteur on Prisons and Conditions of Detention in Africa: Achievements and Possibilities. Human Rights Quarterly 27 (2005), pp ) Villettaz, P., Killias, M. & Zoder, I.: The effects of custodial vs. noncustodial sentences on reoffending. A systematic review of the state of knowledge. Campbell Collaboration Crime and Justice Group, Lausanne ) von Hirsch, A., Bottoms, A., Burney, E. & Wikstroem, P. -O.: Criminal Deterrence and Sentence Severity: An Analysis of Recent Research. Oxford ) Von Hofer, H.: Nordic Criminal Statistics Stockholm 1997.

213 منابع 266) Walmsley, R.: Global Incarceration and Prison Trends. Forum on Crime and Society 3 (2003), pp ) Walmsley, R.: World Prison Population List. 8 th ed. King s College, London ) Weiman, D. R.: Barriers to Prisoners Reentry into the Labor Market and the Social Costs of Recidivism. Social Research 74 (2007), pp ) Walmsley, R.: Prison health care and the extent of prison overcrowding. International Journal of Prisoner Health 1 (2005), pp ) Weissman, M.: Aspiring to the Impracticable: Alternatives to Incarceration in the Era of Mass Incarceration. NYU Review of Law & Social Change 33 (2009), pp ) Welsh, W. N.: Counties in Court. Jail Overcrowding and Court- Ordered Reform. Philadelphia ) Western, B.: Mass Imprisonment and Economic Inequality. Social Research 74 (2007), pp ) White, P. & Cullen, C.: Projections of Long Term Trends in the Prison Population to 2007, Issue 2/00, 10 February ) Winarso, I. et al.: Indonesian National Strategy for HIV/AIDS control in prisons: A public health approach for prisoners. International Journal of Prisoner Health 2 (2006), pp ) Yanyou, Yi: Arrest as Punishment. The abuse of arrest in the People s Republic of China. Punishment & Society 10 (2008), pp ) Zepeda Lecuona, G.: Myths of Pretrial Detention in Mexico. Monterrey ) Zimring, F.E.: Protect Individual Punishment Decisions From Mandatory Penalties. Criminology & Public Policy 6 (2007), pp

214

215 7. کتابشناسی گردآورنده: * محمد فرجی (دانشجوي دکتراي حقوق جزا و جرمشناسی دانشگاه علامه طباطباي ی) یکم: فارسی الف: کتابها آشوري محمد جایگزینهاي زندان یا مجازاتهاي بینابین نشر گرایش چاپ دوم چانگ امیلی و دیگران مترجم مهران مهاجر [براي] سازمان اصلاحات جزایی بازداشت پیش از محاکمه اصلاحات و راهحلها:بهترین روشهاي اجرا شده در سطح بین المللی براي کاهش زمان بازداشت پیش از محاکمه و بهبود شرایط حبس تهران وفاق حاجیتبار فیروزجاي ی حسن جایگزینهاي حبس در حقوق کیفري ایران تهران انتشارات فردوسی دانش تاج زمان اصول علم زندانها بینا دانش تا ج زمان حقوق زندانیان و علم زندانها انتشارات دانشگاه تهران چاپ دوم رویه عملی در زندان: کاربرد مقررات بینالمللی در امور زندانها سازمان زندانها و اقدامات تامینی و تربیتی انتشارات راه تربیت رهامی محسن اقدامات تامینی و تربیتی انتشارات میزان چاپ اول (1 (2 (3 (4 (5 (6 (7 * 213

216 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها سپهري محمد زندان از دیدگاه اسلام: بررسی مشروعیت موارد و احکام زندان سازمان تبلیغات اسلامی صفاري علی کیفرشناسی: تحولات مبانی و اجراي کیفر سالب آزادي انتشارات جنگل چاپ بیستویکم طبسی نجمالدین حقوق زندانی و موارد زندان در اسلام ترجمه سید محمدعلی احمدي ابهري و دیگران انتشارات بوستان کتاب قم عبدي عباس آسیبشناسی اجتماعی: تاثیر زندان بر زندانی مو سسه تحقیقاتی و انتشارات نور چاپ اول قندور بیجارپس اسماعیل موقعیت ح سب پاد اندیشه در فقه و حقوق جزاي ایران قم کواشی هامایی و همکاران تعلیق مراقبتی در دنیا ترجمه حسین آقایی نیا انتشارات میزان گردآوري مجموعه نویسندگان بهسفارش سازمان اصلاحات جزا ي ی بینالمللی (PRI) نظارت بر مکانهاي حبس: راهنماي عملی براي سازمانهاي غیردولتی مترجم: مژده دقیقی تهران وفاق موریس نوروال و جیروتمن داوید تاریخچه زندان (سرگذشت شیوههاي اعمال کیفر در جوامع غربی) ترجمه محمدرضا گودرزي بروجردي و همکاران انتشارات میزان چاپ اول میشل فوکو مراقبت و تنبیه ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده نشر نی چاپ اول مي نیوري پیر مترجمین مهشید نونهالی افشین جهاندیده خدمات عام المنفعه جایگزینی برمجازات حبس: بررسی نتایج ده سال اجراي مجازات خدمات عام المنفعه در فرانسه تهران وفاق ناصرزاده هوشنگ آي ین دادرسی کیفري: سلب آزادي تن بازداشت و حبس در حقوق ایران تهران نشر دیدار (8 (9 (10 (11 (12 (13 (14 (15 (16 (17 (18

217 کتابشناسی نجفی ابرندآبادي علیحسین زندان: درمانگاه بزهکاري و بزهکاران (دیباچه) در: بلوك برنار کیفرشناسی ویراست پنجم چاپ ششم الواي لی احمد احکام السجون ترجمه محمدحسن بکایی تحت عنوان: احکام زندان در اسلام دفتر نشر فرهنگ اسلامی قم هاشمیشاهرودي محمود حبس از منظر آیت االله قوه قضاي یه. مرکز مطبوعات و انتشارات هاشمیشاهرودي تهران. همایش بین المللی بررسی راههاي جایگزین مجازات حبس مجموعه مقالات و سخنرانیه يا مجازات حبس تهران راه تربیت اولین همایش بین المللی بررسی راههاي جایگزین همایش راهکارهاي کاهش جمعیت کیفري زندان مجموعه مقالات با همکاري انجمن حقوق دانشکده حقوق دانشگاه تهران و دانشگاه شیراز انتشارات میزان چاپ اول (19 (20 (21 (22 (23 ب: مقالهها 24) اردبیلی محمدعلی جایگزینهاي زندانهاي کوتاه مدت در حقوق کیفري ایران مجله تحقیقات حقوقی شماره ) اردبیلی محمدعلی کار در زندان و نقش آن در بازپروري زندانیان فصلنامه حق دفتر پنجم فروردین و خرداد ) اشرف رشیدي اقدم علی نگاهی به تعلیق مجازات به عنوان یکی از جایگزینه يا حبس ماهنامه اصلاح و تربیت شماره 159 خرداد ) اصغري زهرا حبس زدایی و نقش آن در پیشگیري از تکرار جرم فصلنامه مطالعات پیشگیري از جرم شماره 33 زمستان ) برومند فاطمه ارزیابی بازدارندگی مجازات حبس جزاي نقدي و تعلیق مجازات در جرایم نظامی کارآگاه شماره 24 پاییز 1392.

218 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها پاكنهاد امیر تحولات زندان از درمانگاه مجرمین تا زبالهدان اجتماعی مجله تحقیقات حقوقی دانشکده حقوق شهید بهشتی ویژه نامه شماره پور قهرمانی ب ابک مجازاته يا جایگزین حبس ماهنامه دادگستر شماره تدین عباس نظارت ا کل ترونیکی: گامی به سوي جایگزینه يا حقوقی دادگستري شماره 64 پاییز زندان مجله توجهی عبدالعلی ابراهیم وند حسام لزوم استفادة محدود از کیفر سالب آزادي بر مبناي فقه اسلامی فصلنامه دیدگاهه يا زمستان حقوق قضایی شماره 68 توماس جیم بویلفیلد شارون نقد و بررسی یک نظریه از جرمشناسی رادیکال (19): تفکر مجدد الغاگرایی (2) یا لغو مجازات حبس مترجم: محمدرضا گودرزي حقوقی دادگستري شماره 37 زمستان جمادي علی نقش دادگاه تجدیدنظر استان در تعدیل مجازات ها با تا کید بر کاهش مجازات حبس حقوقی دادگستري شماره 55 تابستان جمشیدي علیرضا (سخنرانی) بهترین راهکار براي کاهش مجازات حبس روش پیشگیرانه است گواه شماره 12 بهار جواهري حمید بررسی اثرات و تبعات مجازات حبس در نظام عدالت کیفري و اندیشهه يا جایگزین جریمهه يا تربیت شماره 197 شهریور جوکار غلامعباس جایگزینه يا بدل از حبس ماهنامه اصلاح و حبس ماهنامه گزارش شماره 261 مرداد.1393 حاجی تبار فیروزجاي ی حسن جایگاه جایگزینه يا حبس در نظام عدالت کیفري ایران (حال و آینده) مجله حقوقی دادگستري شماره 64 پاییز (29 (30 (31 (32 (33 (34 (35 (36 (37 (38

219 کتابشناسی دانش تا ج زمان طرز اجراي مجازات حبس و اقدامات تامینی سالب آزادي در سوي د و ایتالیا دانشکده حقوق و علوم سیاسی(دانشگاه تهران) شماره 23 مرداد ذ اکري پیام مجازاته يا جایگزین حبس در ایالات متحده ماهنامه اصلاح و تربیت شماره 110 فروردین رضوي فرد بهزاد کارآمدي و ناکارآمدي کیفر حبس در حقوق بین الملل کیفري پژوهش حقوق کیفري شماره 1 پاییز زمانی قاسم نساري الناز چالشهاي حکم کیفر حبس ابد از منظر حقوق بینالملل کیفري آموزهه يا حقوق کیفري شماره 3 بهار و تابستان زیبایی رضا جلوههایی از اقدامات و کیفرهاي جایگزین نوین حبس در قانون مجازات اسلامی ماهنامه اصلاح و تربیت شماره 232 مرداد ژولین آنت استیپاك برایان درمان مواد مخدر و حبسه يا منزلی همراه با نظارت الکترونیکی: ارزیابی یکی از تدابیر اجتماعی جایگزین مترجم: مهرداد رایجیان اصلی حقوقی دادگستري شماره 36 پاي یز سعیدي ع یل رضا جایگزینه يا مجازات حبس ماهنامه دادگستر شماره 44 مرداد و شهریور شاه کرمی نیما حبس خانگی در حقوق کیفري ایران و آمریکا دادرسی شماره 102 بهمن و اسفند شجاعی ل عی «تخفیف حبس» در قانون نامه جنایی 1392 فصلنامه پژوهش حقوق کیفري شماره 7 تابستان شکاري حامد افتخاري ل عی بررسی اپیدمیولوژیک مجرمان مصرف کننده مواد روان گردان در زندان مرکزي ارومیه مجله پزشکی قانونی شماره 72 زمستان شمس زاده علوي سی د ابوالقاسم ظهور و توسعه جایگزینهاي مجازات حبس در ایالات متحده ماهنامه اصلاح و تربیت شماره 170 خرداد (39 (40 (41 (42 (43 (44 (45 (46 (47 (48 (49

220 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها شمس ناتري محمدابراهیم ریاحی جواد ارزیا یب مندرج در لایحه مجازات اسلامی در پرتو الگوي جایگزینی اسلامی شماره 33 تابستان مجازاتهاي اجتماعی فصلنامه حقوق صفاري علی انواع زندانها و افراد قابل پذیرش در آنها مجله تخصصی دانشگاه علوم اسلامی رضوي شماره 23 سال هفتم طغرانگار حسن جایگزینه يا و تربیت شماره 162 شهریور طغرانگار حسن جایگزینه يا زنان ماهنامه اصلاح و تربیت شماره 160 تیر کیفر حبس در حقوق فرانسه ماهنامه اصلاح کیفر حبس در قلمرو نظام عدالت کیفري طغرانگار حسن زنان زندانی و جایگزینهاي مجازات حبس ضرورتی مغفول ماهنامه اصلاح و تربیت شماره 158 اردیبهشت فیروزي مدینه مددکاري جایگزین حبس اصلاح ماهنامه اصلاح و تربیت شماره 121 اسفند قجاوند کا ظ م مجازاته يا تربیت شماره 187 آبان اجتماعی جایگزین حبس ماهنامه اصلاح و قویدل محمد حسین حبس در پرتو اهداف و ویژگیهاي کیفر دادرسی شماره 79 فروردین و اردیبهشت کاظمی ل عی بررسی تاثیر آموزش مهارته يا زندگی در افزایش امید به زندگی محکومان حبس به ابد ندامتگاه مواد مخدر استان مازندران دو ماهنامه رسانهه يا نوین و آموزش شماره 3 آبان و آذر گزارشی از همایش بین المللی بررسی راههاي جایگزین مجازات حبس حقوقی دادگستري شماره 38 بهار گودرزي محمدرضا مطالعه و عملیا یت سازي جایگزینه يا مجازات حبس با هدف زندان زدایی ماهنامه اصلاح و تربیت شماره 128 مهر (50 (51 (52 (53 (54 (55 (56 (57 (58 (59 (60

221 کتابشناسی لاسال ژان- ایو جایگزینهاي سلب آزادي و برآورد ترازنامه اجراي آنها در حقوق فرانسه ترجمه علی حسین نجفی ابرند آبادي مجله تحقیقات حقوقی دانشکده حقوق شهید بهشتی شماره مالمیر محمود حبسه يا کوتاه مدت در نظام کیفري ایران حقوق دوره 38 شماره 3 پاییز.1387 مجازاته يا جایگزین حبس: گفت و گو: پرستو غنی ماهنامه اصلاح و تربیت شماره 89 تیر محسنی رضا علی آسیب شناسی مجازات زندان و حبس دادرسی شماره 67 فروردین و اردیبهشت محمدنژاد پرویز درآمدي بر جایگزینه يا مجازات حبس ماهنامه اصلاح و تربیت شماره 128 مهر محمدي داوود حبس و جایگزینهاي حبس ماهنامه اصلاح و تربی ت شماره 101 تیر محمدي عطااالله عندلیب لی لا چرا جایگزینه يا حبس ماهنامه اصلاح و تربیت شماره 143 آذر و دي مسکنی زهره بررسی دیدگاههاي صاحب نظران در خصوص مجازات جایگزین حبس ماهنامه اصلاح و تربیت شماره 129 آبان مسکنی زهره جایگزینهاي مجازات حبس مجازاتهاي اجتماعی ماهنامه اصلاح و تربیت شماره 128 مهر مفتاح محمدصالح حقوق شهروندي و زندان ماهنامه اصلاح و تربی ت شماره 160 تیر میر محمد صادقی حسین (سخنرانی) اصلاح افکار عمومی و دیدگاه قضات براي کاهش مجازات حبس گواه شماره 12 بهار ناسخیان حمید موارد حبس و مبانی آن در فقه اسلامی ماهنامه دادرسی شماره 69 مرداد و شهریور (61 (62 (63 (64 (65 (66 (67 (68 (69 (70 (71 (72

222 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها ناظرزاده کرمانی فرناز امامی غفاري زینب بررسی رویه و نگرش قضات دادگاههاي اطفال تهران به جایگزینه يا قضایی شماره 65 بهار ناظرزاده کرمانی فرناز امامی غفاري دادگاهه يا اطفال تهران به جایگزینه يا حقوق قضایی شماره 65 بهار مجازات حبس دیدگاهه يا حقوق زینب بررسی رویه و نگرش قضات مجازات حبس فصلنامه دیدگاهه يا نظام آبادي فریده نظارت ا کل ترونیکی راهبرد جایگزین حبس ماهنامه اصلاح و تربیت شماره 234 مهر نیازپور امیرحسن بازپروري بزهکاران در مقررات ایران مجله فقه و حقوق شماره نیک پور قنواتی لی لا مطالعه کارایی سازمان زندانها و ضرورت به کارگیري شیوهه يا جایگزین حبس: مورد مطالعه: زندانهاي شهر شیراز فصلنامه توسعه اجتماعی سال اول شماره 3 بهار ویلیام فرانک و دیگران پذیرش فرهنگ زندان ترجمه حسین غلامی مجله پژوهش حقوق و سیاست شماره 7 پاییز و زمستان (73 (74 (75 (76 (77 (78 پ: پایاننامهها 79) ابراهیمی حور مریم بررسی تطبیقی سیاست تقنینی ایران و فقه امامیه در تحدید جمعیت کیفري پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه قم ) اسماعیلی حمیدرضا بررسی جایگزین مجازات حبس در حقوق کیفري ایران با تاکید بر قانون مجازات جدید پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی.1392

223 کتابشناسی اصفهانی مهدي آسیب شناسی حبسهاي کوتاه مدت و تجزیه و تحلیل تطبیقی راهکارهاي جایگزین در حقوق ایران و فرانسه پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه پیام نور استان تهران دانشکده حقوق دانشگاه پیام نور خدیجه جایگاه زندان در فقه شیعه و قوانین موضوعه ایران.1389 افشین پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه سیستان و بلوچستان اکبري صالحی سمیه مبانی فقهی و حقوقی بازداشت موقت و روشهاي جایگزین پایاننامه کارشناسی ارشد دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز امامی غفاري زینب بررسی رویه قضات دادگاه اطفال شهر تهران در زمینه مجازاتهاي جایگزین حبس براي کودکان معارض قانون ارشد دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادي دانشگاه الزهراء پایاننامه کارشناسی بخشنده بهمن مطالعە تطبیقی مجازاتهاي جایگزین حبس در حقوق ایران و آمریکا با رویکردي به لایحە جدید قانون مجازات اسلامی پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی بهنامی سهیلا بررسی مجازاتهاي جایگزین حبس پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزي دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی پاشاوند مجید بررسی راهکارهاي عملی و نظري در پیشگیري از تورم کیفري پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزي دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی تیرگرفاخري نریمان موارد جایگزینی مجازات سالب آزادي و روشهاي آن در حقوق کیفري در ایران پایاننامه دکترا دانشگاه تربیت مدرس جانی پور علی کرم جانشینهاي مجازات زندان پایاننامه کارشناسی ارشد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران (81 (82 (83 (84 (85 (86 (87 (88 (89

224 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها جبله جواد ضرورت اجراي مجازاتهاي جایگزین حبس درجرایم اطفال و نوجوانان پایاننامه کارشناسی ارشد دانشکده آموزشهاي الکترونیکی دانشگاه قم جلیلزاده مرتضی خصوصیسازي زندان و مطالعه تطبیقی آن در حقوق کیفري ایران و آمریکا پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه مفید جواهري حمید بررسی مقایسه اي اثرات مجازات حبس با مجازات جریمه در شهرستان کرج پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه پیام نور استان تهران دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه پیام نور حاجی تبار حسن جایگزینهاي حبس در حقوق کیفري ایران پایاننامه کارشناسی ارشد دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی حسن زاده علی مجازاتهاي جایگزین حبس در لایحه جدید مجازات اسلامی 1390 پایاننامه کارشناسی ارشد دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) قزوین حسنزاده طباطباي ی مهدي بررسی فقهی و حقوقی حبسزدایی با رویکردي به قانون مصوب 1392 پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزي دانشگاه آزاد اسلامی داوري اقدم زهرا آثار درجهبندي تعزیرات بر اعمال مجازات سالب آزادي در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 پایاننامه کارشناسی ارشد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطباي ی راحمی نوشآبادي اسما تبیین حقوقی- جرمشناختی مجازاتهاي جامعهمدار در حقوق ایران و فرانسه پایاننامه کارشناسی ارشد دانشکده علوم قضایی و خدمات اداري رحمانیان سعید مطالعه تطبیقی نظارت الکترونیکی در حقوق کیفري و ایالات متحده امریکا پایاننامه کارشناسی ارشد دانشکده حقوق دانشگاه امام صادق علیه السلام (90 (91 (92 (93 (94 (95 (96 (97 (98

225 کتابشناسی 99) رحیمی ذبیح اله رویکرد اصلاحی- درمانی قانون مجازات اسلامی 1392 پایاننامه کارشناسی ارشد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز ) سراجه محمود بررسی مبانی فقهی کیفر حبس جایگزینها و راهکارهاي اجرایی آن پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه پیام نور استان تهران دانشکده علوم انسانی دانشگاه پیام نور ) سلیمانی عزالدین محکومیت مجرمین به اشتغال به کارهاي عام المنفعه و تاثیر آن در پیشگیري از جرم پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزي دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی ) شجریان خسرو بررسی مجازاتهاي جایگزین حبس در قانون جدید مجازات اسلامی پایاننامه کارشناسی ارشد دانشکده حقوق و معارف اسلامی دانشگاه شهید باهنر کرمان ) شمسی نیا رقیه فرديسازي کیفر در مرحله پساقضایی پایاننامه کارشناسی ارشد دانشکده حقوق دانشگاه شهید باهنر کرمان ) صادقی آرش بررسی مفهوم آزادي مشروط با توجه به قانون جدید مجازات اسلامی 1392 پایاننامه کارشناسی ارشد دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه ) عبداللهی سید میثم سیاست جنایی قضایی و تقنینی ایران در زمینه تعلیق اجراي مجازات پایاننامه کارشناسی ارشد دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس ) عبدالملکی داراي ی رحیم نقش تعدیلکنند ة تعلیق مراقبتی ب ه عنوان کیفر جایگزین زندان پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه پیام نور استان البرز دانشکده حقوق دانشگاه پیام نور ) غلامی حمید نقد و بررسی مجازاتهاي جایگزین حبس در لایحه جدید قانون مجازات اسلامی پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه پیام نور استان تهران دانشکده علوم انسانی دانشگاه پیام نور 1392.

226 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها ) قادري ینگی علی اکبر مقایسە کنترلهاي الکترونیکی با کیفرهاي سالب آزادي: کارکردها و پیامدها انسانی دانشگاه کاشان پایاننامه کارشناسی ارشد دانشکده علوم 109) کرامتی طوبی زن و زندان بایدها و نبایدهاي آن پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه پیام نور استان تهران پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه پیام نور ) کوثري شهین بررسی نهاد تعلیق تعقیب و تعویق مجازات در حقوق ایران فرانسه و انگلیس پایاننامه کارشناسی ارشد دانشکده حقوق دانشگاه قم ) مرادقلی سعید بررسی فقهی مجازاتهاي جایگزین حبس در قانون مجازات اسلامی جدید (مصوب 1392) پایاننامه کارشناسی ارشد دانشکده الهیات دانشگاه شهید باهنر کرمان ) مطبوع ناهید بررسی ملاك حبس در فقه امامیه و حقوق ایران پایاننامه کارشناسی ارشد دانشکده علوم انسانی دانشگاه یزد ) موحد یداالله توقیف احتیاطی و قرارهاي جایگزین در حقوق کیفري ایران رساله دکتراي مجتمع آموزش عالی قم ) میرزاخانلو حفظ االله بررسی لایحه مجازاتهاي اجتماعی جایگزین زندان پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه پیام نور استان تهران دانشکده حقوق دانشگاه پیام نور ) نجفی قیري علیرضا نقش مجازاتهاي جایگزین حبس در کاهش تکرار جرم پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزي دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی ) وارسته حمید رویکرد قانونگذار در تبیین نهادهاي تعدیل کننده زندان در قانون جزاي جدید پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزي دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی 1392.

227 کتابشناسی دوم: انگلیسی الف: کتابها 1) Ahmed Othmani (2008) Beyond Prison, New York, Berghahn Books. 2) Alyson Brown (2003) English Society and the Prison: Time, Culture, and Politics in the Development of the Modern Prison, Great Britain, Boydell Press. 3) Amarendra Mohanty, Narayan Hazary (1990) Indian Prison Systems, New Delhi, APH Publishing. 4) Barbara H. Zaitzow, Jim Thomas (2003) Women in Prison: Gender and Social Control, London, Lynne Rienner Publishers. 5) Catherine Y. Kim, Daniel J. Losen,Damon T. Hewitt (2010) The School-to-Prison Pipeline: Structuring Legal Reform, New York, New York university Press. 6) Church of England. Board for Social Responsibility (1999) Prisons: A Study in Vulnerability, London, Church House Publishing. 7) David J Rothman; Norval Morris (1998) The Oxford history of the prison: the practice of punishment in western society, New York, Oxford University Press. 8) Donald F. Sabo, Terry Allen Kupers, Willie James London (2001) Prison Masculinities, United States, Temple University Press. 9) Dorothea Lynde Dix (1845) Remarks on Prisons and Prison Discipline in the United States, second edition, Philadelphia, joseph kite & co. printers. 10) Eric Cummins (1994) The Rise and Fall of California's Radical Prison Movement, California, Stanford University press. 11) Frankie Owens (2012) The Little Book of Prison: A Beginners Guide, United Kingdom, Waterside Press. 12) Frederick William Robinson (1862) Female life in prison, London, Hurts and Blackett Publishers. 13) Helsinki Watch (Organization: U.S.) (1989) Prison Conditions in Czechoslovakia, Human Rights Watch. 14) Human Right Watch; Middle East Watch (Organization) (1993) Prison Conditions in Egypt, United States, Human Right Watch. 15) Human Rights Watch; Prison Project (1994) Prison Conditions in South Africa, Human Right Watch. 16) J.M. Hough, Robert Allen, Enver Solomon (2008) Tackling Prison Overcrowding: Build More Prisons? Sentence Fewer Offenders?, Great Britain, The Policy Press. 17) John J. DiIulio (1987) Governing Prisons, New York, the Free Press.

228 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها ) Joshua Page (2011) The Toughest Beat: Politics, Punishment, and the Prison Officers Union in California, New York, Oxford University Press. 19) Lennie Spitale (2002) Prison Ministry: Understanding Prison Culture Inside and Out, United States, B&H Publishing Group. 20) Leslie Fairweather,Sean McConville (2000) Prison Architecture, London, Routledge. 21) Maeve Winifred McMahon (1992) The Persistent Prison?: Rethinking Decarceration and Penal Reform, Canada, University of Toronto Press. 22) Marie Gottschalk (2006) the Prison and the Gallows: The Politics of Mass Incarceration in America, Cambridge University Press. 23) Martin P. Sellers (1993) The History and Politics of Private Prisons: A Comparative Analysis, United states, Associated University Presses. 24) Mitchel P. Roth (2006) Prisons and Prison Systems: A Global Encyclopedia, London, Greenwood Press. 25) Noël Merino (2009) Prison, Detroit [MI], Greenhaven Press. 26) Robert B Kruschwitz (2012) Prison, Waco, Tex., Center for Christian Ethics at Baylor University. 27) Robert L Berger (2003) From the Inside: A Prison Memoir, United States, iunivers,inc. 28) Thomas Mathiesen (2006) Prison on Trial, United Kingdom, Waterside Press.

229 8. نمایه اصل 114 اصل تناسب اصل جرم انگاري به عنوان آخرین راه چاره 111 اصل زندان همچون آخرین راه چاره 140 اصلاح زندان اصلاح مجرمان 94 اصلاح و تربیت اعلامیه کامپلا 126 افکار عمومی اقتصادي امکانات بهداشتی 14 امکانات رفاهی 39 امنیت آزادي زودرس آزادي مشروط آسیا آفریقا آم ار آمریکاي شمالی آمریکاي لاتین آموزش اروپا اروپاي شرقی اروپاي غربی ازدحام

230 228 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها امنیتی امید زندگی 45 ایران ایمنی زندانیان 34 بازپروري بازدارندگی بازداشت خانگی 127 بازداشت موقت پیمانهاي منطقهاي 32 تحقیر تخت تعلیق تعلیق اجراي مجازات تعویق صدور حکم تعیین مجازات تفکیک قوا تکرار جرم تنبیه تنبیهگرایی 89 توانگیري تورم جمعیت بازداشتهاي خانگی 172 برابري اجتماعی 44 برنامه کار 34 برنامه ملاقات 34 بهبود وضعیت زندانها 11 بیسواد 104 بیماري پلیس

231 نمایه توسعه انسانی تولید جامعه جرایم خرد جرایم مواد مخدر جرم اداري 133 جرمزدایی جزاي نقدي جنگ جوانان و نوجوانان 18 حاکمیت قانون حبس حبس ابد حبس پ شی از محاکمه حبسزدایی حبسهاي بلند مدت حبسهاي کوتاه مدت حق بر زندگی خانوادگی 104 حق بر محاکمه سریع 140 حقوق بشري حقوق زندانیان حقوق مدنی و سیاسی

232 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها حقیقتگرایی در تعیین مجازات 90 خانوادههاي زندانیان 10 خدمات اجتماعی خدمات بازپروري خدمات عمومی خشونت خشونت در زندان 104 دادستان رسیدگی خارج از نوبت 20 رفاه کافی 32 رفتارهاي جنسی 9 رفتارهاي غیر انسانی 113 رواندا زندان باز زندانهاي پر جمعیت زندانیان زندان

233 نمایه ساخت زندان سازمان ملل متحد سازمانهاي مردم نهاد 144 سامانه الکترونیک 127 سامانه الکترونیکی 128 سلول سلولهاي جمعی 40 سیاستگذاران سیاستهاي کلی کیفري 14 شکنجه عدالت ترمیمی عدالت سنتی 111 عدالت کیفري عفو عفو خصوصی عفو عمومی عفو مشروط علل تورم غرامت 142 ف ضر براي ت فساد فقر ضابطین ظرفیت رسمی زندانها عدالت

234 232 تورم جمعیت زندانها در جستوجوي کارآمدترین راهحلها مجازات غیرانسانی 31 مجازاتهاي اجتماعی مجازاتهاي جایگزین مجازاتهاي ظالمانه مجرمان غیرخطرناك 133 مجرمان مزمن 94 محاکمه سریع محدودیتهاي مالی 184 محرومیت از حقوق اجتماعی محکومیت کیفري محلههاي محروم 104 محیط رفاهی زندان 35 مدت اقامت مدیران عدالت کیفري مدیریت زندان مراقبتهاي پزشکی قاچاق قضات ناظر زندان قضازدایی قوانین اساسی 32 قوه قضاي یه کارکنان زندان کالیفرنی ا کرامت انسانی 102 کرامت بشري 31 کشتار جمعی 26 کنترل غیر رسمی 105 کیفرزدایی گروههاي اقلیت 104 گنجایش درصدي 39 گنجایش زندانها گنجایش واقعی مجازات

235 نمایه نرخ بازداشتشدگان پیش از محاکمه نرخ زندانیان خارجی نرخ زندانیان زن نظام زندان باز 127 نظام سیاسی نظام نیمه آزادي ورزش 34 هزینههاي زندان 112 هواخوري مرخصی مرخصی از زندان مصالحه معتادان معیارهاي کمینه منابع مالی 16 میزان سواد 45 نابرابري اجتماعی 104 ندامتگاه نرخ اشغال

236

237 This book is a Persian Translation and Research of MAX PLANCK INSTITUTE FOR FOREIGN AND INTERNATIONAL CRIMINAL LAW Prison Overcrowding Finding Effective Solutions Strategies and Best Practices against Overcrowding in Correctional Facilities* * Original: Strategies and Best Practices Against Overcrowding in Correctional Facilities, United Nations Asia and Far East Institute for the Prevention of Crime and Treatment of Offenders (UNAFEI), March Reprint with permission from UNAFEI, April 2012 Hans-Joerg ALBRECHT by Mohammad-Ali ARDEBILI Hamid BAHREMAND Hossein MIR-MOHAMMAD SADEGHI Ali-Hossein NAJAFI ABRAND-ABADI Amir-Hassan NIAZPOUR Rahim NOBAHAR Behzad RAZAVI-FARD Foreword by Hossein MIR-MOHAMMAD SADEGHI Legal Research Deputy of Center for Strategic Research Expediency Council ISBN First Edition Published in 2016 by Center for Strategic Research (CSR) of Expediency Council No 802, Opposite of Niavaran Park, Pasdaran St. Tehran IRAN PO Box: Tel: Fax: Website: All Rights Reserved. CSR 2016

238 MAX PLANCK INSTITUTE FOR FOREIGN AND INTERNATIONAL CRIMINAL LAW Prison Overcrowding Finding Effective Solutions Strategies and Best Practices against Overcrowding in Correctional Facilities Hans-Joerg ALBRECHT Translated and Researched by Mohammad-Ali ARDEBILI Hamid BAHREMAND Hossein MIR-MOHAMMAD SADEGHI Ali-Hossein NAJAFI ABRAND-ABADI Amir-Hassan NIAZPOUR Rahim NOBAHAR Behzad RAZAVI-FARD Foreword by Hossein MIR MOHAMMAD SADEGHI Deputy for Legal Research Center for Strategic Research Expediency Council Center for Strategic Research Tehran, 2016

239

240

Microsoft Word - پرسش و پاسخ .امور توسعه منابع انساني

Microsoft Word - پرسش و پاسخ .امور توسعه منابع انساني بسمه تعالي سو الات پركاربرد دستگاه هاي اجرايي كشور مرتبط با حوزه ا موزشي كاركنان دولت (امور توسعه منابع انساني) ١- منظور از دوره هاي ا موزشي مصوب چيست به ا ن دسته از دوره هاي ا موزشي كوتاه مدت كه با اخذ

توضیحات بیشتر

اعتبار امر مختوم

اعتبار امر مختوم دوفصلنامه رویه قضایی )حقوق کیفری( شماره 1 بهار و تابستان / 1931 صفحات 3 تا 11 متن رأی منصور رحمدل عضو هیأت علمی دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسالمی واحد تهران مرکز»ادعای امر مختومه کیفری مدرک جدید و از موجبات

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - tafviz.doc

Microsoft Word - tafviz.doc سراسر کشور محترم استانداران گروههاي داراي پروانه فعالیت دستور العمل تفویض اختیار صدور مجوز دفاتر فرعی (شعبه) موضوع : به استانداران قانون فعالیت احزاب جمعیتها و انجمن ها در ششهرستانها موضوع مواد 1 و 2 با

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - chklist taze tasis.doc

Microsoft Word - chklist taze tasis.doc عطف موضوع: چك ليست رعايت اصلاحيه قانون تجارت مصوب سال 1347 در مورد واحد مورد رسيدگي:... سال/دوره مالي:... هدف: تعيين اين كه آيا شركت مورد رسيدگي هنگام تاسيس اصلاحيه قانون تجارت را رعايت كرده است 1- اين

توضیحات بیشتر

کد مدرك: Pr- FB- سازمان غذا ودارو اداره کل نظارت و ارزیابی فرآورده هاي غذایی آرایشی و بهداشتی دستورالعمل اجرایی نحوه برخورد و فراخوان محصول

کد مدرك: Pr- FB- سازمان غذا ودارو اداره کل نظارت و ارزیابی فرآورده هاي غذایی آرایشی و بهداشتی دستورالعمل اجرایی نحوه برخورد و فراخوان محصول 1 از 7 صفحه 1- هدف این دستورالعمل به استناد ماده 15 و 16 قانون مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی در راستاي برنامه ارتقاء ایمنی و سلامت محصول برنج به منظور ایجاد امکان ردیابی آن و جمع آوري محموله

توضیحات بیشتر

<4D F736F F D20CFD3CAE6D1C7E1DAE3E120CAE5EDE520E620C7D1C7C6E52090D2C7D1D420C8C7D2D1D320DEC7E4E6E4ED20C8D2D190CAD1E52E646F63>

<4D F736F F D20CFD3CAE6D1C7E1DAE3E120CAE5EDE520E620C7D1C7C6E52090D2C7D1D420C8C7D2D1D320DEC7E4E6E4ED20C8D2D190CAD1E52E646F63> دستورالعمل تهيه و اراي ه گزارش بازرس قانوني در مورد رسيدگي به گزارش توجيهي هيي ت مديره در خصوص افزايش سرمايه مقدمه 1- هدف اين دستورالعمل ايجاد هماهنگي در نحوه تهيه و اراي ه گزارش بازرس قانوني در مورد رسيدگي

توضیحات بیشتر

آنچه که از ورود ثالث باید بدانید

آنچه که از ورود ثالث باید بدانید در دعوای حقوقی که توسط خواهان علیه خوانده اقامه می شود به طور معمول یا با محکومیت خوانده و یا رد دادخواست خواهان منجر به صدور رای دادگاه خواهد شد اما در بعضی مواقع شخص سومی نیز منافعی در بین این دو خواهد

توضیحات بیشتر

خبرگزاری سفیر افلاک سفیرافلاک گزارش می دهد اقدامات مسکن وار برای ندامتگاه الیگودرز/ بحرانی ترین زندان کشور به جای انتقال بازسازی می

خبرگزاری سفیر افلاک   سفیرافلاک گزارش می دهد اقدامات مسکن وار برای ندامتگاه الیگودرز/ بحرانی ترین زندان کشور به جای انتقال بازسازی می سفیرافلاک گزارش می دهد اقدامات مسکن وار برای ندامتگاه الیگودرز/ بحرانی ترین زندان کشور به جای انتقال بازسازی می شود شناسه خبر : ۱۲۰۵۵ دوشنبه ۲۴ مهر - ۱۳۹۶ ۰۷:۱۸ ندامتگاه الیگودرز با سابقه 42 سال به یکی

توضیحات بیشتر

فصل اول با اقتصاد کلان آشنایی

فصل اول با اقتصاد کلان آشنایی فصل اول با اقتصاد کلان آشنایی (کلان) and Macro (خرد ( Micro اقتصاد خرد شامل مطالعه مبانی تصمیم و رفتار عاملان اقتصادي مانند خانوارها و بنگاه ها و مصرف کننده نظریه بنگاه تحلیل (نظریه تصمیمات آنها در بازارها

توضیحات بیشتر

برنامه استراتژیک SP) ( گروههاي آموزش ماماي ی و بهداشت باروري براي سالهاي تاریخ تصویب نهاي ی 92/11/30 اهداف کلی گروه ماماي ی: 1. تربیت نیروي انسا

برنامه استراتژیک SP) ( گروههاي آموزش ماماي ی و بهداشت باروري براي سالهاي تاریخ تصویب نهاي ی 92/11/30 اهداف کلی گروه ماماي ی: 1. تربیت نیروي انسا برنامه استراتژیک SP) ( گروههاي آموزش ماماي ی و بهداشت باروري براي سالهاي 93-98 تاریخ تصویب نهاي ی 92/11/30 اهداف کلی گروه ماماي ی: 1. تربیت نیروي انسانی کارآمد (ماما) در راستاي تا مین نیاز و تقاضاي نظام

توضیحات بیشتر

فرماندار تهران: ایجاد اشتغال به عنوان یکی از سیاست های عمومی دولت باید مطرح شود

فرماندار تهران: ایجاد اشتغال به عنوان یکی از سیاست های عمومی دولت باید مطرح شود دوشنبه 04 تیر - 1397 09:16 فرماندار تهران: ایجاد اشتغال به عنوان یکی از سیاست های عمومی دولت باید مطرح شود تحریریه خبر- معاون استاندار و فرماندار تهران در دومین جلسه شورای اداری شهرستان تهران به ایفای

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - دستورالعمل نهایی شرایط ارائه و بهره .docx

Microsoft Word - دستورالعمل نهایی شرایط ارائه و بهره .docx د/ دستورالعمل شرایط اراي ه و بهره برداري از اسناد و مدارك مضبوط در پرونده هاي پزشکی مقدمه : اسناد و مدارك پزشکی از مهمترین ابزار ذخیره سازي و بازیابی اطلاعات و ارزشیابی خدمات و مراقبت هاي بهداشتی و درمانی

توضیحات بیشتر

Microsoft Word doc

Microsoft Word doc ٩٠ /٢٦٠٨١٨ ١٣٩٠ /١١/٠١ دارد جهت اطلاع مديران عامل محترم کليه بانکهاي دولتي غيردولتي شرکت دولتي پست بانک و مو سسه اعتباري توسعه ارسال گرديد. با سلام احترام ا پيرو بخشنامه شماره ٩٠/١٨١٢٢٠ مورخ ١٣٩٠/٨/٣ موضوع

توضیحات بیشتر

شیوه نامه نظارت بر اجرای دوره دکتری آموزشی پژوهشی «مرحله پژوهشی» مرحله اول : تعیین موضوع کمیته راهبری وظیفه استاد)ان( راهنما در تعیین وجه ناهمانندی و

شیوه نامه نظارت بر اجرای دوره دکتری آموزشی پژوهشی «مرحله پژوهشی» مرحله اول : تعیین موضوع کمیته راهبری وظیفه استاد)ان( راهنما در تعیین وجه ناهمانندی و «مرحله پژوهشی» مرحله اول : تعیین موضوع کمیته راهبری وظیفه استاد)ان( راهنما در تعیین وجه ناهمانندی و امانت داری موضوع کاربرگ 3 انتخاب استاد)ان( راهنما براساس دستورالعمل مربوط )توسط دانشجو( تا پایان نیمسال

توضیحات بیشتر

شبکه بهداشت و درمان ملارد در فرآیند رسیدگی به شکایات شبکه بهداشت و درمان شهرستان ملارد درحوزه هاي تابعه ) مرکزبهداشت معاونت غذا و دارو و معاونت درمان

شبکه بهداشت و درمان ملارد در فرآیند رسیدگی به شکایات شبکه بهداشت و درمان شهرستان ملارد درحوزه هاي تابعه ) مرکزبهداشت معاونت غذا و دارو و معاونت درمان شبکه بهداشت و درمان ملارد در فرآیند رسیدگی به شکایات شبکه بهداشت و درمان شهرستان ملارد درحوزه هاي تابعه ) مرکزبهداشت معاونت غذا و دارو و معاونت درمان )با رسالت تا مین و ارتقاء سلامت شهروندان شریف شهرستان

توضیحات بیشتر

آي ین نامه اجراي ی قانون رسیدگی به تخلفات اداري مصوب 1373/7/27 هیا ت وزیران با اصلاحات بعدي فصل اول- تشكیلات وظایف و صلاحیت ماده 1 هیا ت بدوي رسیدگی ب

آي ین نامه اجراي ی قانون رسیدگی به تخلفات اداري مصوب 1373/7/27 هیا ت وزیران با اصلاحات بعدي فصل اول- تشكیلات وظایف و صلاحیت ماده 1 هیا ت بدوي رسیدگی ب آي ین نامه اجراي ی قانون رسیدگی به تخلفات اداري مصوب 1373/7/27 هیا ت وزیران با اصلاحات بعدي فصل اول- تشكیلات وظایف و صلاحیت ماده 1 هیا ت بدوي رسیدگی به تخلفات اداري کارمندان- که در این آیین نامه هیا ت

توضیحات بیشتر

روش اجرایی صدور و تمدید پروانه بهره برداری تاسیسات گردشگری مقدمه: به استناد ماده 6 آییننامه ایجاد اصالح تکمیل درجهبندی و نرخگذاری تاسیسات گردشگری و نظ

روش اجرایی صدور و تمدید پروانه بهره برداری تاسیسات گردشگری مقدمه: به استناد ماده 6 آییننامه ایجاد اصالح تکمیل درجهبندی و نرخگذاری تاسیسات گردشگری و نظ روش اجرایی صدور و تمدید پروانه بهره برداری تاسیسات گردشگری مقدمه: به استناد ماده 6 آییننامه ایجاد اصالح تکمیل درجهبندی و نرخگذاری تاسیسات گردشگری و نظارت بر آنها مصوب 1394/06/04 هیئت محترم وزیران دارندة

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - final ostandarii

Microsoft Word - final ostandarii شرح وظايف كارگروه تخصصي تامين مسكن با مسي وليت بنياد مسكن انقلاب اسلامي فهرست مطالب: فصل اول: كليات فصل دوم: شرح وظايف فصل سوم: اعضاء كارگروه فصل اول: كليات قانون تشكيل سازمان مديريت بحران كشور و شرح وظايف

توضیحات بیشتر

Report

Report گزارش ارزيابی شونده دوره ارزيابی: سال 9 تاريخ تهيه گزارش: 96// جدول راهنمای علايم وضعيت علامت وضعيت شرح وضعيت محدوده %9. - % %7. - %89.99 %6. - %7.99 %- %9.99 عالي خوب متوسط ضعيف اداره کل استاندارد استان

توضیحات بیشتر

<4D F736F F D20CFD3CAE6D1C7E1DAE3E120E4CDE6E520C7D1D3C7E120C7D3E4C7CF20E620E3CFC7D19820E3D4CAD1EDC7E420E3E6D3D3C7CA20C7DACAC8C7D1E

<4D F736F F D20CFD3CAE6D1C7E1DAE3E120E4CDE6E520C7D1D3C7E120C7D3E4C7CF20E620E3CFC7D19820E3D4CAD1EDC7E420E3E6D3D3C7CA20C7DACAC8C7D1E دستورالعمل نحوه ارسال اسناد و مدارک مشتريان به نشاني پستي ا نها موسسات اعتباري هدف به منظور مبارزه با پولشويي و جلوگيري از تامين مالي تروريسم و در اجراي موثر بند ۸ از ماده ۱۴ قانون پولي و بانکي کشور (مصوب

توضیحات بیشتر

بسمه تعالی دستورالعمل اجرایی نهمین دوره توانمندسازی سال 96 با توجه به جایگاه رفیع و نقش محوری اعضاء هیأت علمی در توسعه جایگاه علمی کشور و تحقق دانشگاه

بسمه تعالی دستورالعمل اجرایی نهمین دوره توانمندسازی سال 96 با توجه به جایگاه رفیع و نقش محوری اعضاء هیأت علمی در توسعه جایگاه علمی کشور و تحقق دانشگاه بسمه تعالی دستورالعمل اجرایی نهمین دوره توانمندسازی سال 96 با توجه به جایگاه رفیع و نقش محوری اعضاء هیأت علمی در توسعه جایگاه علمی کشور و تحقق دانشگاه تمدنساز اسالمی و تقویت زمینه و ظرفیتهای علمی و تربیتی

توضیحات بیشتر

فرآیند صدور و تمدید موافقت اصولی بازدید از محل احداث طرح مراجعه به شرکت خدمات ثبت تقاضا در سامانه شرکت خدمات مشاوره مشاوره و ارایه مدارك الزم و متقاضی

فرآیند صدور و تمدید موافقت اصولی بازدید از محل احداث طرح مراجعه به شرکت خدمات ثبت تقاضا در سامانه شرکت خدمات مشاوره مشاوره و ارایه مدارك الزم و متقاضی فرآیند صدور و تمدید موافقت اصولی بازدید از محل احداث طرح مراجعه به شرکت خدمات ثبت تقاضا در سامانه مشاوره و ارایه مدارك الزم و الکترونیکی و تکمیل پرونده تکمیل فرم درخواست صدور موافقت اصولی و تحویل به کشاورزی

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - الزامات و ضوابط انتخاب پروژه ها 95

Microsoft Word - الزامات و ضوابط انتخاب پروژه ها 95 {الزامات و ضوابط انتخاب پروژه ها} 1- در توزیع اعتبارات و انتخاب پروژه ها رعایت مفاد و قوانین و مقررات ذیل ضروري می باشد : مواد قانون برنامه پنجم توسعه کشور و اسناد راهبردي و برنامه عملیاتی شهرستانها در

توضیحات بیشتر

آیین نامه اجرایی قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمانهاي فاقد سند رسمی

آیین نامه اجرایی قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمانهاي فاقد سند رسمی آیین نامه اجرایی قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمانهاي فاقد سند رسمی آیین نامه اجرایی قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمانهاي فاقد سند رسمی در اجراي تکالیف مقرر در مواد 15 و 17 و 18 قانون

توضیحات بیشتر

نام فرايند: انتخاب واحد دانشجوي مشروط

نام فرايند: انتخاب واحد دانشجوي مشروط 1 فرآيند جديد نام فرايند: انتخاب واحد تامين كنندگان: اساتيد راهنما و اداره آموزش مشتريان: دانشجويان هدف: انجام انتخاب واحد دانشجو در هر نيمسال تحصيلي مسئول واحد : مدير آموزش تحويل برگه انتخاب واحد تكميل

توضیحات بیشتر

Microsoft Word doc

Microsoft Word doc ٩٠ /٥٨٨٨١ ١٣٩٠ /٠٣/١٧ دارد جهت اطلاع مديران عامل محترم کليه بانک هاي دولتي غيردولتي شرکت دولتي پست بانک و مو سسه اعتباري توسعه ارسال گرديد. با سلام احترام ا بدينوسيله به پيوست "دستورالعمل اعطاي جوايز به

توضیحات بیشتر

جدول شرایط و تعداد ضامنین مورد نیاز

جدول شرایط و تعداد ضامنین مورد نیاز بخش اول : انواع عقوداسالمی و اعطای تسهیالت در قالب طرح های تسهیالتی : طرح های تسهیالتی : - طرح تکریم - طرح کوثر 6 - تسهیالت در مقابل سپرده بلند مدت - اعطای تسهیالت خرید خودرو و لوازم منزل "طرح تسهیالتی

توضیحات بیشتر

برنامه استراتژیک گروه گفتاردرمانی

برنامه استراتژیک گروه گفتاردرمانی برنامه استراتژیک گروه گفتاردرمانی دانشکده توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی اراک 1397-1401 اعضای کمیته تدوین برنامه: خانم دکتر سوسن صالحی مدیرگروه گفتاردرمانی دانشکده توانبخشی آقای هادی ترابی معاون آموزشی دانشکده

توضیحات بیشتر

Fars News Agency : سردار غیب‌پرور؛ از مسئولیت‌های آموزشی در سپاه تا نگاه فراجغرافیایی به بسیج

Fars News Agency : سردار غیب‌پرور؛ از مسئولیت‌های آموزشی در سپاه تا نگاه فراجغرافیایی به بسیج گروه : سیاسی حوزه : امنیتی و دفاعی شماره : ۱۳۹۵۰۹۱۷۰۰۱۷۶۸ تاریخ : ۹۵/۰۹/۱۷-۲۱:۰۳ آشنایی با سوابق ري یس جدید سازمان بسیج غیب پرور از سردار های آموزشی در مسي ولیت تا نگاه فراجغرافیایی سپاه بسیج به سردار

توضیحات بیشتر

GHANOON 23 AZAR.doc

GHANOON 23 AZAR.doc صفحه 1 581 نظریههاي ري یس مجلس شوراي اسلامی موضوع صدر ماده واحده و تبصره (4) الحاقی به» قانون نحوه اجراء اصول هشتاد و پنجم (85) و یکصد و سی و هشتم (138) قانون اساسی جمهوري اسلامی ایران» 1 579 شماره ٥٤٦٤٢

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - mexico1.docx

Microsoft Word - mexico1.docx باسمه تعالی پیشنویس اصول استقلال (تاریخ انتشار: 1391/12/23) مرکز آموزش و برنامهریزي دفتر مطالعات و تدوین استانداردها و دستورالعملها کلیات با توجه به مفاد بیانیه مفاهیم بنیا يد دیوان محاسبات کشور بیان میشود.

توضیحات بیشتر

اسناد رسمی محضری و تفاوت آن با سایر اسناد

اسناد رسمی محضری و تفاوت آن با سایر اسناد اسناد رسمی محضری و تفاوت آن با سایر اسناد در ارجاع پرونده و جریان رسیدگی به آن یکی از وظایف قضات عبارت است از توصیف قضایی از فعل صورت پذیرفته به بیان دیگر وظیفه اولیه هر مقام قضایی رسیدگی کننده به یک عمل

توضیحات بیشتر

مصوبه شماره1جلسه شماره 222 کمیسیون.docx

مصوبه شماره1جلسه شماره 222 کمیسیون.docx بسمه تعالی مصوبات کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات جلسه شماره 222 مورخ 1394/7/16 کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات در جلسه شماره 222 مورخ 1394/7/16 به منظور شفاف سازي کیفیت خدمات در مقابل هزینه آن و رعایت حقوق

توضیحات بیشتر

Microsoft Word

Microsoft Word بسمه تعالي تاريخ: 1392/08/11 شماره: 121/242234 مديريت نظارت بر كارگزاران ابلاغيه شمارة ابلاغيه: 110200154 صادركننده: مديريت نظارت بر كارگزاران موضوع: ابلاغ اصلاحية دستورالعمل الزامات كفايت سرمايه نهادهاي

توضیحات بیشتر

<4D F736F F D20CFD3CAE6D1C7E1DAE3E120E4CDE6E520E3CDC7D3C8E52081EDD4D1DDCA20DDEDD2EDDFED20D8D1CD9DE5C7ED20C7CCD1C7EDED2E646F6378>

<4D F736F F D20CFD3CAE6D1C7E1DAE3E120E4CDE6E520E3CDC7D3C8E52081EDD4D1DDCA20DDEDD2EDDFED20D8D1CD9DE5C7ED20C7CCD1C7EDED2E646F6378> دستورالعمل نحوه محاسبه پيشرفت فيزيكي طرحهاي اجرايي طرحهاي اجرايي ممكن است از يك يا چند پيمان (خاتمه يافته جاري و يا پيمانهايي كه در آينده بايستي منعقد شوند) تشكيل شده باشد لذا به منظور محاسبه پيشرفت فيزيكي

توضیحات بیشتر

اصول استقالل دیوان محاسبات کش ور استاندا رد 0022

اصول استقالل دیوان محاسبات کش ور استاندا رد 0022 اصول استقالل دیوان محاسبات کش ور استاندا رد 0022 کلیات با توجه به مفاد استاندارد اصول كلي دیوان محاسبات كشور بیان ميشود. حسابرسي اصول مندرج در ذیل به عنوان اصول اساسي تبیین كننده استقالل اصل یک وجود چارچوبی

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - made164

Microsoft Word - made164 آي ين رسيدگي و چگونگي تشكيل جلسات هياتهاي تشخيص و حل اختلاف موضوع ماده 164 قانون كار ماده 1- رسيدگي و اتخاذ تصميم در خصوص دعاوي و اختلافات (اعم از فردي يا جمعي) بين كارفرما و كارگر يا كارفرما و كارآموز

توضیحات بیشتر

نام سند: فرم ثبت مشخصات

نام سند: فرم ثبت مشخصات فرم خوداظهاری: ثبت مشخصات متقاضی انتشار کتاب مشخصات شناسنامهاي متقاضی: نام و نامخانوادگي: نام پدر: تاريخ تولد: صادره : کدملي: سوابق تحصيلی: مدرك رشته- گرايش سال اخذ نام دانشگاه ليسانس فوق ليسانس دکترا

توضیحات بیشتر

5- جزییات خدمت نوع مخاطبین 4- مشخصات خدمت 3- ارائه دهنده خدمت فرم شناسنامه خدمت دستگاه اجرایی بسمه تعالی ضمیمه 1 1- عنوان خدمت: استعالم واحدها و عناصر

5- جزییات خدمت نوع مخاطبین 4- مشخصات خدمت 3- ارائه دهنده خدمت فرم شناسنامه خدمت دستگاه اجرایی بسمه تعالی ضمیمه 1 1- عنوان خدمت: استعالم واحدها و عناصر 5- جزییات خدمت نوع مخاطبین 4- مشخصات خدمت 3- ارائه دهنده خدمت فرم شناسنامه خدمت دستگاه اجرایی بسمه تعالی ضمیمه 1 1- عنوان خدمت: استعالم واحدها و عناصر تقسیمات کشوری نام دستگاه اجرایی: دفتر تقسیمات کشوری

توضیحات بیشتر

ریاست محترم مؤسسه غیرانتفاعی غیر دولتی

ریاست محترم مؤسسه غیرانتفاعی غیر دولتی به نام خدا يرفع اهلل الذين امنوا منكم و الذين اوتو العلم درجات فرم ترفيع اعضاي هيأت علمي مازندران الف( مدير محترم گروه آموزشي... با سالم و احترام نظر به اينكه اينجانب... در تاريخ... استحقاق يك پايه ترفيع

توضیحات بیشتر

<4D F736F F D20C2EDEDE420E4C7E3E520E4D9C7D1CAED205FE6EDD1C7D3CAC7D1ED5FC7D5E1C7CDEDE5372E646F63>

<4D F736F F D20C2EDEDE420E4C7E3E520E4D9C7D1CAED205FE6EDD1C7D3CAC7D1ED5FC7D5E1C7CDEDE5372E646F63> ضوابط و دستورالعمل هاي نحوه نظارت و اعمال مقررات سازمان تنظيم مقررات و ارتباطات راديويي كميته فناوري اطلاعات بهار 1388 فصل اول- تعاريف فصل دوم- تعهدات دارنده پروانه فصل سوم- نظارت و اعمال مقررات 3,1. شناسايي

توضیحات بیشتر

مدارک الزم و نحوه بارگذاری آن ها آزمون نیمه متمرکز دوره های دکتری سال 1397 دانشگاه تربیت مدرس تاریخ انتشار: 2 خرداد 1397 داوطلبان واجد شرایط الزم است

مدارک الزم و نحوه بارگذاری آن ها آزمون نیمه متمرکز دوره های دکتری سال 1397 دانشگاه تربیت مدرس تاریخ انتشار: 2 خرداد 1397 داوطلبان واجد شرایط الزم است مدارک الزم و نحوه بارگذاری آن ها آزمون نیمه متمرکز دوره های دکتری سال 1397 دانشگاه تربیت مدرس تاریخ انتشار: 2 خرداد 1397 داوطلبان واجد شرایط الزم است مدارک و مستندات مورد نیاز به شرح زیر را به فرمت اعالم

توضیحات بیشتر

بسم الله الرحمن الرحیم

بسم الله الرحمن الرحیم سید محمد آذین دانشجوی دکترای حقوق خصوصی از دانشگاه تهران وکیل پایه یک دادگستری و مدرس دانشگاه عنوان قرارداد فصل بندی کلی بحث ماهیت قرارداد اطراف قرارداد تعهدات متقابل در قرارداد رحم جایگزین : وهن جایگاه

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - APA.doc

Microsoft Word - APA.doc مارشال ك. و راسمن گ. ب. (1995). روش تحقیق کیفی. ترجمه: علی پارساي یان و سید محمد اعرابی (1377). تهران: انتشارات دفتر پژوهش هاي فرهنگی. کتاب: با سه نویسنده: سرمد زهره بازرگان عباس و حجازي الهه (1376). روش

توضیحات بیشتر

به نام خداوند جان و خرد دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي گروه آموزشي مددکاری اجتماعي جایگاه مددکاری اجتماعی در نیروی انتظامی جمهوری اسالمی ( ناجا( گردآ

به نام خداوند جان و خرد دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي گروه آموزشي مددکاری اجتماعي جایگاه مددکاری اجتماعی در نیروی انتظامی جمهوری اسالمی ( ناجا( گردآ به نام خداوند جان و خرد دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي گروه آموزشي مددکاری اجتماعي جایگاه مددکاری اجتماعی در نیروی انتظامی جمهوری اسالمی ( ناجا( گردآورنده و مولف : محمد سبزی خوشنامي تحت نظارت : دکتر حسین

توضیحات بیشتر

فرم سفارت انگلیس متقاضی محترم لطفا فرم زیر را با دقت تکمیل نمایید. تمامی تاریخ ها را به میالدی و با ذکر )روز/ ماه/ سال( و تمامی سواالت مربوط به مسائل

فرم سفارت انگلیس متقاضی محترم لطفا فرم زیر را با دقت تکمیل نمایید. تمامی تاریخ ها را به میالدی و با ذکر )روز/ ماه/ سال( و تمامی سواالت مربوط به مسائل فرم سفارت انگلیس متقاضی محترم لطفا فرم زیر را با دقت تکمیل نمایید. تمامی تاریخ ها را به میالدی و با ذکر )روز/ ماه/ سال( و تمامی سواالت مربوط به مسائل مالی را به پوند بنویسید. بدیهی است که در صورت ناقص

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - مقایسه وضعیت تعرفه ای کشورهای منتخ1

Microsoft Word - مقایسه وضعیت تعرفه ای کشورهای منتخ1 معاونت معاونت بررسی بررسی هاي هاي اقتصادي مقایسه وضعیت اي کشورهاي منتخب 2 1 عوارض گمرکی مرتبط با واردات کالا است که براي کالاهاي تولیدي داخل کشور نسبت به کالاهاي وارداتی مزیت قیمتی ایجاد می نماید 3 و درآمد

توضیحات بیشتر

د افغانستان دموکراتیک جمهوریت د عدلیی وزارت رسمی جریده شماره پنجم )۵۱( جوزا ۵۶۳۱ نمبر مسلسل )۳۰۶(

د افغانستان دموکراتیک جمهوریت د عدلیی وزارت رسمی جریده شماره پنجم )۵۱( جوزا ۵۶۳۱ نمبر مسلسل )۳۰۶( د افغانستان دموکراتیک جمهوریت د عدلیی وزارت رسمی جریده شماره پنجم )۵۱( جوزا ۵۶۳۱ نمبر مسلسل )۳۰۶( مقرره نمونوی اداره یا شعبه کمیته اجرائیه جرگه ( شورای ) نماینده گان مردم شهر کابل و والیت مصوبه شورای وزیران

توضیحات بیشتر

<4D F736F F D20C2C6EDE420CFC7CFD1D3ED2098C7D1>

<4D F736F F D20C2C6EDE420CFC7CFD1D3ED2098C7D1> آي ين دادرسي كار مصوب 1391/11/7 و تاريخ اجراء 1392/1/1 فهرست: مقدمه... ٢ فصل اول اصول ك يل...٢ فصل دوم صلاحيت...٣ فصل سوم وكالت... ٣ فصل چهارم دادخواست... ۴ فصل پنجم ابلاغ...۴ فصل ششم جلسه رسيدگي...۶ فصل

توضیحات بیشتر

Paziresh-Online94.docx

Paziresh-Online94.docx بسمه تعالی دانشگاه اصفهان ضمن تبریک قبولی و آرزوي موفقیت در تمامی مراحل تحصیل به اطلاع کلیه پذیرفته شدگان سال تحصیلی 94-95 می رساند: در این دانشگاه ثبت نام اولیه الکترونیکی و غیرحضوري است و ثبت مشخصات

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - bakhsh 700.doc

Microsoft Word - bakhsh 700.doc فهرست كليات دامنه كاربرد تاريخ اجرا اهداف تعاريف الزامات اظهارنظر نسبت به صورتهاي مالي شكل اظهارنظر گزارش حسابرس ساير اطلاعات همراه صورتهاي مالي توضيحات كاربردي جنبههاي كيفي رويههاي حسابداري واحد تجاري

توضیحات بیشتر

خبرگزاری سفیر افلاک سفیر افلاک بررسی میکند: کلاه گشاد دولت بر سر متقاضیان مسکن مهر شناسه خبر : ۵۸۶۷ یکشنبه ۲۱ ا ذر - ۱۳۹۵ ۰۷:۳۳ مسک

خبرگزاری سفیر افلاک   سفیر افلاک بررسی میکند: کلاه گشاد دولت بر سر متقاضیان مسکن مهر شناسه خبر : ۵۸۶۷ یکشنبه ۲۱ ا ذر - ۱۳۹۵ ۰۷:۳۳ مسک سفیر افلاک بررسی میکند: کلاه گشاد دولت بر سر متقاضیان مسکن مهر شناسه خبر : ۵۸۶۷ یکشنبه ۲۱ ا ذر - ۱۳۹۵ ۰۷:۳۳ مسکن مهر که روزگاری قرار بود مشکل اصلی بسیاری از خانوارهای خرما بادی را برطرف کند امروز با حواشی

توضیحات بیشتر

مدارک لازم جهت فرصت مطالعاتی کوتاه مدت خارج از کشور دانشجویان دوره دکتری تخصصی

مدارک لازم جهت فرصت مطالعاتی کوتاه مدت خارج از کشور  دانشجویان دوره دکتری تخصصی مدارك لازم جهت فرصت مطالعاتی کوتاه مدت خارج از کشور دانشجویان دوره دکتري تخصصی درخواست کتبی دانشجو که به تایید استاد راهنما رسیده باشد. فرم تکمیل شده مشخصات و اطلاعات مربوط به دانشجو (فرم شماره 101) اصل

توضیحات بیشتر

گردش اسناد ضایعات روند ضایعات گروه نوین اندیشان کسب و کار

گردش اسناد ضایعات روند ضایعات گروه نوین اندیشان کسب و کار گردش اسناد ضایعات روند ضایعات گروه نوین اندیشان کسب و کار WWW.BusinessEmg.COM Crmborhannovin@gmail.com روند ضایعات گردش اسناد ضایعات روند ضایعات سه حالت زیر را دارد: افدامات مرتبط با ضایعات شامل دو بخش

توضیحات بیشتر

اظهارنامه مالیات بر درآمد اجاره املاک

اظهارنامه مالیات بر درآمد اجاره املاک اظهارنامه مالیات بر درآمد اجاره املا ک (موضوع مواد ٧ و ٨٠ ق.م.م.) F20-30-001 ویرایش از تاریخ : تا تاریخ: صفحه 1 از 5 این قسمت توسط اداره امورمالیاتی کشور تکمیل میشود: محل بار شماره اظهارنامه: نسخه اظهارنامه:

توضیحات بیشتر

<4D F736F F D20E4E5C7EDED20C7E4CAD4C7D120DAE3E6E3ED20DDD1E6D1CFEDE E646F63>

<4D F736F F D20E4E5C7EDED20C7E4CAD4C7D120DAE3E6E3ED20DDD1E6D1CFEDE E646F63> گزارش تحولات بازار مسکن شهر تهران در فروردينماه سال ١٣٩٥ به گزارش روابط عمومي بانک مرکزي گزارش «تحولات بازار مسکن شهر تهران فروردينماه در سال ١٣٩٥» که برگرفته از ا مارهاي خام سامانه ثبت معاملات املاک و

توضیحات بیشتر

جزوه آموزشی تجزیه و تحلیل سیستمها فصل 5: طراحی و برنامه ریزي سیستم ها تهیه و تنظیم: دکتر روح اله تولایی (عضو هیا ت علمی دانشگاه شهید بهشتی) نسخه شماره

جزوه آموزشی تجزیه و تحلیل سیستمها فصل 5: طراحی و برنامه ریزي سیستم ها تهیه و تنظیم: دکتر روح اله تولایی (عضو هیا ت علمی دانشگاه شهید بهشتی) نسخه شماره فصل 5: طراحی و برنامه ریزي سیستم ها تهیه و تنظیم: دکتر روح اله تولایی (عضو هیا ت علمی دانشگاه شهید بهشتی) نسخه شماره دو / زمستان 1394 www.tavallaei.sub.ir نگرش فلسفی به طراحی سیستم: یکی از نگرش هاي فلسفی

توضیحات بیشتر

باسمه تعالی پیشنویس استاندارد اصول شفافیت و پاسخگوئی مرکز آموزش و برنامهریزی دفتر مطالعات و تدوین استانداردها و دستورالعملها 1

باسمه تعالی پیشنویس استاندارد اصول شفافیت و پاسخگوئی مرکز آموزش و برنامهریزی دفتر مطالعات و تدوین استانداردها و دستورالعملها 1 باسمه تعالی پیشنویس استاندارد اصول شفافیت و پاسخگوئی مرکز آموزش و برنامهریزی دفتر مطالعات و تدوین استانداردها و دستورالعملها 1 مقدمه حاكميت قوانين و مقررات زيربناي اصلي نظام حسابرسي و رسيدگي بخش عمومي

توضیحات بیشتر

روش اجرايي کنترل سوابق.doc

روش اجرايي کنترل سوابق.doc شرکت کارگزاري تدبیرگر سرمایه روش اجرایی کنترل سوابق کیفیت تاریخ تهیه: 87/02/25 موضوع مسي ولیت تهیه کننده تا یید کننده تصویب کننده نام شماره : RC01 صفحه: 1 از: 6 شماره بازنگري: صفر امضا و تاریخ روش اجرایی

توضیحات بیشتر

فصل سوم: شيوه ايجاد پروفايل پژوهشگران در گوگل اسكالر Scholar) (Google

فصل سوم: شيوه ايجاد پروفايل پژوهشگران در گوگل اسكالر Scholar) (Google فصل سوم: شيوه ايجاد پروفايل پژوهشگران در گوگل اسكالر Scholar) (Google پايگاه گوگل اسكالر و پروفايل پژوهشگران سرويس Google Scholar Citations در گوگل داراي مزايايي است كه تنها با ايجاد پروفايل از سوي پژوهشگر

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - Attachment 6

Microsoft Word - Attachment 6 كاهش براي دومين سال متوالي 1 كشور در سال 1394 براي دومين سال متوالي كاهش يافت و با رشد منفي 43.2 درصدي نسبت به سال قبل به حدود 9 ميليارد دلار رسيد. (نمودار 1 ). همانگونه كه در جدول 1 مشاهده ميشود در سال

توضیحات بیشتر

2 خدمات مشاوره بانکداری شرکتی

2 خدمات مشاوره بانکداری شرکتی 2 خدمات مشاوره بانکداری شرکتی گروه خدمات مشاوره بانکداری شرکتی بانک اقتصادنوین به عنوان اولین بانک ارایه دهنده خدمات بانکداری شرکتی و به منظور پاسخگویی شایستهتر به نیاز مشتریان و پیریزی مشارکتی پایدار

توضیحات بیشتر

AutSat

AutSat صفحه: 2 فهرست مطالب هدف............ 3... ارشد...... 4... پنجم...... 4... ترم ششم.........4 اختراعات......5 شرايط تمديد سنوات در کارشناسي تمديد سنوات ترم 2 تمديد سنوات 2 حمايت مالي )تشويقي( از چاپ مقاالت

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - Form Karamuzi.doc

Microsoft Word - Form Karamuzi.doc گزارش خلاصه فعاليتهاي هفتگي (به تعداد لازم تكثير شود) نام و نام خانوادگي : گزارش هفتگي شماره : تارخ شروع كارآموزي : رشته تحصيلي : هفته : از تاريخ: لغايت تاريخ: ايام هفته مشروح كارهاي انجام شده در خلال

توضیحات بیشتر

بسمه تعالی شیوه نامه اجرایی آیین نامه آموزشی دورهه یا کارشناسی ارشد ناپیوسته وزارت علوم تحقیقات و فناوری مورخ 1394/9/25 مقدمه این شیوه نامه به منظور ا

بسمه تعالی شیوه نامه اجرایی آیین نامه آموزشی دورهه یا کارشناسی ارشد ناپیوسته وزارت علوم تحقیقات و فناوری مورخ 1394/9/25 مقدمه این شیوه نامه به منظور ا بسمه تعالی شیوه نامه اجرایی آیین نامه آموزشی دورهه یا کارشناسی ارشد ناپیوسته وزارت علوم تحقیقات و فناوری مورخ 1394/9/25 مقدمه این شیوه نامه به منظور اجرای هماهنگتر آیین نامه آموزشی دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - ICDL2_3.doc

Microsoft Word - ICDL2_3.doc عنوان حرفه: رايانه كار ICDL درجه 2 دفتر ارزشيابي مهارت 1 فرم 1 فهرست محتوي ارزشيابي عملي رديف فهرست محتوي دارد ندارد ١ توضيح مختصر در مورد ارزشيابي عملي ) كليات ( ٢ دستورات براي آزمونگر ) آماده سازي تجهيزات

توضیحات بیشتر

<4D F736F F D20C7D3E4C7CF20C7D3CADAE1C7E320C7D1D2EDC7C8ED20DFEDDDED20CADEC7D6C7ED >

<4D F736F F D20C7D3E4C7CF20C7D3CADAE1C7E320C7D1D2EDC7C8ED20DFEDDDED20CADEC7D6C7ED > ( / ) ( 12 ( ) )» اطلاعات در برگههاي استعلام ارزيابي كيفي تامينكنندگان (فرم خود اظهاري) بايد دقيق و خوانا وارد شوند. مدارك و مستندات فرستاده شده داراي امضاي مجاز و مهر شركت باشد و مناقصهگران بايد امتياز

توضیحات بیشتر

هب انم خدا وند جان آفرین دانش گاه علوم زپشکی تهران دانشکده زپشکی گروه آموزش زپشکی شیوه نامه برگزاری ژورنال کالب/واچ مصوب گروه آموزش پزشکی در تاریخ 30

هب انم خدا وند جان آفرین دانش گاه علوم زپشکی تهران دانشکده زپشکی گروه آموزش زپشکی شیوه نامه برگزاری ژورنال کالب/واچ مصوب گروه آموزش پزشکی در تاریخ 30 وند جان آفرین دانش گاه علوم زپشکی تهران دانشکده زپشکی گروه آموزش زپشکی شیوه نامه برگزاری ژورنال کالب/واچ مصوب گروه آموزش پزشکی در تاریخ 30 شهریور 1392 بازبینی در تاریخ 20 بهمن 1395 کلیات برنامه هدف ژورنال

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - 11 ضميمه دو

Microsoft Word - 11 ضميمه دو 155 ضميمه 2: سرانههاي تا سيسات شهري مباني نظري برنامه 5 ساله فرهنگي اجتماعي شهر تهران 156 157 مساجد و اماكن مذهبي نظر به نقش مسجد و اهميت آن و با توجه به پراكندگي مساجد و اماكن مذهبي در سطح شهرها و محلات

توضیحات بیشتر

بدون اصل مهرغيرقابل استناداست

بدون اصل مهرغيرقابل استناداست بدون اصل مهر غير قابل استناد است باسمه تعالي تقويم رسمي كشور براي سال 0 هجري شمسي لحظة تحويل سال 0 هجري شمسي به ساعت رسمي جمهوري اسلامي ايران ساعت و 0 دقيقه و ثانيه روز دوشنبه فروردين 0 هجري شمسي مطابق

توضیحات بیشتر

Book-4

Book-4 آزمایش هاي کرت خرد شده درر تجزیه و تحلیل نرم افزار پژوهش هاي کشاورزي ببا SAS (Ver 9.2) مو لفین: مهندس سید علیرضا سیدمحمدي مهندس محمد خیاط دکتر شهرام لک دکتر مجتبی علوي فاضل مهندس نسرین سادات سیدمحمدي 1391

توضیحات بیشتر

آئين نامه تحرير دفاتر قانوني

آئين نامه تحرير دفاتر قانوني آي ین نامه تحریر دفاتر قانونی مقدمه : در قانون محاسبات عمومی در خصوص دفاتر تعریف خاصی نشده است لیکن به استناد ماده 95 قانون مالیاتهاي مستقیم دفاتر قانونی از نظر مالیاتی عبارت است از دفاترروزنامه ) اعم

توضیحات بیشتر

دستورالعمل ثبت نام دانشجویان جدیدالورود دانشگاه اصفهان (مقطع کارشناسی ارشد ) مراحل ثبت نام الکترونیکی یا غیرحضوري(انجام این مرحله از طریق رایانه

دستورالعمل ثبت نام دانشجویان جدیدالورود دانشگاه اصفهان (مقطع کارشناسی ارشد ) مراحل ثبت نام الکترونیکی یا غیرحضوري(انجام این مرحله از طریق رایانه دستورالعمل ثبت نام دانشجویان جدیدالورود دانشگاه اصفهان (مقطع کارشناسی ارشد 94-95 ) مراحل ثبت نام الکترونیکی یا غیرحضوري(انجام این مرحله از طریق رایانه شخصی کافی نت و سایر مراکز مخصوص این کار): می باشد:

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - Forex-Persian-tradingstrategies doc

Microsoft Word - Forex-Persian-tradingstrategies doc استراتژيهاي معامله به نام خدا براي انجام معاملات در فاركس بدلخواه از استراتژيهاي گوناگوني ميتوان استفاده كرد. هدف از اين مقاله و طبقهبندي اراي ه شده معرفي و تا كيد بر تفاوتهاي ميان اين استراتژيها ميباشد.

توضیحات بیشتر

كارگروه تخصصي آموزش پژوهش فناوري و نوآوري استان اصفهان اولويتهاي تحقيقاتي دستگاههاي اجرايي سال 7931 رديف نام سازمان عنوان پروژه طرح جامع مدیریت پسماند

كارگروه تخصصي آموزش پژوهش فناوري و نوآوري استان اصفهان اولويتهاي تحقيقاتي دستگاههاي اجرايي سال 7931 رديف نام سازمان عنوان پروژه طرح جامع مدیریت پسماند كارگروه تخصصي آموزش پژوهش فناوري و نوآوري استان اصفهان اولويتهاي تحقيقاتي دستگاههاي اجرايي سال 7931 رديف نام سازمان عنوان پروژه طرح جامع مدیریت پسماندهای شهری و روستایی استان اصفهان اداره كل حفاظت محيطزيست

توضیحات بیشتر

فرم گزارش كار هفتگي

فرم گزارش كار هفتگي قابل توجه دانشجويان متقاضی ( درس کار آموزي ) مراحل و شرح کامل وظايف دانشجويان کارآموزي 1 اخذ واحد كارآموزي در زمان ثبت نام 2 جستجو براي يافتن محلي مناسب جهت كارآموزي و كسب موافقت مديريت واحد مورد نظر.

توضیحات بیشتر

بسمه تعالي

بسمه تعالي و ن ش گاه عل وم زپ شک ی دا خدمات ب هدا شت ی ردما ن ی اریان معاو ن ت بی ن ا ل مل ل آیین نامه اجرایی استفاده از فرصت مطالعاتی اعضای هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران مقدمه: با استعانت از خداوند متعال و

توضیحات بیشتر

درخواست بازپرداخت

درخواست بازپرداخت صفحه از 8 هدف: ارزيابي و تعيين صلاحيت بهداشت ايمني زيست محيطي ) (HSE پيمانكاران پيش از واگذاري پيمان و اطلاع HSE اين پيمانكاران شركت كننده در مناقصات از الزامات و مقررات شركت به منظور ارتقاي سطح سلامتي

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - chek list.doc

Microsoft Word - chek list.doc عطف:... موضوع: واحد مورد رسیدگی:... سال / دوره مورد رسیدگی: هدف: تعیین این که آیا واحد مورد رسیدگی اصلاحیه قانون تجارت مصوب سال 1347 را رعایت کرده 1- از اجرای وظایف بازرس قانونی تکمیل چک لیست حاضر برای

توضیحات بیشتر

6- نحوه دسترسی به خدمت 8- جزییات خدمت 4- مشخصات خدمت نوع مخاطبین 3- ارائه دهنده خدمت بسمه تعالی فرم شناسنامه خدمت دستگاه اجرایی عنوان خدمت: صدور پروان

6- نحوه دسترسی به خدمت 8- جزییات خدمت 4- مشخصات خدمت نوع مخاطبین 3- ارائه دهنده خدمت بسمه تعالی فرم شناسنامه خدمت دستگاه اجرایی عنوان خدمت: صدور پروان 6 نحوه دسترسی به خدمت 8 جزییات خدمت 4 مشخصات خدمت نوع مخاطبین 3 ارائه دهنده خدمت بسمه تعالی فرم شناسنامه خدمت دستگاه اجرایی عنوان خدمت: صدور پروانه بهره برداری محصوالت و فرآوردههای )فرآوری مرحله اول( بخش

توضیحات بیشتر

در مرحله اطالع رسانی خدمت 4- مشخصات خدمت 5- جزییات خدمت 6- نحوه دسترسی بهخدمت نوع مخاطبین 3- ارائه دهنده خدمت فرم شناسنامه خدمت دستگاه اجرایی عنوان خد

در مرحله اطالع رسانی خدمت 4- مشخصات خدمت 5- جزییات خدمت 6- نحوه دسترسی بهخدمت نوع مخاطبین 3- ارائه دهنده خدمت فرم شناسنامه خدمت دستگاه اجرایی عنوان خد در مرحله اطالع رسانی خدمت 4- مشخصات خدمت 5- جزییات خدمت 6- نحوه دسترسی بهخدمت نوع مخاطبین 3- ارائه دهنده خدمت فرم شناسنامه خدمت اجرایی عنوان خدمت: تفكيك كنتور نام اجرایی: شركت آب و فاضالب شهری اهواز نام

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - shimi 0.doc

Microsoft Word - shimi 0.doc آزمایشگاه شیمی تجزیه مو لفان فرشته قناعت مهدي زحمتکشان سرشناسه عنوان و نام پدیدآور مشخصات نشر مشخصات ظاهري شابک وضعیت فهرست نویسی یادداشت موضوع شناسه افزوده شناسه افزوده شناسه افزوده رده بندي کنگره رده

توضیحات بیشتر

تلفن: و ن ی Bonyadmaskan.com گروه اطلاع رساني اداره كل روابط عمومي سه شنبه 96 04/27/ رديف عنوان منبع خبري

تلفن: و ن ی Bonyadmaskan.com گروه اطلاع رساني اداره كل روابط عمومي سه شنبه 96 04/27/ رديف عنوان منبع خبري www.bonyadmaskan.com تلفن: - 88955918 021 و ن ی Public @ Bonyadmaskan.com گروه اطلاع رساني اداره كل روابط عمومي سه شنبه 96 04/27/ رديف عنوان منبع خبري صفحه مقاوم سازي 56 درصد مسكن روستايي استان زنجان نيازمند

توضیحات بیشتر

قسمت اول- اطلاعات مربوط به مجریان و همکاران اصلی طرح

قسمت اول- اطلاعات مربوط به مجریان و همکاران اصلی طرح بسمه تعالی دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي - درماني قزوين معاونت پژوهشي فرم پیش پايان نامه تحقیقاتی عنوان فارسی طرح: نام و نام خانوادگی مجری/ مجريان به فارسی و انگلیسی: دانشکده/مرکز تحقیقاتی: نوع مطالعه:

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - FALSAFEYE HOGHOGH BASHAR

Microsoft Word - FALSAFEYE HOGHOGH BASHAR فلسفه بشر نويسنده جيمز نيكل مترجم بهزاد زره داران كارشناس ارشد بشر ف 8 نيكل جيمز : Nickel, James فلسفه بشر/[جيمز نيكل] مترجم بهزادزرهداران. : تهران: خرسندي 1397. : 89 ص. : 978-600-114-910-8 : فيپا : كتاب

توضیحات بیشتر

ادغام برنامه سلامت گوش وپیشگیری از کم شنوایی و ناشنوایی در نظام سلامت کشور

ادغام برنامه سلامت گوش وپیشگیری از کم شنوایی و ناشنوایی در نظام سلامت کشور به نام خالق هستی دستورالعمل برنامه غربالگری تشخیص و مداخله بموقع شنوایی نوزادان و کودکان ویژه کارشناس و مسئولین مراکز ارائه خدمات در چارچوب تفاهم نامه وزارت بهداشت و درمان و شرح وظایف بهورز/مراقب سالمت

توضیحات بیشتر

هزينه ساخت و ساز هر مترمربع بنا به ريال براي گروههاي ساختماني چهار گانه در استان مازندران سال 1396) مصوبه هيأت چهار نفره استان ) خدمات مهندسي گروه ساخ

هزينه ساخت و ساز هر مترمربع بنا به ريال براي گروههاي ساختماني چهار گانه در استان مازندران سال 1396) مصوبه هيأت چهار نفره استان ) خدمات مهندسي گروه ساخ هزينه ساخت و ساز هر مترمربع بنا به ريال براي گروههاي ساختماني چهار گانه در استان مازندران سال 1396) مصوبه هيأت چهار نفره استان ) خدمات مهندسي گروه ساختماني 1 تا 2 طبقه از 3 تا 5 طبقه از 6 تا 7 طبقه از

توضیحات بیشتر

استعالم قیمت دو مرحله ای خرید Patch Cord TEH SHOPPING LIST ACTIVITIES FOR IPBB نام واحد: مدیریت زنجیره تامین FO شماره استعالم :

استعالم قیمت دو مرحله ای خرید Patch Cord TEH SHOPPING LIST ACTIVITIES FOR IPBB نام واحد: مدیریت زنجیره تامین FO شماره استعالم : قیمت )ریال( 30 0.5m Simplex OS 9/15µm 1 0.8m Simplex OS 9/15µm 16 1m Simplex OS 9/15µm 3 56 1.5m Simplex OS 9/15µm 0 3m Simplex OS 9/15µm 5 m Simplex OS 9/15µm 6 0.5m Simplex OS 9/15µm 7 5m Simplex OS

توضیحات بیشتر

سازمان مدرسه

سازمان مدرسه سازمان مدرسه مطهره رجبی عطیه افشاری سازمان مدرسه متشکل از مدير شوراها و انجمن اولياء و مربيان مي باشد. مدرسه از مهمترين نهادهاي اجتماعي تربيتي و آموزشي و اصلي ترين رکن تعليم و تربيت است که به منظور تربيت

توضیحات بیشتر

راهنمای "سمنتاک" مقدمه ثبت نام ورود فهرست مطالب II... II... فعال سازی حساب کاربری... IV به سامانه... VI جستجوی مدرک و سفارش... VII سفارشات... IX حساب

راهنمای سمنتاک مقدمه ثبت نام ورود فهرست مطالب II... II... فعال سازی حساب کاربری... IV به سامانه... VI جستجوی مدرک و سفارش... VII سفارشات... IX حساب راهنمای "سمنتاک" مقدمه ثبت نام ورود فهرست مطالب II... II... فعال سازی حساب کاربری... IV به سامانه... VI جستجوی مدرک و سفارش... VII سفارشات... IX حساب کاربری... X مشخصات کاربری... XI خروج از سامانه... XII

توضیحات بیشتر

PERSISKA رشح مخترصی درباره دوره دبیرستان در سوئد

PERSISKA رشح مخترصی درباره دوره دبیرستان در سوئد PERSISKA رشح مخترصی درباره دوره دبیرستان در سوئد در سوئد همه نوجوانانی که دوره ۹ ساله ابتدایی را تمام کرده اند حق تحصیل در یک دوره سه ساله دبیرستانی را دارند.تحصیالت دبیرستانی پایه خوبی را برای فعالیتهای

توضیحات بیشتر

Microsoft Word - 11 Forughi-f

Microsoft Word - 11 Forughi-f مجله مطالعات حقوقي دانشگاه شيراز مرحله تصميمگيري براي كفايت ادله اثباتي در الگوهاي تحقيقات مقدماتي ايران و آمريكا * فضل اله فروغي ** ايمان يوسفي چكيده در الگوي دادرسي كيفري ايران و آمريكا در مرحله تحقيقات

توضیحات بیشتر

بسمه تعالي دانشگاه علوم پزشكي لرستان معاونت آموزشي مركز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشكي (فرم خالصه رزومه اساتید مجتمع آموزش عالي سالمت واحد دورود سال

بسمه تعالي دانشگاه علوم پزشكي لرستان معاونت آموزشي مركز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشكي (فرم خالصه رزومه اساتید مجتمع آموزش عالي سالمت واحد دورود سال بسمه تعالي دانشگاه علوم پزشكي لرستان معاونت آموزشي مركز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشكي (فرم خالصه رزومه اساتید مجتمع آموزش عالي سالمت واحد سال 9-9 نام و نام خانوادگي: شماره شناسنامه: 5975 عنوان آخرين

توضیحات بیشتر

حق بیمه قراردادهای مشارکت

حق بیمه قراردادهای مشارکت آذرماه 1396 و مالي و منابع مالي خارجي در كنار آورده خود بسته تامين مالي هر طرح را اعلام مي نمايد. دستگاه اجرايي مبتني بر و ويژگيهاي هر طرح و شرايط رقابتي فراهم شده نسبت به عقد قرارداد با بخش خصوصي و تعاوني

توضیحات بیشتر

تاریخ شروع به کاردفاتر استان اردبیل در طرح املاک پیشخوان

تاریخ شروع به کاردفاتر استان اردبیل در طرح املاک پیشخوان بسمه تعالی برگزاری جلسه توجیهی طرح املاک پیشخوان در تاریخ 18/11/1391 (مختص دفاتر استان اردبیل) به اطلاع دفاتر محترم استان اردبیل که در دوره آموزش الکترونیکی طرح فوق شرکت نموده اند می رسانیم جلسه توجیهی

توضیحات بیشتر

جدول شرایط و تعداد ضامنین مورد نیاز

جدول شرایط و تعداد ضامنین مورد نیاز باسمه تعالی بخش اول انواع عقوداسالمی و اعطای تسهیالت در قالب طرح های تسهیالتی طرح های تسهیالتی : - طرح تکریم - طرح کوثر 5 - طرح کوثر 6 - وام قرض الحسنه ازدواج - وام قرض الحسنه عادی - تسهیالت در مقابل سپرده

توضیحات بیشتر

باسمهتعالی شماره 87/ تاریخ 89/12/23 بخشنامه به کلیه واحدهايدانشگاهآزاد اسلامی موضوع: متمم آییننامه شماره 87/ به تاریخ 89/7/6 با توجه به اج

باسمهتعالی شماره 87/ تاریخ 89/12/23 بخشنامه به کلیه واحدهايدانشگاهآزاد اسلامی موضوع: متمم آییننامه شماره 87/ به تاریخ 89/7/6 با توجه به اج باسمهتعالی شماره 87/507492 تاریخ 89/12/23 بخشنامه به کلیه واحدهايدانشگاهآزاد اسلامی موضوع: متمم آییننامه شماره 87/273345 به تاریخ 89/7/6 با توجه به اجراي آییننامه شماره 87/273345 به تاریخ 89/7/6 (که از

توضیحات بیشتر

باسمهتعالی!! شماره 87/ تاریخ 89/12/23 بخشنامه به کلیه واحدهايدانشگاهآزاد اسلامی موضوع: متمم آییننامه شماره 87/ به تاریخ 89/7/6 با توجه به

باسمهتعالی!! شماره 87/ تاریخ 89/12/23 بخشنامه به کلیه واحدهايدانشگاهآزاد اسلامی موضوع: متمم آییننامه شماره 87/ به تاریخ 89/7/6 با توجه به باسمهتعالی!! شماره 87/507492 تاریخ 89/12/23 بخشنامه به کلیه واحدهايدانشگاهآزاد اسلامی موضوع: متمم آییننامه شماره 87/273345 به تاریخ 89/7/6 با توجه به اجراي آییننامه شماره 87/273345 به تاریخ 89/7/6 (که

توضیحات بیشتر

Student.doc

Student.doc راهنمای استفاده از رايا مدرسه (ويژه دانش ا موزان و اوليای دانش ا موزان) ي م.۱.۲ ۱ ورود دانش ا موزان در سمت كاربر برای هر دانش ا موزی دو حالت برای استفاده از سايت وجود دارد: بخش عمومی سايت که هر دانش ا

توضیحات بیشتر

باسمه تعالي

باسمه تعالي باسمه تعالي گزارش تح والت بازار معام الت م سک ن شهر تهران رد آرذماه سال بانک مرکزي ج.ا.اريان اداره ربرسيها و سياستهاي اقتصادي 1 گزارش تحوالت بازار مسکن شهر تهران در آذرماه سال» گزارش»تحوالت بازار مسکن

توضیحات بیشتر